Ресей империясының Қазақ хандығын қосып ала бастауы

Ереже: XVIII ғасырдың алғашқы жартысында қазақ билеушілерінің Ресеймен байланысы бірнеше кезеңнен тұрды. 1730 жылы Кіші жүз ханы Әбілқайыр елшілік жіберді. Елшілік арқылы ол көрші мемлекетпен келіссөз жүргізіп, қауіпсіздік пен өзінің саяси орнына қатысты мәселелерді шешуге ұмтылды. Елшілерді жіберу, императрица грамотасының берілуі және ант қабылдау бір мезгілдегі оқиғалар емес.

Қолдану: Сұрақ елшілікті жіберген билеушіні анықтайды. Кіші жүз және 1730 жыл белгілері Әбілқайырға сәйкес келеді. Оның есімін кейінгі ант қабылдау оқиғасымен ғана байланыстырып қою жеткіліксіз: келіссөз бұған дейін басталған. Сондықтан жауап елшілік бастамасының уақыты мен ханның билік жүргізген жүзіне сүйенеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Тәуке бұл оқиғадан бұрынғы кезеңмен байланысты. Самеке Орта жүздің билеушісі болды. Жолбарыс Ұлы жүзге қатысты. Абылай кейінгі кезеңде ықпалы артқан билеуші. Бұлардың ешқайсысы 1730 жылы Кіші жүзден осы елшілікті жіберген хан емес.

Қайта орындауға ишара: Жыл мен жүзді бірге салыстыр: сұрақ елшілік жіберу туралы.

Ереже: Әскери одақ сыртқы қарсыласқа қарсы күш біріктіруге немесе өзара көмек көрсетуге бағытталады. Ол бір мемлекеттің екіншісіне толық бағыныштылығы ұғымымен автоматты түрде тең емес. Кіші жүз билерінің бастапқы ұсынысында қауіпсіздік мәселесі маңызды болды. Кейінгі келіссөзде тараптар қатынастың сипатын әртүрлі түсінгенін ескеру тарихи шешімнің себептерін дұрыс талдауға көмектеседі.

Қолдану: Шарт сыртқы қауіпке қарсы қатынасты сұрап тұр. Сондықтан әскери одақ дұрыс жауап. Сауда байланысы да болғанымен, ол жауға қарсы күш біріктіру міндетін тікелей білдірмейді. Сұрақ кейін Ресей әкімшілігі ұстанған саясатты емес, Кіші жүз билерінің бастапқы ұсынысының мақсатын анықтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Сауда монополиясы тауар айналымын бақылауға қатысты. Бірыңғай әулет құру қауіпсіздік туралы ұсыныс емес. Салық басқармасы алым жинауға бағытталады. Діни одақ сенім мәселесін қамтиды. Төрт нұсқа да сыртқы шабуылға қарсы әскери көмектің негізгі мазмұнын ашпайды.

Қайта орындауға ишара: Қауіпсіздікке қатысты ұсынысты экономикалық және діни байланыстан бөл.

Ереже: Саяси шешімде сыртқы қауіпсіздік пен билеушінің жеке билік мүддесі қатар болуы мүмкін. Әбілқайыр Ресеймен қатынасты өз ықпалын арттыруға пайдалануға ұмтылды. Мұны бүкіл халықтың бірдей қалауы немесе жалғыз себеп ретінде көрсету дұрыс емес. Тарихи талдауда жеке мақсатты қоғамдық қажеттілікпен араластырмай, шарттағы нақты әрекетке сүйеніп ажырату қажет.

Қолдану: Шартта ханның өз ықпалын арттыру талабы берілген. Демек, жеке мақсаты — өз билігін нығайту. Бұл жауап сыртқы шабуылдан қорғану мақсатын жоққа шығармайды, бірақ сұрақ жеке саяси мүддені сұрайды. Бір әрекеттің бірнеше себебі болуы мүмкін болғандықтан, тапсырмадағы негізгі белгіге назар аудару керек.

Қате нұсқаларды ажырату: Лауазымды дереу тапсыру өз билігін күшейтпейді. Билікті тек старшындарға беру хан ықпалын азайтады. Жеребе арқылы билеуші таңдау шартта жоқ. Кеңестен шығу ықпалды арттыру талабына сәйкес келмейді. Бұлар ханның саяси тірегін күшейту ниетін білдірмейді.

Қайта орындауға ишара: Шарттағы «өзінің ықпалын арттыру» сөзінің саяси мағынасын аш.

Ереже: Елшілік жолының бастапқы қабылдау орны мен кейінгі сарайлық келіссөздерін ажырату қажет. Әбілқайырдың елшілері өтінішін бастапқыда Уфа губерниялық кеңсесіне жеткізді. Кейін хабар мен өкілдер Ресейдің жоғарғы билігіне жіберілді. Бір дипломатиялық жолда бірнеше қала аталуы мүмкін, сондықтан әр қаланың сол сапардағы нақты қызметін ескеру керек.

Қолдану: Сұрақ жоғарғы сарайдың орналасуын емес, бастапқы губерниялық кеңсені сұрайды. Сондықтан Уфа дұрыс жауап. Бұл жауап кейінгі Ресей астанасына бару мәселесін шешпейді және елшіліктің бүкіл бағытын бір ғана қалаға сыйғызбайды. Жолдағы әкімшілік қабылдау орны мен соңғы келіссөз нүктесінің қызметтері бөлек.

Қате нұсқаларды ажырату: Омбы Ертістегі әскери тірек болды. Орск 1735 жылғы бекініс құрылысымен байланысты. Мәскеу жоғарғы билік пен кейінгі құжаттарда аталады, бірақ бастапқы Уфа кеңсесін алмастырмайды. Семей Ертіс бойында орналасқан бекініс. Төртеуі де өтініштің бастапқы губерниялық қабылдау орнын білдірмейді.

Қайта орындауға ишара: Сұрақтағы «бастапқы губерниялық кеңсе» белгісін сарай астанасынан бөл.

Ереже: Ресми құжаттың авторын анықтау үшін оның шыққан жылын билеушінің билік кезеңімен салыстырады. 1731 жылғы грамота Анна Иоанновнаның билігі кезінде берілді. Грамотаны императрица бекітті, ал оны жеткізу мен келіссөз жүргізу елшілік өкілдеріне тапсырылды. Құжатты шығарған тұлға мен оны орындаған дипломат бір қызметті атқармайды.

Қолдану: Шарт 1731 жылғы императорлық грамотаны бекіткен билеушіні сұрайды. Осы кезеңге Анна Иоанновна сәйкес келеді. Кейінгі Ресей императрицалары қазақ даласына қатысты басқа шешімдер қабылдағанымен, олар бұл грамотаның авторы емес. Дұрыс жауап нақты уақыт пен ресми билік құзыретінің сәйкестігіне негізделеді.

Қате нұсқаларды ажырату: I Екатеринаның билігі бұрынырақ аяқталған. Елизавета Петровна 1741 жылы билікке келді. II Екатерина 1762 жылдан биледі. Софья Алексеевна XVII ғасырдағы регенттік кезеңмен байланысты. Сондықтан олардың қызметі 1731 жылғы грамотаның берілуімен сәйкес келмейді.

Қайта орындауға ишара: Алдымен 1731 жылы Ресейде кім билегенін анықта.