Дыбыстық құбылыстар
28-параграф · Оқулықтың 94–95-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Дыбыстық құбылыстар» тақырыбы, 28-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Домбыра ішегі тартылып жіберілген соң бастапқы қалпының екі жағына алма-кезек қозғалды. Қозғалыс түрін таңда.»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Тербеліс
Жауап нұсқалары
- A.Бірқалыпты ілгерілемелі қозғалыс
- B.Балқу
- C.Булану
- D.Тербелісдұрыс
- E.Электрлену
Түсіндірме
Ереже: Тербеліс — дененің тепе-теңдік қалпы маңында қайталанатын қозғалысы. Дыбыс көзінің осындай қозғалысы ортада таралатын механикалық өзгерістер тудыра алады.
Қолдану: Домбыра ішегі тартылып жіберілгенде екі жаққа алма-кезек қозғалады. Камертонның тармақтары мен қоңырау қабырғасы да дыбыс шығарғанда осындай қозғалыс жасайды. Сұрақ дененің бір бағытта орын ауыстыруын емес, қалпының қайта-қайта қайталануын сипаттайды. Көздің қозғалысы мен дыбыстың ортада таралуын бір ұғым деп қабылдамау қажет.
Қате нұсқаларды ажырату: Бірқалыпты ілгерілемелі қозғалыс қайталанатын ауытқуды талап етпейді. Балқу мен булану күй ауысуын, электрлену зарядталуды білдіреді. Ішектің екі жаққа қайталанатын қозғалысын осы үдерістермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Қозғалыс тепе-теңдік қалпының екі жағында қайталанатынын ескер.
Дұрыс жауап: Тербеліс
Жауап нұсқалары
- A.Балқу
- B.Булану
- C.Электрлену
- D.Тербелісдұрыс
- E.Бірқалыпты ілгерілемелі қозғалыс
Түсіндірме
Ереже: Тербеліс — дененің тепе-теңдік қалпы маңында қайталанатын қозғалысы. Дыбыс көзінің осындай қозғалысы ортада таралатын механикалық өзгерістер тудыра алады.
Қолдану: Домбыра ішегі тартылып жіберілгенде екі жаққа алма-кезек қозғалады. Камертонның тармақтары мен қоңырау қабырғасы да дыбыс шығарғанда осындай қозғалыс жасайды. Сұрақ дененің бір бағытта орын ауыстыруын емес, қалпының қайта-қайта қайталануын сипаттайды. Көздің қозғалысы мен дыбыстың ортада таралуын бір ұғым деп қабылдамау қажет.
Қате нұсқаларды ажырату: Бірқалыпты ілгерілемелі қозғалыс қайталанатын ауытқуды талап етпейді. Балқу мен булану күй ауысуын, электрлену зарядталуды білдіреді. Ішектің екі жаққа қайталанатын қозғалысын осы үдерістермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Қозғалыс тепе-теңдік қалпының екі жағында қайталанатынын ескер.
Дұрыс жауап: Тербеліс
Жауап нұсқалары
- A.Булану
- B.Тербелісдұрыс
- C.Электрлену
- D.Бірқалыпты ілгерілемелі қозғалыс
- E.Балқу
Түсіндірме
Ереже: Тербеліс — дененің тепе-теңдік қалпы маңында қайталанатын қозғалысы. Дыбыс көзінің осындай қозғалысы ортада таралатын механикалық өзгерістер тудыра алады.
Қолдану: Домбыра ішегі тартылып жіберілгенде екі жаққа алма-кезек қозғалады. Камертонның тармақтары мен қоңырау қабырғасы да дыбыс шығарғанда осындай қозғалыс жасайды. Сұрақ дененің бір бағытта орын ауыстыруын емес, қалпының қайта-қайта қайталануын сипаттайды. Көздің қозғалысы мен дыбыстың ортада таралуын бір ұғым деп қабылдамау қажет.
Қате нұсқаларды ажырату: Бірқалыпты ілгерілемелі қозғалыс қайталанатын ауытқуды талап етпейді. Балқу мен булану күй ауысуын, электрлену зарядталуды білдіреді. Ішектің екі жаққа қайталанатын қозғалысын осы үдерістермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Қозғалыс тепе-теңдік қалпының екі жағында қайталанатынын ескер.
Дұрыс жауап: Акустика
Жауап нұсқалары
- A.Акустикадұрыс
- B.Оптика
- C.Термодинамика
- D.Электродинамика
- E.Биология
Түсіндірме
Ереже: Акустика — дыбыстың пайда болуын, таралуын және қабылдануын зерттейтін физика саласы. Дыбыс материалдық ортадағы механикалық толқынмен байланысты.
Қолдану: Ғалым бөлмеде үннің таралуын немесе қабырғадан қайтуын зерттесе, негізгі нысан — дыбыс. Сондықтан зерттеу саласын сәулелерге, электр зарядтарына немесе тірі ағзалардың құрылысына қарай емес, берілген құбылысқа қарай таңдаймыз. Музыкалық аспап үнінің қасиеттері де осы салада қарастырылады, бірақ сала тек музыкамен шектелмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Оптика жарықты, термодинамика жылулық үдерістерді, электродинамика электрлік және магниттік құбылыстарды, биология тіршілікті зерттейді. Дыбыстың таралуын осы басқа салалардың негізгі нысанымен шатастырма.
Қайта орындауға ишара: Естілетін механикалық толқындарды зерттейтін физика бөлімін ойла.
Дұрыс жауап: Акустика
Жауап нұсқалары
- A.Термодинамика
- B.Электродинамика
- C.Биология
- D.Оптика
- E.Акустикадұрыс
Түсіндірме
Ереже: Акустика — дыбыстың пайда болуын, таралуын және қабылдануын зерттейтін физика саласы. Дыбыс материалдық ортадағы механикалық толқынмен байланысты.
Қолдану: Ғалым бөлмеде үннің таралуын немесе қабырғадан қайтуын зерттесе, негізгі нысан — дыбыс. Сондықтан зерттеу саласын сәулелерге, электр зарядтарына немесе тірі ағзалардың құрылысына қарай емес, берілген құбылысқа қарай таңдаймыз. Музыкалық аспап үнінің қасиеттері де осы салада қарастырылады, бірақ сала тек музыкамен шектелмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Оптика жарықты, термодинамика жылулық үдерістерді, электродинамика электрлік және магниттік құбылыстарды, биология тіршілікті зерттейді. Дыбыстың таралуын осы басқа салалардың негізгі нысанымен шатастырма.
Қайта орындауға ишара: Естілетін механикалық толқындарды зерттейтін физика бөлімін ойла.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.