Қазақ халқының салт-дәстүрлері

Ереже: Анықтамада ұғымды басқа әрекеттерден ажырататын белгілер сақталуы тиіс. Бұл тапсырмадағы берілген сипаттамада нысан, мақсат және уақытша сипат бар. Дәстүрдің барлық тарихи нұсқасын білу талап етілмейді.

Қолдану: Мал уақытша беріледі және оның сүті пайдаланылады. Дұрыс жауап осы екі негізгі белгіні қамтиды, ал сатуды не біржола иеленуді қоспайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Малды сүтін пайдалану үшін біржола сыйлау: қайтарылу және уақытша беру шарты бұзылған.

B) Малды сату арқылы жаңа иеге өткізу: сату емес, уақытша пайдалану.

C) Малды тек бағу үшін алып, сүтін қолданбау: берілген мақсат сүтін пайдалану.

D) Сүтті сатып алып, малды алмау: шарттағы берілетін нысан мал, тек сүт сатып алу емес.

Қайта орындауға ишара: Нысан, мақсат және қайтару шартын белгіле.

Ереже: Қайшы тұжырым берілген деректі жоққа шығарады немесе керісінше өзгертеді. Біржола қалу мен мерзімнен соң қайтару өзара үйлеспейді. Жауап таңдағанда жеке ұнату емес, мәтіннің нақты шарты негіз болады.

Қолдану: Мәтін қайтаруды көздейді, ал дұрыс нұсқа біржола қалады деп айтады. Осы қарама-қарсылық оның мәтінге қайшы екенін көрсетеді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Малды қайтару көзделген.: қайтарылады деген сөзге сәйкес.

B) Малдың бұрынғы иесі бар.: иесіне сөзі соны білдіреді.

D) Мерзім алдын ала келісілген.: келісілген мерзім деген орам бар.

E) Берілген малды кейін қайтару қажет.: мәтіндегі шартты сақтайды.

Қайта орындауға ишара: Қайтарылады сөзін біржола қалады орамымен салыстыр.

Ереже: Сұхбаттағы жалғастыру сұрағы айтылған мазмұнды тереңдетуі тиіс. Атау мен мақсаттың екеуі аталғанда, орындалу себебін сұрау дәстүрдің мәнін түсінуге көмектеседі. Сөздің әріптік құрамы басқа талдау мақсатына жатады.

Қолдану: Дұрыс сұрақ қандай мақсатпен деген орам арқылы дәстүрдің не үшін орындалғанын сұрайды. Бұл әженің түсіндіруінің негізгі бағытына сәйкес келеді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Атауда неше әріп бар?: атаудың жазбасын санайды, дәстүрдің мақсаты емес.

B) Дәстүр атауы қалай жазылады?: емле сұрағы, орындалу мәні емес.

D) Дәстүрді баяндау қанша минутқа созылады?: түсіндіру ұзақтығын сұрайды, дәстүр мақсаты емес.

E) Дәстүр атауы қай дыбыстан басталады?: фонетикалық белгі, мәнді түсіндіру емес.

Қайта орындауға ишара: Әңгімеде атаудан бөлек қай мазмұн түсіндірілгенін тап.

Ереже: Тәжірибе туралы деректің кімге қатысты екенін көрсету маңызды. Бір отбасының әдеті барлығына бірдей болуы міндетті емес. Деректі шектеп айту оны жасыру емес, дәлелдің көлемін адал сақтау болады.

Қолдану: Оқушы өз отбасындағы жағдайды жеткізіп, оны бәріне таратпаған. Сондықтан деректің қолданылу шегі сақталған.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Бір мысалды бүкіл қоғамға міндеттеу: шартта дәл мұндай жалпылаудан бас тартылған.

C) Деректі мүлде айтпау: оқушы өз отбасының әдетін жазып алған.

D) Барлық отбасы бірдей екенін дәлелдеу: мұндай дәлел берілмеген.

E) Әдеттің атауын өзгертіп бұрмалау: атауды өзгерту айтылмаған.

Қайта орындауға ишара: Бір отбасы туралы деректен қандай топқа қорытынды жасауға болады?

Ереже: Мәлімет жинау тапсырмасы бірнеше өлшем қойса, әр өлшемнің орындалуы тексеріледі. Атау ұғымды тануға, жағдай қолданылуын, мән не үшін жасалғанын түсінуге көмектеседі. Бір ақпаратты бірнеше рет айту толықтықты қамтамасыз етпейді.

Қолдану: Дұрыс жазбада атау, орындалатын жағдай және мақсат бар. Мақсат осы контексте мәнін түсіндіреді, сондықтан үш шарт бірге орындалған.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Тек атауын үш рет қайталаған жазба: жағдай мен мән ашылмаған.

C) Тек орындалатын күнін көрсеткен жазба: атау мен мән жоқ.

D) Тек жеке ұнату бағасын берген жазба: үш нақты ақпарат берілмеген.

E) Тек фотосуреттің түсін сипаттаған жазба: дәстүр атауы, жағдайы және мәні анықталмаған.

Қайта орындауға ишара: Үш талапқа жеке белгі қойып, ешқайсысын түсірме.