Шалкиіз жырау Би Темірге бірінші толғау
6-параграф · Оқулықтың 41–46-беттері
«Қазақ әдебиеті» оқулығының (8-сынып, Атамұра, 2018) «Шалкиіз жырау Би Темірге бірінші толғау» тақырыбы, 6-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: ««Би Темірге бірінші толғау» шығармасының авторы кім?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Шалкиіз Тіленшіұлы
Жауап нұсқалары
- A.Ақтамберді Сарыұлы
- B.Шалкиіз Тіленшіұлыдұрыс
- C.Доспамбет жырау
- D.Бұқар Қалқаманұлы
- E.Қазтуған Сүйінішұлы
Түсіндірме
Ереже: Авторлықты толғаудың нақты атауы мен жыраудың әдеби мұрасы арқылы анықтаймыз.
Қолдану: Шалкиіз Тіленшіұлы толғауда Темір биге тікелей тіл қатады. Ол билеушімен қарым-қатынасын ақыл және көркем бейнелер арқылы жеткізеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Билеушіге ақыл айту бірнеше жырауда кездеседі. Ортақ дәстүр бір туындының авторын екінші жыраумен алмастыруға негіз болмайды.
Қайта орындауға ишара: Темір би төңірегінде қызмет еткен ноғайлы дәуірінің жырауын еске түсір.
- 2
Дұрыс жауап: Темір би
Жауап нұсқалары
- A.Темір бидұрыс
- B.Мұса би
- C.Жүсіп би
- D.Исмайыл би
- E.Орақ батыр
Түсіндірме
Ереже: Арнаудың адресаты шығармадағы тікелей үндеу мен тарихи қатынас арқылы танылады.
Қолдану: Толғаудағы билеушіге бағытталған үндеу Темір биге арналған. Алтын мен сұңқар бейнелері осы адресатты дәріптеуге қолданылады.
Қате нұсқаларды ажырату: Жыраудың өмірінде басқа билеушілер де болған. Сұрақ нақты бірінші толғауда сөз бағытталған адамды сұрайды.
Қайта орындауға ишара: Шығарма атауындағы билеушінің есімін автордың есімімен шатастырма.
Дұрыс жауап: Мұса би
Жауап нұсқалары
- A.Темір би
- B.Жүсіп би
- C.Исмайыл би
- D.Мұса бидұрыс
- E.Қазы би
Түсіндірме
Ереже: Туыстық деректі тұлғаның анасы мен нағашы әулеті арасындағы байланыспен анықтаймыз.
Қолдану: Өмірбаяндық деректе Шалкиіздің анасы Мұса бидің қызы болғаны айтылады. Сұрақ әкесін емес, анасының әкесін сұрап тұр.
Қате нұсқаларды ажырату: Жырау қызмет еткен билеуші оның нағашы атасы болуы міндетті емес. Қызмет пен туыстық байланысты бөлек қарастыр.
Қайта орындауға ишара: Шалкиіздің нағашы жағындағы ноғайлы әміршісін еске түсір.
Дұрыс жауап: 1465–1560
Жауап нұсқалары
- A.1455–1550
- B.1465–1550
- C.1475–1560
- D.1475–1570
- E.1465–1560дұрыс
Түсіндірме
Ереже: Ғұмыр кезеңін тарихи өмірбаяндағы екі уақыт шегін бірге тексеріп анықтаймыз.
Қолдану: Шалкиіздің ғұмыры шамамен 1465–1560 жылдар аралығына жатқызылады. Ескі дәуір тұлғаларының туған және қайтыс болған уақытын дәл күнтізбелік дерек ретінде емес, жуық кезең ретінде беру қажет.
Қате нұсқаларды ажырату: Бір ғана жыл дұрыс болса, бүкіл аралық дұрыс болмайды. Жыраудың XV ғасырда туып, XVI ғасырда өмірін аяқтағанын ескер.
Қайта орындауға ишара: 1460-жылдардың ортасы мен XVI ғасырдың екінші жартысына өтетін межені салыстыр.
Дұрыс жауап: Жырау мен билеуші арасындағы қатынас
Жауап нұсқалары
- A.Ғашықтық сезімнің оянуы
- B.Саудагердің жолсапары
- C.Жырау мен билеуші арасындағы қатынасдұрыс
- D.Отбасының тұрмыстық тірлігі
- E.Жыл мезгілдерінің ауысуы
Түсіндірме
Ереже: Тақырып үндеудің кімге бағытталып, қандай қатынасты талқылағанына қарай танылады.
Қолдану: Жырау билеушінің қадірлеуі мен кемсітуіне өз көзқарасын білдіреді. Осы үндеу шығармадағы жырау мен билеуші қатынасын ашады.
Қате нұсқаларды ажырату: Адалдық пен наразылық — осы қатынастың жекелеген қырлары. Негізгі өзек жыраудың билеуші алдындағы орны мен сөзі болады.
Қайта орындауға ишара: Сөйлеуші мен сөз арналған адамның қоғамдық рөлдерін қатар ата.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.