Қорқыттың нақыл сөздері
2-параграф · Оқулықтың 21–26-беттері
«Қазақ әдебиеті» оқулығының (8-сынып, Атамұра, 2018) «Қорқыттың нақыл сөздері» тақырыбы, 2-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Қорқыттың қысқа әрі түйінді өнегелі тұжырымдары қай жанрға жатады?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Нақыл сөз
Жауап нұсқалары
- A.Мысал
- B.Толғау
- C.Ертегі
- D.Аңыз
- E.Нақыл сөздұрыс
Түсіндірме
Ереже: Жанрлық белгі сөздің көлемі мен қызметінен көрінеді: қысқа тұжырым өмірлік өнеге ұсынады.
Қолдану: Қорқыттың сөздері қысқа түрде өмірлік тәжірибе мен өнеге ұсынады. Түйінді тәрбиелік ой нақыл сөздің басты белгісі.
Қате нұсқаларды ажырату: Толғауда кең ой өрбітіледі, ал бұл жағдайда түйін аз сөзбен беріледі. Әңгімелі оқиға болуы міндетті емес.
Қайта орындауға ишара: Қысқа әрі түйінді тәрбиелік тұжырымның жанрын ата.
Дұрыс жауап: Ұрпаққа өмірлік ақыл мен тәрбие беру
Жауап нұсқалары
- A.Бір оқиғаны толық баяндау
- B.Ұрпаққа өмірлік ақыл мен тәрбие берудұрыс
- C.Кейіпкердің сырт бейнесін суреттеу
- D.Тарихи жылнаманы реттеу
- E.Күлкілі тартысты сахналау
Түсіндірме
Ереже: Сөздің мақсатын тыңдаушыға қандай ықпал етуге бағытталғанынан танимыз.
Қолдану: Нақылдар мінез, отбасы және адамдық қасиеттер туралы кеңес береді. Олардың міндеті — тыңдаушыға өмірлік бағыт пен тәрбие ұсыну.
Қате нұсқаларды ажырату: Оқиға не портрет берілуі мүмкін болғанымен, нақылдың негізгі қызметі сюжетті толық баяндау емес, мінезге бағыт көрсету.
Қайта орындауға ишара: Сөз тыңдаушыға тұрмыста қандай жол көрсету үшін айтылады?
Дұрыс жауап: Ата-ана өнегесі
Жауап нұсқалары
- A.Тек жазалау арқылы тәрбиелеу
- B.Ата-ана өнегесідұрыс
- C.Баланы үлгісіз еркін жіберу
- D.Тәрбиені тек мектепке жүктеу
- E.Тек байлықпен тәрбие беру
Түсіндірме
Ереже: Тәрбиелік ой баланың мінезді кімнің ісінен үйренетінін көрсету арқылы ашылады.
Қолдану: Екі жолда да баланың әрекеті ана мен әке көрсеткен үлгіге байланыстырылған. Демек тәрбие тек сөзбен шектелмейді, үлкендердің күнделікті ісі бала мінезіне бағыт береді.
Қате нұсқаларды ажырату: Материалдық жағдай үлгінің орнын алмастырмайды. Балаға айтылған сөзбен бірге үлкендердің күнделікті әрекеті де әсер етеді.
Қайта орындауға ишара: Үлкендердің мінезі балаға қалай берілетінін ойла.
Дұрыс жауап: Ақылдың байлықтан артықтығы
Жауап нұсқалары
- A.Байлықтың ақылды алмастыруы
- B.Мұраны жұмсамай сақтау
- C.Ақылдың байлықтан артықтығыдұрыс
- D.Кедейлікті әдейі таңдау
- E.Ата сөзін ойланбай қайталау
Түсіндірме
Ереже: Нақылдағы салыстыру қай құндылықтың екіншісін дұрыс пайдалануға шарт екенін көрсетеді.
Қолдану: Ақылсыз адам дайын байлықты дұрыс пайдалана алмайды. Сондықтан нақыл дүниеден бұрын ақыл мен парасаттың қажеттігін түсіндіреді.
Қате нұсқаларды ажырату: Сөз байлықтың өзін жоққа шығармайды. Оны игеруге парасат керек деген шартты байлықтан түгел бас тарту деп түсінбе.
Қайта орындауға ишара: Дайын мүлікті пайдалы іске жұмсауға қандай ішкі қабілет қажет?
Дұрыс жауап: Өмірдің өткіншілігі
Жауап нұсқалары
- A.Өмірдің өткіншілігідұрыс
- B.Мекеннің өзгермейтіндігі
- C.Байлықтың мәңгілігі
- D.Адамның табиғатты жеңуі
- E.Ұрпақтың бірдей болуы
Түсіндірме
Ереже: Ауыспалы бейненің мәнін салыстырылатын екі құбылыстың ортақ белгісінен табамыз.
Қолдану: Керуен бір орында қалмай, көшіп кетеді. Адам өмірін соған ұқсату уақыттың тоқтамай өтіп, өмірдің өткінші екенін аңғартады.
Қате нұсқаларды ажырату: Керуен бейнесі тек алыс жол туралы географиялық мәлімет емес. Оның көшіп өтуі уақыт пен өмірдің тоқтамай жүруіне ұқсатылады.
Қайта орындауға ишара: Көшкен керуеннің бір орында қалмайтын қасиетін адам ғұмырымен байланыстыр.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.