Асанқайғының жерге айтқан сыны
4-параграф · Оқулықтың 55–62-беттері
«Қазақ әдебиеті» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Асанқайғының жерге айтқан сыны» тақырыбы, 4-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Асанқайғы туралы жерге айтқан сын аңыздарында жыраудың қоныс іздеуінің негізгі мақсаты қандай?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Елге жайлы мекен табу
Жауап нұсқалары
- A.Елге жайлы мекен табудұрыс
- B.Тек өзінің байлығын көбейту
- C.Жұртты бір-бірінен алыстату
- D.Өзен атауларын өзгерту
- E.Билеушінің сарайын безендіру
Түсіндірме
Ереже: Аңыз кейіпкерінің мақсаты әр жерде іздеген қасиеттері мен халыққа қатысты ойларынан танылады.
Қолдану: Асанқайғы суы мен шөбіне, малға жайлылығына қарап қоныс бағалайды. Ол ел тұрмысына қолайлы мекен тауып, халықтың ертеңін ойлайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Жыраудың бақылауын тек жер атауларын жаттау не жеке саяхат деп қабылдау аңыздың ел қамына бағытталған мәнін ашпайды.
Қайта орындауға ишара: Жырау жердің қасиетін кімдердің тіршілігіне қажет деп бағалайтынын қарастыр.
- 2
Дұрыс жауап: Желмая
Жауап нұсқалары
- A.Тайбурыл
- B.Керқұла
- C.Байшұбар
- D.Желмаядұрыс
- E.Тарлан
Түсіндірме
Ереже: Аңыздағы көлік кейіпкердің ел аралау әрекетіне қызмет етеді.
Қолдану: Асанқайғы желмая мініп, әр өңірдің суын, шөбін және қонысқа жарамдылығын бағалайды. Желмая — осы сапардың көлігі.
Қате нұсқаларды ажырату: Батырлар жырындағы тұлпар есімдері түйеге қатысты аңыздық атаумен бірдей емес; көліктің түрін де ескер.
Қайта орындауға ишара: Аңыздағы сапар көлігі жылқы ма, түйе ме екенін алдымен анықта.
Дұрыс жауап: Жерұйық
Жауап нұсқалары
- A.Сарысу
- B.Сарыарқа
- C.Алатау
- D.Жерұйықдұрыс
- E.Қаратау
Түсіндірме
Ереже: Аңыздық құтты мекен халықтың бейбіт әрі берекелі өмір туралы арманын бейнелейді.
Қолдану: Жерұйық Асанқайғы іздеген елге жайлы қоныстың жинақталған атауы; ол тек бір таудың не өңірдің географиялық атауы ретінде берілмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Нақты өңірді атап қою аңыздағы идеалды мекен туралы арманның толық мәнін ашпайды.
Қайта орындауға ишара: Мекеннің географиялық орнынан гөрі аңыздағы армандық сипатын ойла.
Дұрыс жауап: Жәнібек
Жауап нұсқалары
- A.Қасым
- B.Есім
- C.Жәнібекдұрыс
- D.Тәуке
- E.Абылай
Түсіндірме
Ереже: Аңыздық тұлғаларға қатысты дәстүрлі мәліметті нақты тарихи дәлелдеуден ажыратып айту керек.
Қолдану: Асанқайғы туралы аңыздық дәстүрде ол Әз Жәнібек ханның ақылшысы ретінде таныстырылады. Сұрақ осы дәстүрлі байланысқа қатысты.
Қате нұсқаларды ажырату: Қазақ тарихындағы әйгілі хандардың бәрін бір жыраумен байланыстыра беруге болмайды; аталған аңыздық жұпты ажырат.
Қайта орындауға ишара: Жырау туралы дәстүрде «Әз» атауымен қатар айтылатын ханды еске түсір.
Дұрыс жауап: Шоқан Уәлиханов
Жауап нұсқалары
- A.Мұхтар Әуезов
- B.Григорий Потанин
- C.Сәкен Сейфуллин
- D.Шоқан Уәлихановдұрыс
- E.Әлкей Марғұлан
Түсіндірме
Ереже: Зерттеушінің бағалауы тұлғаның қоғамдық және ойшылдық қызметін сипаттайды.
Қолдану: Асанқайғыға қатысты «дала философы» бағасы Шоқан Уәлихановтың пікірімен байланысты. Бұл жыраудың ел болашағын ойлаған бейнесін ашады.
Қате нұсқаларды ажырату: Асанқайғы мұрасын бірнеше ғалым зерттеген, бірақ нақты бағалауды олардың бәріне бірдей телуге болмайды.
Қайта орындауға ишара: Бағалауды айтқан зерттеушіні жалпы мұраны жинаған адамдардан ажырат.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.