Жануарлар және тіршілік
4.3–4-параграф · Оқулықтың 57-беттері
«Қазақ тілі» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Жануарлар және тіршілік» тақырыбы, 4.3–4-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: ««Елік тез қозғалды» сөйлеміндегі «тез» сөзіне мағыналас сөз қайсы?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Жылдам
Жауап нұсқалары
- A.Жылдамдұрыс
- B.Баяу
- C.Үнсіз
- D.Алыс
- E.Абайлап
Түсіндірме
Ереже: Синоним сөйлемдегі негізгі белгіні сақтайды. Тез мен жылдам қимылдың қарқынын білдіреді. Қозғалыстың дыбысы, орны немесе сақтығы да белгі болуы мүмкін, бірақ бұл сұрақтағы мағынаны алмастырмайды.
Қолдану: Елік жылдам қозғалды деп ауыстырғанда қарқын туралы ой сақталады. Баяу қарсы мән береді, ал басқа сөздер өзге өлшемдерді көрсетеді.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Баяу: қозғалыс қарқынының қарсы мағынасы.
C) Үнсіз: дыбыс сипаты, жылдамдықты білдірмейді.
D) Алыс: қашықтық белгісі, қарқын емес.
E) Абайлап: сақтық тәсілі, жылдамға тең емес.
Қайта орындауға ишара: Қарқын мағынасы өзгермейтін алмастыруды таңда.
Дұрыс жауап: Баяу
Жауап нұсқалары
- A.Тез
- B.Баяудұрыс
- C.Шапшаң
- D.Ұшқыр
- E.Жүйрік
Түсіндірме
Ереже: Антоним сөз бір өлшемдегі қарама-қарсы мағына береді. Жылдам-баяу қозғалыс қарқынын қарсы қояды. Жылдамдықты басқа сөзбен мақтайтын атаулар антоним болмайды.
Қолдану: Қоян баяу жүгірді дегенде бастапқы қарқын керісіне ауысады. Қалған сөздер жылдамдықты сақтайды немесе күшейтеді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Тез: жылдамға мағыналас.
C) Шапшаң: жылдамдыққа жақын мағына береді.
D) Ұшқыр: жылдамдықты оң сипаттайды, қарсы емес.
E) Жүйрік: жүгіретін жануардың жылдамдығына қатысты, қарсы мән жоқ.
Қайта орындауға ишара: Жылдамдықтың қарсы шегін таңда.
Дұрыс жауап: Үлкен
Жауап нұсқалары
- A.Үлкендұрыс
- B.Ұсақ
- C.Жас
- D.Сұр
- E.Үркек
Түсіндірме
Ереже: Ірі сөзі бұл контексте көлемді білдіреді. Синоним таңдау үшін дәл сол белгі сақталуы керек. Үлкен көлем мағынасын сақтайды, ал жас, түс немесе мінез сипаттарына ауысу бастапқы ойды өзгертеді.
Қолдану: Жануар үлкен деп айтқанда дене көлемі туралы негізгі сипат қалады. Ұсақ қарама-қарсы, басқа жауаптар өзге қасиеттерді береді.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Ұсақ: көлемнің қарсы мағынасы.
C) Жас: жас мөлшерінің белгісі, көлем емес.
D) Сұр: түс белгісі.
E) Үркек: мінез-құлық сипаты, дене көлемі емес.
Қайта орындауға ишара: Көлемді білдіретін мағыналас сөзді тап.
Дұрыс жауап: Ұсақ
Жауап нұсқалары
- A.Үлкен
- B.Ауыр
- C.Тегіс
- D.Сұр
- E.Ұсақдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Антоним бір мағыналық өлшемдегі қарсы мәнді білдіреді. Ірі-ұсақ көлемге қатысты жұп. Тастың ауыр, тегіс не сұр болуы басқа белгілерді көрсетеді және көлемнің қарсысы болмайды.
Қолдану: Ірі тастың қарсы сипаттамасы ұсақ тас. Үлкен көлем мағынасын сақтайды, қалғандары басқа өлшемге ауысады.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Үлкен: мағыналас көлем белгісі.
B) Ауыр: салмақ, көлемге тікелей қарсы емес.
C) Тегіс: бетінің сипаты.
D) Сұр: түс белгісі.
Қайта орындауға ишара: Көлемнің екі қарсы мәнін бір өлшемде салыстыр.
- 5
Дұрыс жауап: Мұқият
Жауап нұсқалары
- A.Салақ
- B.Асығыс
- C.Мұқиятдұрыс
- D.Алыстан
- E.Сирек
Түсіндірме
Ереже: Контекстік синоним әрекеттің сапасын сақтайды. Ұқыпты мен мұқият күтудің ұсақ талаптарына назар аударуды білдіреді. Әрекеттің орны немесе жиілігі оның сапасына міндетті түрде тең болмайды.
Қолдану: Мұқият күту деген орам бастапқы ұқыпты күту мағынасын жеткізеді. Қалған жауаптар сапаны теріс өзгертеді немесе басқа белгіні білдіреді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Салақ: күту сапасының қарсы реңкі.
B) Асығыс: уақыттық тәсіл, мұқиятқа тең емес.
D) Алыстан: орын мәні, күтудің ұқыптылығын көрсетпейді.
E) Сирек: жиілік, күтудің сапасына мағыналас емес.
Қайта орындауға ишара: Күтудің сапасын сақтайтын сөзді таңда.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ тілі» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.