Еритін және ерімейтін заттар
21-параграф · Оқулықтың 72–77-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Еритін және ерімейтін заттар» тақырыбы, 21-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Қанттың судағы ерітіндісінде судың рөлі қандай?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Еріткіш
Жауап нұсқалары
- A.Еріген зат
- B.Тұнба
- C.Сүзгі
- D.Индикатор
- E.Еріткішдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Еріткіш ерітінді түзілгенде басқа компоненттің таралатын ортасын білдіреді.
Қолдану: Тұздың немесе қанттың судағы ерітіндісінде су негізгі сұйық орта болады. Су молекулалары еріген компонент бөлшектерімен әрекеттесіп, олардың таралуына мүмкіндік береді. Бұл рөл тек сумен шектелмейді: басқа еріткіштер де бар. Сұрақта нақты судағы ерітінді берілгендіктен, компоненттің қызметін сол мысалдан анықтаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Еріген зат — тұз не қант, тұнба — ерімей бөлінген қатты зат. Сүзгі бөлу құралы, индикатор қасиет өзгерісін байқауға қолданылатын зат. Негізгі сұйық ортаны осы рөлдермен шатастырма.
Қайта орындауға ишара: Қант таралған негізгі сұйық ортаның қызметін ойла.
Дұрыс жауап: Еріткіш
Жауап нұсқалары
- A.Тұнба
- B.Сүзгі
- C.Индикатор
- D.Еріген зат
- E.Еріткішдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Еріткіш ерітінді түзілгенде басқа компоненттің таралатын ортасын білдіреді.
Қолдану: Тұздың немесе қанттың судағы ерітіндісінде су негізгі сұйық орта болады. Су молекулалары еріген компонент бөлшектерімен әрекеттесіп, олардың таралуына мүмкіндік береді. Бұл рөл тек сумен шектелмейді: басқа еріткіштер де бар. Сұрақта нақты судағы ерітінді берілгендіктен, компоненттің қызметін сол мысалдан анықтаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Еріген зат — тұз не қант, тұнба — ерімей бөлінген қатты зат. Сүзгі бөлу құралы, индикатор қасиет өзгерісін байқауға қолданылатын зат. Негізгі сұйық ортаны осы рөлдермен шатастырма.
Қайта орындауға ишара: Қант таралған негізгі сұйық ортаның қызметін ойла.
Дұрыс жауап: Еріткіш
Жауап нұсқалары
- A.Сүзгі
- B.Индикатор
- C.Еріген зат
- D.Еріткішдұрыс
- E.Тұнба
Түсіндірме
Ереже: Еріткіш ерітінді түзілгенде басқа компоненттің таралатын ортасын білдіреді.
Қолдану: Тұздың немесе қанттың судағы ерітіндісінде су негізгі сұйық орта болады. Су молекулалары еріген компонент бөлшектерімен әрекеттесіп, олардың таралуына мүмкіндік береді. Бұл рөл тек сумен шектелмейді: басқа еріткіштер де бар. Сұрақта нақты судағы ерітінді берілгендіктен, компоненттің қызметін сол мысалдан анықтаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Еріген зат — тұз не қант, тұнба — ерімей бөлінген қатты зат. Сүзгі бөлу құралы, индикатор қасиет өзгерісін байқауға қолданылатын зат. Негізгі сұйық ортаны осы рөлдермен шатастырма.
Қайта орындауға ишара: Қант таралған негізгі сұйық ортаның қызметін ойла.
Дұрыс жауап: Еріген зат
Жауап нұсқалары
- A.Еріткіш
- B.Тұнба
- C.Сүзгі
- D.Еріген затдұрыс
- E.Ыдыс
Түсіндірме
Ереже: Еріген зат — еріткіш ішінде молекулалық не иондық деңгейде таралған компонент.
Қолдану: Қант суға ерігенде оның молекулалары бүкіл ерітіндіге таралады. Тұзда иондар таралатындықтан, еріген компонентті тек тұтас молекула түрінде болады деуге болмайды. Көзге көрінбеуі оның жоғалып кеткенін білдірмейді. Берілген мысалда негізгі орта су, ал қосылып таралған заттың рөлі сұралады.
Қате нұсқаларды ажырату: Еріткіш орта қызметін атқарады, тұнба ерімеген қатты бөлшекке қатысты. Сүзгі құрал, ыдыс қоспаны ұстайтын дене. Шартта құм сияқты ерімей қалған зат емес, су ішінде таралған компонент берілгенін ескер.
Қайта орындауға ишара: Суға қосылып, ішінде бөлшектері таралған компонентті ойла.
Дұрыс жауап: Еріген зат
Жауап нұсқалары
- A.Еріген затдұрыс
- B.Тұнба
- C.Сүзгі
- D.Ыдыс
- E.Еріткіш
Түсіндірме
Ереже: Еріген зат — еріткіш ішінде молекулалық не иондық деңгейде таралған компонент.
Қолдану: Қант суға ерігенде оның молекулалары бүкіл ерітіндіге таралады. Тұзда иондар таралатындықтан, еріген компонентті тек тұтас молекула түрінде болады деуге болмайды. Көзге көрінбеуі оның жоғалып кеткенін білдірмейді. Берілген мысалда негізгі орта су, ал қосылып таралған заттың рөлі сұралады.
Қате нұсқаларды ажырату: Еріткіш орта қызметін атқарады, тұнба ерімеген қатты бөлшекке қатысты. Сүзгі құрал, ыдыс қоспаны ұстайтын дене. Шартта құм сияқты ерімей қалған зат емес, су ішінде таралған компонент берілгенін ескер.
Қайта орындауға ишара: Суға қосылып, ішінде бөлшектері таралған компонентті ойла.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.