Таулардың түзілуі
32-параграф · Оқулықтың 108–109-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Таулардың түзілуі» тақырыбы, 32-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Көлденең жыныс қабаттары сығылып, үзілмей доға тәрізді иілді. Қандай деформация болды?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Қатпарлану
Жауап нұсқалары
- A.Жарылым
- B.Үгілу
- C.Қатпарланудұрыс
- D.Эрозия
- E.Жанартау атқылауы
Түсіндірме
Ереже: Қатпарлану кезінде жыныс қабаттары кернеу әсерінен иіліп, толқын тәрізді пішін түзе алады. Бұл жер қыртысының тектоникалық деформациясының бір түрі.
Қолдану: Бастапқыда көлденең жатқан қабаттар жанынан сығылғанда, белгілі жағдайда үзілмей доға тәрізді иіледі. Сұрақ осы иілуге назар аударады; тау атауын не лава құрамын сұрамайды. Нақты жыныста әртүрлі деформация қатар кездесуі мүмкін, сондықтан шартта үзілудің емес, тұтас қабаттардың иілуі көрсетілгені маңызды.
Қате нұсқаларды ажырату: Жарылымда жыныс блоктары үзіліс бойымен ығысады. Үгілу жыныстың бұзылуын, эрозия материалдың тасымалдануын, жанартау атқылауы магмалық материалдың шығуын білдіреді. Қабаттардың тұтас иілуін осы үдерістермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Үзілмей қалған қабаттардың доға тәрізді иілгеніне назар аудар.
Дұрыс жауап: Қатпарлану
Жауап нұсқалары
- A.Үгілу
- B.Эрозия
- C.Қатпарланудұрыс
- D.Жанартау атқылауы
- E.Жарылым
Түсіндірме
Ереже: Қатпарлану кезінде жыныс қабаттары кернеу әсерінен иіліп, толқын тәрізді пішін түзе алады. Бұл жер қыртысының тектоникалық деформациясының бір түрі.
Қолдану: Бастапқыда көлденең жатқан қабаттар жанынан сығылғанда, белгілі жағдайда үзілмей доға тәрізді иіледі. Сұрақ осы иілуге назар аударады; тау атауын не лава құрамын сұрамайды. Нақты жыныста әртүрлі деформация қатар кездесуі мүмкін, сондықтан шартта үзілудің емес, тұтас қабаттардың иілуі көрсетілгені маңызды.
Қате нұсқаларды ажырату: Жарылымда жыныс блоктары үзіліс бойымен ығысады. Үгілу жыныстың бұзылуын, эрозия материалдың тасымалдануын, жанартау атқылауы магмалық материалдың шығуын білдіреді. Қабаттардың тұтас иілуін осы үдерістермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Үзілмей қалған қабаттардың доға тәрізді иілгеніне назар аудар.
Дұрыс жауап: Қатпарлану
Жауап нұсқалары
- A.Эрозия
- B.Қатпарланудұрыс
- C.Жанартау атқылауы
- D.Жарылым
- E.Үгілу
Түсіндірме
Ереже: Қатпарлану кезінде жыныс қабаттары кернеу әсерінен иіліп, толқын тәрізді пішін түзе алады. Бұл жер қыртысының тектоникалық деформациясының бір түрі.
Қолдану: Бастапқыда көлденең жатқан қабаттар жанынан сығылғанда, белгілі жағдайда үзілмей доға тәрізді иіледі. Сұрақ осы иілуге назар аударады; тау атауын не лава құрамын сұрамайды. Нақты жыныста әртүрлі деформация қатар кездесуі мүмкін, сондықтан шартта үзілудің емес, тұтас қабаттардың иілуі көрсетілгені маңызды.
Қате нұсқаларды ажырату: Жарылымда жыныс блоктары үзіліс бойымен ығысады. Үгілу жыныстың бұзылуын, эрозия материалдың тасымалдануын, жанартау атқылауы магмалық материалдың шығуын білдіреді. Қабаттардың тұтас иілуін осы үдерістермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Үзілмей қалған қабаттардың доға тәрізді иілгеніне назар аудар.
Дұрыс жауап: Жарылым
Жауап нұсқалары
- A.Қатпар
- B.Аңғар
- C.Атырау
- D.Жарылымдұрыс
- E.Шағыл
Түсіндірме
Ереже: Жарылым — жыныс блоктары бір-біріне қатысты ығысқан үзіліс. Жай жарықтың болуы жеткіліксіз: блоктардың салыстырмалы орын ауыстыруы маңызды.
Қолдану: Шартта жер қыртысының бөліктері сынып, пайда болған үзіліс бойымен әртүрлі бағытқа жылжыған. Мұндай құрылым қабаттардың тек иілуінен ерекшеленеді. Ығысу жоғары-төмен не көлденең болуы мүмкін, сондықтан тек бір бағытты міндетті белгі деп қарастырмаймыз. Сұрақта деформацияның құрылымдық нәтижесі анықталады.
Қате нұсқаларды ажырату: Қатпар қабаттардың иілуімен, аңғар жер бедерінің созылыңқы ойысымен, атырау өзен шөгінділерімен, шағыл жел үйген құммен байланысты. Үзіліс бойындағы ығысуды осы құрылымдардың атауымен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Үзіліс пен оның екі жағындағы блоктардың ығысуын бірге ескер.
Дұрыс жауап: Жарылым
Жауап нұсқалары
- A.Аңғар
- B.Атырау
- C.Шағыл
- D.Жарылымдұрыс
- E.Қатпар
Түсіндірме
Ереже: Жарылым — жыныс блоктары бір-біріне қатысты ығысқан үзіліс. Жай жарықтың болуы жеткіліксіз: блоктардың салыстырмалы орын ауыстыруы маңызды.
Қолдану: Шартта жер қыртысының бөліктері сынып, пайда болған үзіліс бойымен әртүрлі бағытқа жылжыған. Мұндай құрылым қабаттардың тек иілуінен ерекшеленеді. Ығысу жоғары-төмен не көлденең болуы мүмкін, сондықтан тек бір бағытты міндетті белгі деп қарастырмаймыз. Сұрақта деформацияның құрылымдық нәтижесі анықталады.
Қате нұсқаларды ажырату: Қатпар қабаттардың иілуімен, аңғар жер бедерінің созылыңқы ойысымен, атырау өзен шөгінділерімен, шағыл жел үйген құммен байланысты. Үзіліс бойындағы ығысуды осы құрылымдардың атауымен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Үзіліс пен оның екі жағындағы блоктардың ығысуын бірге ескер.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.