Физикалық және химиялық құбылыстар әлемінде
25-параграф · Оқулықтың 87–89-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Физикалық және химиялық құбылыстар әлемінде» тақырыбы, 25-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Қатты мұздың сұйық суға айналу үдерісі қалай аталады?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Балқу
Жауап нұсқалары
- A.Қату
- B.Булану
- C.Конденсация
- D.Еру
- E.Балқудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Балқу — қатты заттың сұйық күйге өтуі.
Қолдану: Мұз қыздырылып сұйық суға айналғанда химиялық құрамы H₂O болып қалады. Сондықтан жаңа зат түзілмейтін физикалық күй өзгерісі қарастырылады. Үдерісті заттың суда еруімен шатастырмаймыз: бірінде агрегаттық күй ауысады, екіншісінде еріткішпен қоспа түзіледі. Нақты зат пен жағдай оның қандай температурада өтетінін анықтайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Қату сұйықтан қаттыға, булану сұйықтан газға, конденсация газдан сұйыққа өтуді білдіреді. Еру ерітінді түзумен байланысты. Қозғалыс бағытын қатты күйден сұйық күйге деп анықтап, басқа өзгерістерден ажырат.
Қайта орындауға ишара: Бастапқы күй қатты, соңғы күй сұйық екенін ескер.
Дұрыс жауап: Балқу
Жауап нұсқалары
- A.Балқудұрыс
- B.Булану
- C.Конденсация
- D.Еру
- E.Қату
Түсіндірме
Ереже: Балқу — қатты заттың сұйық күйге өтуі.
Қолдану: Мұз қыздырылып сұйық суға айналғанда химиялық құрамы H₂O болып қалады. Сондықтан жаңа зат түзілмейтін физикалық күй өзгерісі қарастырылады. Үдерісті заттың суда еруімен шатастырмаймыз: бірінде агрегаттық күй ауысады, екіншісінде еріткішпен қоспа түзіледі. Нақты зат пен жағдай оның қандай температурада өтетінін анықтайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Қату сұйықтан қаттыға, булану сұйықтан газға, конденсация газдан сұйыққа өтуді білдіреді. Еру ерітінді түзумен байланысты. Қозғалыс бағытын қатты күйден сұйық күйге деп анықтап, басқа өзгерістерден ажырат.
Қайта орындауға ишара: Бастапқы күй қатты, соңғы күй сұйық екенін ескер.
Дұрыс жауап: Балқу
Жауап нұсқалары
- A.Конденсация
- B.Балқудұрыс
- C.Еру
- D.Қату
- E.Булану
Түсіндірме
Ереже: Балқу — қатты заттың сұйық күйге өтуі.
Қолдану: Мұз қыздырылып сұйық суға айналғанда химиялық құрамы H₂O болып қалады. Сондықтан жаңа зат түзілмейтін физикалық күй өзгерісі қарастырылады. Үдерісті заттың суда еруімен шатастырмаймыз: бірінде агрегаттық күй ауысады, екіншісінде еріткішпен қоспа түзіледі. Нақты зат пен жағдай оның қандай температурада өтетінін анықтайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Қату сұйықтан қаттыға, булану сұйықтан газға, конденсация газдан сұйыққа өтуді білдіреді. Еру ерітінді түзумен байланысты. Қозғалыс бағытын қатты күйден сұйық күйге деп анықтап, басқа өзгерістерден ажырат.
Қайта орындауға ишара: Бастапқы күй қатты, соңғы күй сұйық екенін ескер.
Дұрыс жауап: Булану
Жауап нұсқалары
- A.Буланудұрыс
- B.Балқу
- C.Қату
- D.Конденсация
- E.Қайнау
Түсіндірме
Ереже: Булану — сұйықтың бетінен газ күйіне өтуі.
Қолдану: Дымқыл мата кебуінде судың молекулалары сұйық бетінен ауаға өтеді. Бұл қайнау температурасынан төменде де жүреді. Су жойылып кетпейді, оның күйі мен орналасуы өзгереді. Жылдамдық температураға, ауа қозғалысына, ылғалдылыққа және бет ауданына тәуелді болуы мүмкін; кебудің бір ғана себебін барлық жағдайда жеткілікті деп алмаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Балқу қаттыдан сұйыққа, қату кері бағытқа, конденсация газдан сұйыққа өту. Қайнау сұйық көлемінде бу көпіршіктерінің пайда болуын қамтиды. Шарттағы беттен газға өту және қайнаусыз кебу белгілерін қолдан.
Қайта орындауға ишара: Қайнамай тұрған сұйықтың бетінен ауаға өтуін ойла.
Дұрыс жауап: Булану
Жауап нұсқалары
- A.Қату
- B.Конденсация
- C.Буланудұрыс
- D.Қайнау
- E.Балқу
Түсіндірме
Ереже: Булану — сұйықтың бетінен газ күйіне өтуі.
Қолдану: Дымқыл мата кебуінде судың молекулалары сұйық бетінен ауаға өтеді. Бұл қайнау температурасынан төменде де жүреді. Су жойылып кетпейді, оның күйі мен орналасуы өзгереді. Жылдамдық температураға, ауа қозғалысына, ылғалдылыққа және бет ауданына тәуелді болуы мүмкін; кебудің бір ғана себебін барлық жағдайда жеткілікті деп алмаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Балқу қаттыдан сұйыққа, қату кері бағытқа, конденсация газдан сұйыққа өту. Қайнау сұйық көлемінде бу көпіршіктерінің пайда болуын қамтиды. Шарттағы беттен газға өту және қайнаусыз кебу белгілерін қолдан.
Қайта орындауға ишара: Қайнамай тұрған сұйықтың бетінен ауаға өтуін ойла.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.