XVIII ғасырдағы қазақтардың материалдық мәдениеті

Ереже: Үйші киіз үйдің ағаш сүйегін жасауға маманданған шебер. Кереге, уық және шаңырақ баспананың қаңқасын құрайды. Оларды жасау киіз жабындыны басудан немесе ішкі жиһазды дайындаудан бөлек жұмыс. Қолөнер түрін анықтағанда шебердің қолданған материалы мен жасаған бұйымының нақты қызметін бірге қарастыру қажет.

Қолдану: Шарт киіз үйдің үш ағаш бөлігін көрсетеді. Сондықтан үйші дұрыс жауап. Ағашпен жұмыс істейтін кез келген адам автоматты түрде осы кәсіп атауымен аталмайды: мұнда баспана қаңқасын жасауға мамандану шешуші белгі. Жауап киіз үйді құрастырудың барлық жұмысы бір ғана шебердің міндеті болды деген тұжырым жасамайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Зергер әшекей бұйымдар жасайды. Ерші ер-тұрманға маманданады. Кілем тоқушы жіптен төсеніш тоқиды. Ұста негізінен темір бұйымдармен байланысты. Төрт кәсіп пайдалы болғанымен, кереге, уық және шаңырақты дайындайтын үйшінің арнайы қызметін алмастырмайды.

Қайта орындауға ишара: Материалға қоса бұйымның баспана қаңқасына жататынын ескер.

Ереже: Ұста темір өңдеп, қажетті металл құралдар жасауға маманданады. Оның жұмысы қыздыру, соғу және пішіндеу сияқты тәсілдермен байланысты. Әшекей жасаушы зергер де металмен жұмыс істей алады, бірақ оның негізгі мамандануы сәндік бұйымға бағытталады. Кәсіпті материалдың ортақ болуына ғана емес, өнімнің қызметі мен негізгі технологиясына қарап ажырату қажет.

Қолдану: Шарт темірден шаруашылық құралдары мен қару бөлшектерін соғып жасауды береді. Сондықтан ұста дұрыс. Бұл басқа шеберлер мүлде металл пайдаланбайды дегенді білдірмейді. Сұрақ темірді соғу арқылы жалпы қолданбалы құрал жасайтын негізгі кәсіп атауын анықтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Зергердің негізгі қызметі әшекей жасау. Кілем тоқушы жіппен жұмыс істейді. Үйші баспана қаңқасының ағаш бөліктерін дайындайды. Ерші ер-тұрманға маманданады. Төрт кәсіптің кейбір бұйымында металл болуы мүмкін, бірақ шарттағы жалпы темір соғу мамандығын ұста атауы дәл білдіреді.

Қайта орындауға ишара: Ортақ материалдан гөрі негізгі өнім мен өңдеу тәсілін салыстыр.

Ереже: Ерші ер-тоқым және ер-тұрман әбзелдерін жасауға маманданған. Бұл кәсіпте ағаш, тері және металл қатар пайдаланылуы мүмкін. Сондықтан оны материалдың бір түрімен ғана анықтау дұрыс емес. Негізгі белгі — атқа міну мен ерді бекітуге арналған бұйымдар жиынтығын дайындау. Маманданған шебердің қызметін бұйымның қолданылу мақсаты арқылы ажыратады.

Қолдану: Шарт ат әбзелдерінің ішінен ер-тоқымға арнайы мамандануды береді. Сондықтан ерші дұрыс жауап. Зергер ерді сәндей алуы немесе ұста металл бөлшек жасауы мүмкін, бірақ олардың жалпы кәсібі ер-тұрман дайындауға маманданумен тең емес. Жауап өндірістік міндеттің негізгі бағытына сүйенеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Үйші киіз үйдің ағаш сүйегін жасайды. Кілем тоқушы төсеніш тоқиды. Етікші аяқкиімге маманданады. Зергер әшекей бөлшектер жасайды. Төрт қызмет ер-тұрман өндірісіне қосымша үлес қосуы мүмкін болғанымен, арнайы ерші атауын алмастырмайды.

Қайта орындауға ишара: Сұрақ қосымша безендіруді емес, ер-тұрманға негізгі мамандануды сұрайды.

Ереже: Зергер сәндік әшекей бұйымдар жасауға маманданған. Ол металды пішіндеу, өрнектеу және әрлеу тәсілдерін қолданады. Әшекейдің сәндік қызметі оны шаруашылық құралы немесе баспана қаңқасынан ажыратады. Металл өңдейтін барлық кәсіп бірдей зергерлік болып саналмайды; нақты өнім мен оның қолданылу мақсатын ескеру қажет.

Қолдану: Шарт үш әшекей түрін және асыл металл қолдануды береді. Сондықтан зергер дұрыс. Сақина, сырға және білезік денеге тағылатын сәндік бұйымдар болғандықтан, олардың ортақ қызметі жауапты анықтайды. Сұрақ металдың химиялық құрамын емес, осы бұйымдарды жасайтын мамандықты сұрайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Үйші баспана қаңқасын дайындайды. Кілем тоқушы жіптен төсеніш жасайды. Ерші ат әбзелдеріне маманданады. Етікші аяқкиім тігеді. Төрт кәсіп қолөнерге қатысты болғанымен, асыл металдан сәндік әшекей жасайтын зергердің арнайы міндетін атамайды.

Қайта орындауға ишара: Үш бұйымның ортақ сәндік қызметін анықта.

Ереже: Зергерлік өнерде сәндік металл бұйым жасалып, оның беті көркем өрнекпен әрленеді. Сақина мен білезік осы өнерге жатады. Материалдың күміс болуы және бұйымның әшекей қызметі бірге маңызды. Өрнек басқа қолөнерде де кездеседі, сондықтан тек көркем безендіру белгісіне қарап кез келген шеберді зергер деп атауға болмайды.

Қолдану: Шарт күмістен жасалған екі әшекейді және өрнектеуді береді. Сондықтан зергер дұрыс жауап. Бұл сұрақ бұйымды тағатын адамның мәртебесін немесе әшекейдің барлық символдық мағынасын сұрамайды. Негізгі міндет — қолданылған материал мен сәндік өнімді тиісті кәсіпке сәйкестендіру.

Қате нұсқаларды ажырату: Ерші ер-тұрманға маманданады. Кілем тоқушы жіптен өрнекті төсеніш жасайды. Үйші киіз үй қаңқасының бөліктерін дайындайды. Етікші аяқкиім тігеді. Олардың бұйымдары да сәнделуі мүмкін, бірақ күміс сақина мен білезік өндірісі зергерлікке жатады.

Қайта орындауға ишара: Өрнектің бар болуын ғана емес, бұйымның материалы мен түрін салыстыр.