Жәрмеңке саудасының дамуы

Ереже: Әскери бекіністер мен әскери елді мекендер бірқатар жаңа қалалардың негізіне айналды. Кейін олардың сауда, әкімшілік және мәдени қызметі кеңейді. Қазақстанда қалалар ерте дәуірлерде де болған, сондықтан осы құбылысты бүкіл қала тарихының жалғыз бастауы деп түсінуге болмайды. Аймақ пен кезеңді ескеру қалалардың әртүрлі қалыптасу жолын ажыратады.

Қолдану: Шарт XIX ғасырдағы аталған үш аймақтың бірқатар жаңа қалаларын сұрайды. Сондықтан Әскери бекіністер мен елді мекендер негізінде дұрыс. Әскери қызметке қосымша сауда мен басқарудың дамуы елді мекендердің қалаға айналуына ықпал етті. Жауап бүкіл Қазақстанның барлық қаласына ортақ жалғыз себеп ретінде қолданылмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Бір мезгілде отырықшылану барлық жаңа қалаға негіз емес. Егіншілік қонысы әскери бекіністі бермейді. Ортағасырлық үздіксіздік сұралған жаңа қоныстарға жалпы сәйкес емес. Барлығын жәрмеңкеден шығару негізсіз жалпылау. Берілген өңірлердің бірқатар қаласы әскери қоныстардан дамыған.

Қайта орындауға ишара: Өңірді және ғасырды анықтап, әскери шеппен байланысты елді мекенді таңда.

Ереже: Округтік приказ сыртқы округтің басқару мекемесі болды. Көкшетау мен Қарқаралы 1824 жылғы алғашқы сыртқы округтермен байланысты. Округ орталығының болуы қаланың кейінгі барлық мәртебесіне немесе осы жердегі қоныстың ең алғашқы пайда болуына тең емес. Мекеменің әкімшілік деңгейін уақытпен бірге анықтаймыз.

Қолдану: Шарт 1824 жылғы сыртқы округтерді және екі орталықты береді. Сондықтан Округтік приказдың дұрыс. Бұл басқару 1822 жылғы жарғыға негізделді, бірақ жарғының қабылдануы мен округтің ашылуы әртүрлі жыл. Орталықтың қызметін империялық Сенатпен немесе кейінгі генерал-губернаторлықпен алмастырмаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Сенат империялық жоғары орган. Хан кеңесі басқа басқару жүйесі. Ішкі Орда батыс кеңістікте. Түркістан генерал-губернаторлығы 1867 жылғы құрылым. Төрт мекеме 1824 жылғы осы сыртқы округ орталығын бермейді.

Қайта орындауға ишара: Мекеменің деңгейін де, оның қызмет еткен жылын да салыстыр.

Ереже: Округтік басқару, жаңа қалалар және қоныстанушылар елді мекендері сауданың ішкі аудандарға таралуына ықпал етті. Сауда орталықтарының кеңеюі бұрынғы шекара қалаларының бірден жойылуын білдірмейді. Жаңа орталықтар бұрынғы желіні толықтырды. Кеңістіктік өзгерісті бастапқы және кейінгі орындардың арақатынасы арқылы анықтау қажет.

Қолдану: Шарт шекара бекіністерінен округ орталықтарына таралуды береді. Сондықтан Қазақстанның ішкі аудандарына дұрыс. Бұл жаңа сауда алаңдарының дала ішінде қалыптасуын көрсетеді. Жауап сауданың тек бір бағытта және барлық жерде бірдей жылдам жүргені туралы шексіз қорытынды жасамайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Бекіністермен шектелу кеңеюді жоққа шығарады. Ресей губерниялары Қазақстанның ішкі округтері емес. Қытай порттары басқа кеңістік. Айналып өту жаңа ішкі елді мекендерде сауда дамуын бермейді. Шарттың географиялық өзгерісі шекарадан ішкі орталықтарға таралу.

Қайта орындауға ишара: Шекарадағы бұрынғы орын мен дала ішіндегі жаңа орталықты салыстыр.

Ереже: Приказчик көпестің сауда ісін жүргізетін немесе көмектесетін қызметкер болды. Татар приказчиктерінің қазақ және орыс тілдерін білуі келісім мен айырбасқа көмектесті. Тілді білу саудадағы делдалдық рөлге мүмкіндік берді, бірақ әрбір татар дәл осы қызметті атқарды дегенді білдірмейді. Кәсіп пен этникалық топты теңестірмейміз.

Қолдану: Шарт екі тілді білу, көпеске көмектесу және сауда делдалдығын береді. Сондықтан Татар приказчиктері дұрыс. Приказчик атауын округтік приказ мекемесінің атауымен шатастырмау қажет: ұқсас түбір екі түрлі қызметті білдіреді. Сұрақ әкімшілік басшыны емес, сауда қызметкерін анықтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Губернатор әкімшілік басшы. Маркшейдер кен өлшейді. Болыс басқарушысы жергілікті әкімшілікте. Хан кеңесі басқару органы. Төрт рөл көпестің сауда ісін жүргізген приказчикті бермейді.

Қайта орындауға ишара: Приказчиктің жеке сауда қызметін округтік приказ мекемесінен ажырат.

Ереже: Мал мен мал өнімдері қазақ шаруашылығының маңызды сауда тауарлары болды. Оларға тірі мал, тері, жүн және басқа өнімдер кірді. Саудада әртүрлі тауар болғандықтан, негізгі топты атау барлық қазақ тек мал өнімін сатты дегенді білдірмейді. Тауардың қай жақтан ұсынылғанын шаруашылық құрылымымен байланыстырамыз.

Қолдану: Шарт мал шаруашылығымен айналысқан қазақтардың ұсынған өнімін сұрайды. Сондықтан Мал мен мал өнімдерін дұрыс. Өнеркәсіп бұйымдары, шай мен қант көбіне сырттан жеткізілген топқа қатысты. Сатушы мен сатып алушының бағытын ауыстыру сауда құрылымын қате түсіндіруге әкеледі.

Қате нұсқаларды ажырату: Мақта егіншілік өнімі. Шай мен қант басқа жеткізу бағытына тән. Металл құрал мен фабрикалық мата өнеркәсіп өнімі. Тұз бен металл кәсіпшілік тауарлары. Төртеуі мал өсірген қазақтардың негізгі мал мен мал өнімдері тобын көрсетпейді.

Қайта орындауға ишара: Тауардың шыққан шаруашылығын және саудадағы қозғалыс бағытын анықта.