Дулат Бабатайұлы. О, Ақтан жас, Ақтан жас
5-параграф · Оқулықтың 63–68-беттері
«Қазақ әдебиеті» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Дулат Бабатайұлы. О, Ақтан жас, Ақтан жас» тақырыбы, 5-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: ««О, Ақтан жас, Ақтан жас» өлеңінің авторы кім?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Дулат Бабатайұлы
Жауап нұсқалары
- A.Ыбырай Алтынсарин
- B.Ахмет Байтұрсынұлы
- C.Абай Құнанбайұлы
- D.Мағжан Жұмабаев
- E.Дулат Бабатайұлыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Авторды анықтауда туындының әдеби мұрадағы тиесілігіне сүйенеді.
Қолдану: «О, Ақтан жас, Ақтан жас» Дулат Бабатайұлының балаға демеу беріп, болашағын ойлаған өлеңі ретінде танылады.
Қате нұсқаларды ажырату: Өлеңнің тәрбиелік ойы басқа ақындарда да бар; ортақ тақырып автор есімін алмастыруға жеткіліксіз.
Қайта орындауға ишара: Шығарманы Ақтанға арнап үн қатқан XIX ғасыр жырау-ақынымен байланыстыр.
Дұрыс жауап: Жетім өсуіне
Жауап нұсқалары
- A.Әскери қол басқаруына
- B.Жетім өсуінедұрыс
- C.Сауда кәсібін жүргізуіне
- D.Бай әулеттен шығуына
- E.Ел билігін ұстауына
Түсіндірме
Ереже: Ақынның тілегін түсіну үшін ол сөз арнаған кейіпкердің өмір жағдайын ескеру керек.
Қолдану: Берілген жолда Ақтанның жетімдіктен көрген қиындығын жеңуі тіленеді. Жырау оның ержетіп, берекелі өмірге жетуінен үміт күтеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Ерлік пен дәулет туралы кейінгі тілектерді баланың қазіргі жағдайымен шатастырма. Мұнда оның бастапқы қиындығы сұралады.
Қайта орындауға ишара: Жолдағы қиындықты білдіретін сөзді кейіпкердің отбасылық жағдайымен байланыстыр.
Дұрыс жауап: Толғау
Жауап нұсқалары
- A.Мысал
- B.Айтыс
- C.Ертегі
- D.Әңгіме
- E.Толғаудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Толғауда өмір, адам және қоғам туралы ой-толғаныс пен өсиет басым келеді.
Қолдану: Ақтанның ерлікке, берекелі өмірге жетуін ойлаған өлеңде сұрақ түріндегі толғаныс пен жігерлендіру қатар берілген.
Қате нұсқаларды ажырату: Жай ғана өлең болуы оны айтыс етпейді: екі ақынның сөз сайысы жоқ; шағын прозалық оқиға да баяндалмайды.
Қайта орындауға ишара: Өлеңде оқиғадан гөрі өсиет пен болашақ жөніндегі толғаныстың басымдығын анықта.
Дұрыс жауап: Риторикалық сұрақ
Жауап нұсқалары
- A.Риторикалық сұрақдұрыс
- B.Жауап күтетін нақты сұрақ
- C.Таңдау сұрағы
- D.Растау сұрағы
- E.Мәлімет анықтау сұрағы
Түсіндірме
Ереже: Риторикалық сұрақ нақты жауап алудан гөрі ойды, сезімді және толғанысты күшейту үшін қойылады.
Қолдану: «Сен де жетер ме екенсің» жолы баладан дерек сұрамайды; ақынның оның болашағына қатысты алаңдауы мен тілегін жеткізеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Сұраулық тұлғаның болуы барлық сөйлемнің нақты жауап күтетінін білдірмейді; сөйлеудегі мақсатын ескеру қажет.
Қайта орындауға ишара: Сұрақтың мақсаты дерек алу ма, әлде сезім мен ойды жеткізу ме екенін тексер.
Дұрыс жауап: Қайталау
Жауап нұсқалары
- A.Қайталаудұрыс
- B.Теңеу
- C.Метафора
- D.Кейіптеу
- E.Әсірелеу
Түсіндірме
Ереже: Қайталау сөзді қайта қолданып, ойдың әсері мен екпінін күшейтеді.
Қолдану: «Қажыма, Ақтан, қажыма» жолында бірдей сөз екі рет айтылып, мойымауға шақырған үндеу айқындалады.
Қате нұсқаларды ажырату: Мұнда екі нәрсе салыстырылмайды және адам қасиеті жансыз затқа берілмейді; көзге көрінетін негізгі белгі — сөздің қайталануы.
Қайта орындауға ишара: Бір жолда қай сөздің қайта келіп, қай ойды күшейткенін анықта.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.