Жылу құбылыстары
27-параграф · Оқулықтың 92–93-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Жылу құбылыстары» тақырыбы, 27-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Судың күйі өзгермей, температурасы 20 °C-тан 30 °C-қа көтерілді. Қандай үдеріс болды?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Қызу
Жауап нұсқалары
- A.Салқындау
- B.Балқу
- C.Қату
- D.Қызудұрыс
- E.Булану
Түсіндірме
Ереже: Қызу — дене температурасының жоғарылауымен сипатталатын үдеріс. Энергия алу әрдайым температураны арттырмайды, мысалы балқу кезінде күй өзгеруі мүмкін.
Қолдану: Берілген жағдайларда дененің күйі өзгермей, өлшенген температурасы өседі. Сондықтан анықтаушы белгі — термометр көрсеткішінің жоғарылауы. Денеге жылу берілгенін ғана білу жеткіліксіз; температураның нақты өзгерісін тексереміз. Қатты дененің міндетті түрде балқуы немесе жаңа затқа айналуы талап етілмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Салқындауда температура төмендейді. Балқу, қату және булану заттың агрегаттық күйіне қатысты. Температурасы артқан, бірақ бастапқы күйінде қалған денені осы күй ауысуларымен автоматты түрде байланыстыру қате.
Қайта орындауға ишара: Бастапқы және соңғы термометр көрсеткіштерін салыстыр.
Дұрыс жауап: Қызу
Жауап нұсқалары
- A.Балқу
- B.Қату
- C.Булану
- D.Салқындау
- E.Қызудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Қызу — дене температурасының жоғарылауымен сипатталатын үдеріс. Энергия алу әрдайым температураны арттырмайды, мысалы балқу кезінде күй өзгеруі мүмкін.
Қолдану: Берілген жағдайларда дененің күйі өзгермей, өлшенген температурасы өседі. Сондықтан анықтаушы белгі — термометр көрсеткішінің жоғарылауы. Денеге жылу берілгенін ғана білу жеткіліксіз; температураның нақты өзгерісін тексереміз. Қатты дененің міндетті түрде балқуы немесе жаңа затқа айналуы талап етілмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Салқындауда температура төмендейді. Балқу, қату және булану заттың агрегаттық күйіне қатысты. Температурасы артқан, бірақ бастапқы күйінде қалған денені осы күй ауысуларымен автоматты түрде байланыстыру қате.
Қайта орындауға ишара: Бастапқы және соңғы термометр көрсеткіштерін салыстыр.
Дұрыс жауап: Қызу
Жауап нұсқалары
- A.Қызудұрыс
- B.Қату
- C.Булану
- D.Салқындау
- E.Балқу
Түсіндірме
Ереже: Қызу — дене температурасының жоғарылауымен сипатталатын үдеріс. Энергия алу әрдайым температураны арттырмайды, мысалы балқу кезінде күй өзгеруі мүмкін.
Қолдану: Берілген жағдайларда дененің күйі өзгермей, өлшенген температурасы өседі. Сондықтан анықтаушы белгі — термометр көрсеткішінің жоғарылауы. Денеге жылу берілгенін ғана білу жеткіліксіз; температураның нақты өзгерісін тексереміз. Қатты дененің міндетті түрде балқуы немесе жаңа затқа айналуы талап етілмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Салқындауда температура төмендейді. Балқу, қату және булану заттың агрегаттық күйіне қатысты. Температурасы артқан, бірақ бастапқы күйінде қалған денені осы күй ауысуларымен автоматты түрде байланыстыру қате.
Қайта орындауға ишара: Бастапқы және соңғы термометр көрсеткіштерін салыстыр.
Дұрыс жауап: Салқындау
Жауап нұсқалары
- A.Қызу
- B.Балқу
- C.Салқындаудұрыс
- D.Қату
- E.Булану
Түсіндірме
Ереже: Салқындау кезінде дененің температурасы төмендейді. Температура өзгерісінің бағыты бастапқы және соңғы өлшеулерді салыстыру арқылы анықталады.
Қолдану: Ыстық сусын бөлмедегі ауаға энергия беріп, төменірек температураға келеді. Шартта сұйық күй сақталғандықтан оны қату деп атауға негіз жоқ. Термометр көрсеткішінің кемуі негізгі белгі болады. Дененің энергия беруі басқа жағдайларда күй өзгерісімен де қатар жүруі мүмкін, сондықтан берілген деректерге сүйенеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: Қызуда температура жоғарылайды. Балқу қаттыдан сұйыққа, қату сұйықтан қаттыға, булану сұйықтан газға өтуді білдіреді. Тек температураның төмендеуін көріп, міндетті түрде мұз пайда болды деп қорытынды жасама.
Қайта орындауға ишара: Соңғы температура бастапқысынан төмен екенін тексер.
Дұрыс жауап: Салқындау
Жауап нұсқалары
- A.Балқу
- B.Салқындаудұрыс
- C.Қату
- D.Булану
- E.Қызу
Түсіндірме
Ереже: Салқындау кезінде дененің температурасы төмендейді. Температура өзгерісінің бағыты бастапқы және соңғы өлшеулерді салыстыру арқылы анықталады.
Қолдану: Ыстық сусын бөлмедегі ауаға энергия беріп, төменірек температураға келеді. Шартта сұйық күй сақталғандықтан оны қату деп атауға негіз жоқ. Термометр көрсеткішінің кемуі негізгі белгі болады. Дененің энергия беруі басқа жағдайларда күй өзгерісімен де қатар жүруі мүмкін, сондықтан берілген деректерге сүйенеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: Қызуда температура жоғарылайды. Балқу қаттыдан сұйыққа, қату сұйықтан қаттыға, булану сұйықтан газға өтуді білдіреді. Тек температураның төмендеуін көріп, міндетті түрде мұз пайда болды деп қорытынды жасама.
Қайта орындауға ишара: Соңғы температура бастапқысынан төмен екенін тексер.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.