Отбасылық мерекелердің тәрбиелік мәні

Ереже: Орфография сөздердің дұрыс жазылуын реттейді, орфоэпия дұрыс айтылуына қатысты. Дефиспен жазу — жазу нормасының мәселесі. Қай норманы қолдануды анықтау үшін қандай әрекет тексерілгенін нақтылаймыз.

Қолдану: Оқушы қағаздағы сөзді қалай жазу керектігін сұраған. Сондықтан орфографиялық норма керек; ән-күй қос сөзі дефиспен беріледі.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Орфоэпиялық нормаға: сөздің айтылуы емес, жазылуы тексерілген.

B) Лексикалық нормаға: мағына мен орынды сөз таңдау емес, дефис жазылуы.

C) Грамматикалық нормаға: септік/сөз байланысы емес, графикалық тұлға.

E) Стильдік нормаға: жағдайға сай стиль емес, сөздің емлесі.

Қайта орындауға ишара: Жазу тексеріліп тұр ма, әлде айту ма?

Ереже: Орфоэпия сөздердің дұрыс айтылуын, оның ішінде дыбыстардың үндесуін қарастырады. Жазылу нормасы бөлек орфографиямен реттеледі. Бір сөздің айтылуы мен жазылуы кейде ерекшеленуі мүмкін, сондықтан екі саланы ажыратамыз.

Қолдану: Сұрақ үндестікке сай дыбыстау туралы болғандықтан, дұрыс жауап орфоэпиялық норма. Мұнда әріптерді қағазға орналастыру емес, ауызша айту тексеріледі.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Орфографиялық нормаға: жазу емес, ауызша дыбыстау тексерілген.

B) Лексикалық нормаға: сөз мағынасын таңдау емес, айту тәсілі.

C) Грамматикалық нормаға: сөздердің сөйлемдік байланысы емес, дыбысталуы.

D) Стильдік нормаға: мәтін стилінен гөрі үндестікпен айту сұралған.

Қайта орындауға ишара: Сөздің дыбысталуына арналған ұғымды ізде.

Ереже: Дереккөзді сұранысқа сай таңдаймыз. Орфографиялық сөздік сөздердің нормативті жазылуын көрсетеді. Айтылу, мағыналас сөздер және күнтізбе туралы құралдардың мақсаттары өзге болғандықтан, олар нақты жазу күмәніне негізгі жауап бола алмайды.

Қолдану: Күмән дұрыс жазылуға қатысты. Сондықтан орфографиялық сөздіктен сөздің қабылданған жазба тұлғасын іздеу тікелей тиімді болады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Орфоэпиялық сөздік: айтылу нормасын көрсетеді.

B) Синонимдер сөздігі: мағыналас сөз таңдауға арналған.

C) Антонимдер сөздігі: қарсы мағыналы сөздерді көрсетеді.

E) Фразеологиялық сөздік: тұрақты тіркес мағынасын түсіндіреді.

Қайта орындауға ишара: Дереккөздің атауын тексерілетін әрекетпен сәйкестендір.

Ереже: Қосарлама қос сөздің сыңарлары дефиспен жазылады. Дефис сөздің ішкі байланысын белгілейді, ал сызықша мен үтірдің сөйлемдік қызметтері басқа. Қос сөзді жай тізімнен ажырату қажет.

Қолдану: Ән мен күй бір жинақталған қос сөз ретінде алынған. Сондықтан екі түбір арасына қысқа дефис қойылған ән-күй тұлғасы дұрыс.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Ән күй: қосарлама қос сөздің екі түбірі дефиссіз бөлінген.

B) Әнкүй: қосарланған түбірлер орынсыз біріктірілген.

D) Ән, күй: үтір жай бірыңғай атаулар тізбегін береді, сұралған қос сөз емес.

E) Ән–күй: дефистің орнына сызықша қолданылған; жазу белгілерінің қызметі бөлек.

Қайта орындауға ишара: Қос сөздің ішіндегі белгіні сөйлем сызықшасымен шатастырма.

Ереже: Салт-дәстүр — екі түрлі түбірден жасалған қосарлама қос сөз. Қос сөздердің сыңарлары дефиспен байланысады. Бұл сөздің мағынасын жинақтап көрсетуге және нормативті жазылуын сақтауға көмектеседі.

Қолдану: Салт пен дәстүр екі жеке түбір ретінде танылып, қосарланған атау құрайды. Сондықтан олардың арасына дефис қойылуы нақты осы сөзжасам тәсілімен түсіндіріледі.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Екі түбірдің бірігуі барлық жағдайда дефиспен беріледі.: біріккен сөз бен қосарланған сөздің емлесі бөлек.

B) Екі түбірдің арасына үтір қойылады.: бір қос сөз ішінде үтір емес, дефис.

C) Барлық сөз тіркесінің арасына дефис қойылады.: жай тіркес бұл ережеге жатпайды.

E) Қосарланған түбірлер әрқашан бірге жазылады.: осы қос сөз дефиспен бөлінеді.

Қайта орындауға ишара: Екі түбірдің бір атауға қосарланғанын тексер.