Жануарлар әлемі

Ереже: Тура мағына сөздің негізгі заттық не әрекеттік ұғымын тікелей білдіреді. Қанат құс мүшесі ретінде нақты аталғанда тура қолданылады. Арман, үміт, өнер сияқты дерексіз ұғымдарға қатысты келгенде мағына ауысып, бейнелі сипат жасайды.

Қолдану: Құстың қанаты дене мүшесін тікелей атайды. Басқа тіркестерде нақты құс қанаты жоқ, сөз қолдау мен үмітті бейнелеуге қолданылған.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Қиял қанаты: қиялдың дамуы бейнеленген, нақты дене мүшесі емес.

B) Арманға қанат біту: арманның орындалуына үміт туу бейнелі түрде берілген.

C) Өнерге қанат беру: өнерге қолдау көрсету ауыспалы мағына.

D) Үміт қанаты: үміт сезіміне дене мүшесі бейнелі түрде телінген.

Қайта орындауға ишара: Қай тіркесте нақты құс мүшесі айтылғанын анықта.

Ереже: Бейнелі тіркес нақты дене өзгерісін емес, психологиялық әсерді жеткізуі мүмкін. Қанат бітіру адамға жігер, ынта немесе сенім беруді білдіреді. Оң қолдауды білімнің бірден мінсіз болуына қатысты кепілдікке айналдырмаймыз.

Қолдану: Жылы сөз баланың сенімін күшейткен. Сондықтан тіркес жігерлендірді деген мағынада, ал нақты қанаттың өсуі туралы емес.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Нақты қанат өсірді.: тіркес адамға бейнелі қолдау мағынасында қолданылған.

C) Күмәнін күшейтіп, ынтасын төмендетті.: қанат бітіру керісінше жігер арттыруға қатысты.

D) Оның еңбегін бағаламады.: жылы сөз қолдау берген, бағаламау емес.

E) Барлық білімін бірден мінсіз етті.: жігерлену білімнің автоматты толықтығына тең емес.

Қайта орындауға ишара: Тіркес адамның көңіл күйі мен ынтасына қатысты қолданылғанын қара.

Ереже: Көп мағыналы сөздің мағынасы контексте нақтыланады. Көз бастапқы мүшелік мағынадан су шығатын бастау сияқты байланысты мағыналарға ауыса алады. Қай мағына керек екенін сөзбен байланысқан нысан көрсетеді.

Қолдану: Бұлақ сөзі суға қатысты мағынаны таңдатады. Көзі ашылды тіркесі бұлақтың бастауы ашылғанын білдіреді, адамның көруіне қатысы жоқ.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Адамның көру мүшесі: бұлақ контексінде дене мүшесі емес.

B) Ине жібін өткізетін тесік: ине аталмаған.

C) Ақпарат алынатын дереккөз: мәтінде су шығуы туралы айтылған.

E) Істі атқаруға қажетті қаржы көзі: қаржы емес, бұлақтың бастауы.

Қайта орындауға ишара: Көз сөзіне қатысты бұлақ атауын ескер.

Ереже: Жылы сөзі температураға қатысты тура, ал мейірімді қатынасқа қатысты ауыспалы мағынада қолданылады. Сөзді кім не қалай жасағанына қарап ажыратамыз. Бірдей сөз әр сөйлемде бірдей мағынаны міндетті түрде сақтамайды.

Қолдану: Жылы қарсы алу мейірімді, жақсы ниетті қабылдауды білдіреді. Басқа сөйлемдерде су, күн, ұя не көрпенің жылулық қасиеті айтылған.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Құстың ұясы жылы болды.: нақты температураға қатысты белгі.

C) Жылы су құйылды.: судың температурасы тура мағынада.

D) Жылы көрпемен жабынды.: денені жылыту қасиетіне қатысты тура қолданыс.

E) Күн жылы болды.: ауа райының температурасы айтылған.

Қайта орындауға ишара: Температура емес, адамға қатынас көрсетілген сөйлемді ізде.

Ереже: Әңгімелеу қимыл мен оқиғаның уақыт ретімен дамуын береді. Шығу, кіру және көрінбей кету бірізді әрекеттер. Бір ғана жануардың аталуы мәтінді сипаттауға айналдырмайды; басым мазмұнды тексеру қажет.

Қолдану: Үш әрекет бірінен кейін бірі болған. Содан соң ретті ашық көрсетеді, сондықтан мәтін әңгімелеу түріне жатады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Сипаттау: түлкінің түсі мен пішіні емес, әрекеттердің реті берілген.

B) Пайымдау: пікірді дәлелдейтін тезис пен қорытынды жоқ.

C) Ресми өтініш: құжаттық сұрау айтылмаған.

E) Құттықтау: мерекелік тілек не мақтау жоқ.

Қайта орындауға ишара: Не болды деген сұрақпен әрекеттер тізбегін шығар.