Электрлік және магниттік құбылыстар
29-параграф · Оқулықтың 96–100-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Электрлік және магниттік құбылыстар» тақырыбы, 29-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Пластик шарды жүнге үйкегеннен кейін ол ұсақ қағазды тарта бастады. Зарядпен байланысты құбылысты таңда.»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Электрлену
Жауап нұсқалары
- A.Магниттелу
- B.Электрленудұрыс
- C.Балқу
- D.Булану
- E.Диффузия
Түсіндірме
Ереже: Электрлену — денелердің электр зарядына ие болуымен немесе зарядтарының қайта бөлінуімен байланысты құбылыс. Үйкеу кезінде электрондардың бір денеден екіншісіне ауысуы мүмкін.
Қолдану: Шарды жүнге үйкегеннен кейін ол ұсақ қағазды тартады. Бұл өзгеріс дене температурасын немесе түсін негізгі белгі ретінде қарастырмайды; зарядтардың әсері маңызды. Қағаз бастапқыда бейтарап болса да, зарядтардың ығысуы оның тартылуына мүмкіндік береді. Тартылу ғана барлық жағдайда магнит барын дәлелдемейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Магниттелу магниттік қасиетпен, балқу мен булану күй ауысуымен, диффузия бөлшектердің араласуымен байланысты. Үйкелген пластиктің қағазды тартуын осы құбылыстармен алмастырма. Зарядталуды энергияның жеке түрінің атауы деп те түсінбе.
Қайта орындауға ишара: Үйкелген пластикте зарядтармен байланысты өзгеріс болғанын ескер.
Дұрыс жауап: Электрлену
Жауап нұсқалары
- A.Балқу
- B.Булану
- C.Электрленудұрыс
- D.Диффузия
- E.Магниттелу
Түсіндірме
Ереже: Электрлену — денелердің электр зарядына ие болуымен немесе зарядтарының қайта бөлінуімен байланысты құбылыс. Үйкеу кезінде электрондардың бір денеден екіншісіне ауысуы мүмкін.
Қолдану: Шарды жүнге үйкегеннен кейін ол ұсақ қағазды тартады. Бұл өзгеріс дене температурасын немесе түсін негізгі белгі ретінде қарастырмайды; зарядтардың әсері маңызды. Қағаз бастапқыда бейтарап болса да, зарядтардың ығысуы оның тартылуына мүмкіндік береді. Тартылу ғана барлық жағдайда магнит барын дәлелдемейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Магниттелу магниттік қасиетпен, балқу мен булану күй ауысуымен, диффузия бөлшектердің араласуымен байланысты. Үйкелген пластиктің қағазды тартуын осы құбылыстармен алмастырма. Зарядталуды энергияның жеке түрінің атауы деп те түсінбе.
Қайта орындауға ишара: Үйкелген пластикте зарядтармен байланысты өзгеріс болғанын ескер.
Дұрыс жауап: Электрлену
Жауап нұсқалары
- A.Булану
- B.Диффузия
- C.Магниттелу
- D.Электрленудұрыс
- E.Балқу
Түсіндірме
Ереже: Электрлену — денелердің электр зарядына ие болуымен немесе зарядтарының қайта бөлінуімен байланысты құбылыс. Үйкеу кезінде электрондардың бір денеден екіншісіне ауысуы мүмкін.
Қолдану: Шарды жүнге үйкегеннен кейін ол ұсақ қағазды тартады. Бұл өзгеріс дене температурасын немесе түсін негізгі белгі ретінде қарастырмайды; зарядтардың әсері маңызды. Қағаз бастапқыда бейтарап болса да, зарядтардың ығысуы оның тартылуына мүмкіндік береді. Тартылу ғана барлық жағдайда магнит барын дәлелдемейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Магниттелу магниттік қасиетпен, балқу мен булану күй ауысуымен, диффузия бөлшектердің араласуымен байланысты. Үйкелген пластиктің қағазды тартуын осы құбылыстармен алмастырма. Зарядталуды энергияның жеке түрінің атауы деп те түсінбе.
Қайта орындауға ишара: Үйкелген пластикте зарядтармен байланысты өзгеріс болғанын ескер.
Дұрыс жауап: Электр тогы
Жауап нұсқалары
- A.Диффузия
- B.Жылуөткізгіштік
- C.Электр тогыдұрыс
- D.Жарықтың шағылуы
- E.Механикалық тербеліс
Түсіндірме
Ереже: Электр тогы — зарядталған бөлшектердің реттелген қозғалысы. Металл сымда оны еркін электрондардың қозғалысы қамтамасыз етеді.
Қолдану: Жабық тізбекте энергия көзі, сымдар және шам қосылғанда зарядтардың қозғалысы шамның жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Бөлшектердің жай ретсіз жылулық қозғалысы жеткіліксіз. Айнымалы тізбекте қозғалыс бағыты уақыт өте өзгеруі мүмкін, сондықтан анықтама ток тек бір бағытта мәңгі жүреді дегенді білдірмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Диффузия бөлшектердің араласуына, жылуөткізгіштік энергияның жылулық берілуіне қатысты. Жарықтың шағылуы сәуленің кері қайтуын, механикалық тербеліс дененің қайталанатын қозғалысын сипаттайды. Зарядтардың реттелген қозғалысын осы үдерістермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Сымдағы зарядталған бөлшектердің ретсіз емес, реттелген қозғалысын ойла.
Дұрыс жауап: Электр тогы
Жауап нұсқалары
- A.Жылуөткізгіштік
- B.Жарықтың шағылуы
- C.Механикалық тербеліс
- D.Электр тогыдұрыс
- E.Диффузия
Түсіндірме
Ереже: Электр тогы — зарядталған бөлшектердің реттелген қозғалысы. Металл сымда оны еркін электрондардың қозғалысы қамтамасыз етеді.
Қолдану: Жабық тізбекте энергия көзі, сымдар және шам қосылғанда зарядтардың қозғалысы шамның жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Бөлшектердің жай ретсіз жылулық қозғалысы жеткіліксіз. Айнымалы тізбекте қозғалыс бағыты уақыт өте өзгеруі мүмкін, сондықтан анықтама ток тек бір бағытта мәңгі жүреді дегенді білдірмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Диффузия бөлшектердің араласуына, жылуөткізгіштік энергияның жылулық берілуіне қатысты. Жарықтың шағылуы сәуленің кері қайтуын, механикалық тербеліс дененің қайталанатын қозғалысын сипаттайды. Зарядтардың реттелген қозғалысын осы үдерістермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Сымдағы зарядталған бөлшектердің ретсіз емес, реттелген қозғалысын ойла.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.