XIX ғасырдағы білім беру мен ағарту ісі

Ереже: Діни және зайырлы бағыт білім мазмұны мен ұйымдасуына қатысты. Діни оқу діни ілімге бағытталса, зайырлы білім ғылыми пәндерді негіз етеді. Бұл екі бағытты бастауыш-жоғары деңгеймен немесе оқу уақытынан жасалған жіктеумен шатастырмаймыз. Бір тарихи оқу орнының бағдарламасында түрлі пән қатар кездесуі мүмкін. Жіктеу негізі сұрақта нақты берілген.

Қолдану: Шарт діни оқу орындары мен ғылыми пәндерге бағытталған мектептерді салыстырады. Сондықтан Діни және зайырлы дұрыс. Ақылы немесе ақысыз болуы басқа сипаттама, ал күндізгі-кешкі оқу уақытын береді. Дұрыс жауап екі бағытты бірдей мазмұндық негіз бойынша байланыстырады және бүкіл білімді тек бір мектеп түріне шектемейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Әскери–кен өндірістік кәсіптік сала. Бастауыш–университеттік деңгей. Күндізгі–кешкі уақыт. Ақылы–ақысыз қаржыландыру тәртібі. Төрт жұп шарттағы діни және ғылыми бағыттың жіктеуін бермейді.

Қайта орындауға ишара: Қай белгі бойынша жіктелгенін тексер: мазмұн ба, деңгей ме, уақыт па?

Ереже: Молдалар дәстүрлі мұсылман мектебінде балалардың алғашқы діни және оқу сауатын үйретуге қатысқан. Мұғалімдік рөл нақты тарихи оқу құрылымына қатысты. Әрбір молда міндетті түрде бірдей сапада сабақ берді немесе барлық білім тек солар арқылы тарады деген қорытынды жоқ. Сұрақ берілген бастауыш мектеп үлгісіндегі негізгі ұстазды анықтайды.

Қолдану: Шарт мұсылман бастауыш мектебін және діни сауатты сұрайды. Сондықтан Молдалар дұрыс. Өндірістік маман немесе әкімшілік басшы мектептің нақты ұстаз рөлін алмастырмайды. Басқа оқу орындарында әртүрлі мұғалімдер болғанымен, олардың болуы берілген дәстүрлі мектептің ұйымдасуын өзгертпейді. Мектеп түрін кезеңімен бірге сәйкестендіреміз.

Қате нұсқаларды ажырату: Маркшейдер кен өлшейді. Машинист көлікті жүргізеді. Приказчик саудаға көмектеседі. Губернатор әкімшілік басшы. Төрт кәсіби рөл осы мұсылман бастауыш мектебінің негізгі ұстазын бермейді.

Қайта орындауға ишара: Мектептің діни-бастауыш сипатын негізгі ұстаз рөлімен байланыстыр.

Ереже: Оқу шығынының отбасы арқылы төленуі ата-аналар қаражатына негізделген қаржыландыруды көрсетеді. Қаржыландырушы мен ұстаз бір рөл емес. Кейбір мектептерге меценаттар немесе басқа көздер көмектесуі мүмкін, сондықтан бұл үлгіні барлық мектепке бірдей әмбебап норма етпейміз. Шартта нақты кімнің қаражат бергені анық көрсетілген.

Қолдану: Шарт оқушы отбасының ақы мен оқу қажетіне ақша бергенін айтады. Сондықтан Ата-аналар дұрыс. Ақшаны ұстаз алғанымен, бұл ұстаз шығынды өзі толық көтерді дегенді білдірмейді. Қаржының қайдан шыққанын оның кімге төленгенінен бөліп қарастырамыз. Осы айырма қаржыландыру туралы сұрақты дұрыс шешуге көмектеседі.

Қате нұсқаларды ажырату: Қазына төлемі шартта көрсетілмеген. Әскери басқарма қаржысы берілмеген. Көпестер қоры басқа қолдау көзі. Мұғалім қоры да сипатталмаған. Отбасы ұстазға ақы бергендіктен, қаржы көзі ата-аналар деп анықталады; төлем алушы ұстазды қаржы берушімен шатастырмаймыз.

Қайта орындауға ишара: Ақшаны алған адамды емес, оны берген отбасыны анықта.

Ереже: Медресе исламдық біліммен байланысты дәстүрлі оқу орны. Оның бағдарламасы мен деңгейі тарихи кезең және орынға қарай ерекшеленген. Барлық медресені бүгінгі университетпен немесе барлық уақытта бірдей орта мектеппен теңестіруге болмайды. Оқу орнын негізгі діни бағыты және даярлаған қызметкерлері арқылы анықтаймыз. Бір ұғымның тарихи сипатын қазіргі ресми деңгейге автоматты көшірмейміз.

Қолдану: Шарт исламдық білім мен молда даярлауды береді. Сондықтан Медресе дұрыс. Мұғалімдер семинариясы да оқытушы даярлауы мүмкін, бірақ берілген исламдық оқу бағытын дәл анықтамайды. Кадет, техникалық және орман оқу орындарының негізгі кәсіби мақсаты басқа. Шарттағы екі белгі оқу орнының түрін даралайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Семинария мұғалімдік кәсіби даярлық. Кадет корпусы әскери білім. Техникалық училище өндірістік сала. Орман институты басқа жоғары кәсіби бағыт. Төрт оқу орны берілген исламдық медресе ұғымын алмастырмайды.

Қайта орындауға ишара: Даярланған маманмен бірге оқу орнының негізгі діни бағытын тексер.

Ереже: Медреселер бірқатар жағдайда молдалар мен мектеп мұғалімдерін даярлады. Түлектердің басқа қызмет атқаруы мүмкін болғанымен, сұралған екі бағыт діни қызмет пен сабақ беруге қатысты. Оқу мазмұны және бітірушінің нақты кәсібі әр уақытта толық бірдей болуға міндетті емес. Тапсырма берілген даярлық қызметінің негізгі жұбын анықтайды.

Қолдану: Шарт діни қызмет пен бастауыш сабақ беруді көрсетеді. Сондықтан Молдалар мен мектеп мұғалімдерін дұрыс. Техникалық немесе әскери қызметкерді даярлау басқа оқу құрылымына қатысты. Мектеп мұғалімі ұғымы берілген тарихи бастауыш білімге жатады; қазіргі барлық пән мұғалімінің бірдей даярлығын осы үлгіге көшірмейміз.

Қате нұсқаларды ажырату: Дәрігер даярлау медициналық бағыт. Заңгер мен сот хатшысы басқа кәсіби білім. Офицер мен аудармашы әскери-әкімшілік даярлық. Орманшы мен техник шаруашылық мамандық. Төртеуі діни қызмет пен бастауыш оқытуға арналған молда-мұғалім жұбын бермейді.

Қайта орындауға ишара: Екі қызметтің бірі дінге, екіншісі балаларды оқытуға қатысты.