Табиғаттағы зат айналымы
31-параграф · Оқулықтың 105–107-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Табиғаттағы зат айналымы» тақырыбы, 31-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Көл бетіндегі сұйық судың буға айналып атмосфераға өтуі қалай аталады?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Булану
Жауап нұсқалары
- A.Конденсация
- B.Жауын-шашын
- C.Жерге сіңу
- D.Буланудұрыс
- E.Беткі ағын
Түсіндірме
Ереже: Булану — сұйықтың бетінен газ күйіне өтуі. Су айналымында осы үдеріс арқылы көлдер мен мұхиттардан су буы атмосфераға түседі.
Қолдану: Жылы ауада су бетінің бір бөлігі буға айналып таралады. Бұл үшін судың түгел қайнауы қажет емес. Сұрақта сұйықтан газға өту бағыты берілген; тамшының бұлттан жерге құлауы немесе судың топыраққа енуі сипатталмаған. Су айналымында зат әртүрлі қорлар арасында ауысады, оны энергияның тұйық айналымымен теңестіруге болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Конденсацияда газ сұйыққа айналады. Жауын-шашын атмосферадан жерге түседі, жерге сіңу топырақ ішіне өтуді, беткі ағын жер үстімен қозғалуды білдіреді. Судың қай күйден қай күйге өткенін ажырат.
Қайта орындауға ишара: Сұйық беттен ауаға газ күйіндегі су өткенін қара.
Дұрыс жауап: Булану
Жауап нұсқалары
- A.Жауын-шашын
- B.Жерге сіңу
- C.Буланудұрыс
- D.Беткі ағын
- E.Конденсация
Түсіндірме
Ереже: Булану — сұйықтың бетінен газ күйіне өтуі. Су айналымында осы үдеріс арқылы көлдер мен мұхиттардан су буы атмосфераға түседі.
Қолдану: Жылы ауада су бетінің бір бөлігі буға айналып таралады. Бұл үшін судың түгел қайнауы қажет емес. Сұрақта сұйықтан газға өту бағыты берілген; тамшының бұлттан жерге құлауы немесе судың топыраққа енуі сипатталмаған. Су айналымында зат әртүрлі қорлар арасында ауысады, оны энергияның тұйық айналымымен теңестіруге болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Конденсацияда газ сұйыққа айналады. Жауын-шашын атмосферадан жерге түседі, жерге сіңу топырақ ішіне өтуді, беткі ағын жер үстімен қозғалуды білдіреді. Судың қай күйден қай күйге өткенін ажырат.
Қайта орындауға ишара: Сұйық беттен ауаға газ күйіндегі су өткенін қара.
Дұрыс жауап: Булану
Жауап нұсқалары
- A.Жерге сіңу
- B.Беткі ағын
- C.Конденсация
- D.Жауын-шашын
- E.Буланудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Булану — сұйықтың бетінен газ күйіне өтуі. Су айналымында осы үдеріс арқылы көлдер мен мұхиттардан су буы атмосфераға түседі.
Қолдану: Жылы ауада су бетінің бір бөлігі буға айналып таралады. Бұл үшін судың түгел қайнауы қажет емес. Сұрақта сұйықтан газға өту бағыты берілген; тамшының бұлттан жерге құлауы немесе судың топыраққа енуі сипатталмаған. Су айналымында зат әртүрлі қорлар арасында ауысады, оны энергияның тұйық айналымымен теңестіруге болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Конденсацияда газ сұйыққа айналады. Жауын-шашын атмосферадан жерге түседі, жерге сіңу топырақ ішіне өтуді, беткі ағын жер үстімен қозғалуды білдіреді. Судың қай күйден қай күйге өткенін ажырат.
Қайта орындауға ишара: Сұйық беттен ауаға газ күйіндегі су өткенін қара.
Дұрыс жауап: Конденсация
Жауап нұсқалары
- A.Конденсациядұрыс
- B.Булану
- C.Жауын-шашын
- D.Жерге сіңу
- E.Беткі ағын
Түсіндірме
Ереже: Конденсация — газ күйіндегі заттың сұйыққа айналуы. Атмосферадағы су буынан ұсақ сұйық тамшылардың түзілуі осы өзгеріске жатады.
Қолдану: Салқын бөтелке сыртына жиналған тамшылар ауадағы су буынан пайда болуы мүмкін. Шартта бөтелкенің сырты бастапқыда құрғақ, ішіндегі су сыртқа ақпаған деп көрсетіледі. Бұлттағы сұйық тамшылар да бу күйінен түзіледі; барлық бұлт тек сұйықтан тұрады деуге болмайды, өйткені мұз кристалдары да кездеседі.
Қате нұсқаларды ажырату: Булану сұйықтан газға өтеді. Жауын-шашын судың жерге түсуін, жерге сіңу топыраққа енуін, беткі ағын жер үстімен жүруін сипаттайды. Тамшының пайда болуын оның кейінгі қозғалысымен шатастырма.
Қайта орындауға ишара: Су буының сұйық тамшыға айналу бағытын ескер.
Дұрыс жауап: Конденсация
Жауап нұсқалары
- A.Жауын-шашын
- B.Жерге сіңу
- C.Беткі ағын
- D.Конденсациядұрыс
- E.Булану
Түсіндірме
Ереже: Конденсация — газ күйіндегі заттың сұйыққа айналуы. Атмосферадағы су буынан ұсақ сұйық тамшылардың түзілуі осы өзгеріске жатады.
Қолдану: Салқын бөтелке сыртына жиналған тамшылар ауадағы су буынан пайда болуы мүмкін. Шартта бөтелкенің сырты бастапқыда құрғақ, ішіндегі су сыртқа ақпаған деп көрсетіледі. Бұлттағы сұйық тамшылар да бу күйінен түзіледі; барлық бұлт тек сұйықтан тұрады деуге болмайды, өйткені мұз кристалдары да кездеседі.
Қате нұсқаларды ажырату: Булану сұйықтан газға өтеді. Жауын-шашын судың жерге түсуін, жерге сіңу топыраққа енуін, беткі ағын жер үстімен жүруін сипаттайды. Тамшының пайда болуын оның кейінгі қозғалысымен шатастырма.
Қайта орындауға ишара: Су буының сұйық тамшыға айналу бағытын ескер.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.