Жердің тектоникалық құрылымы

Ереже: Литосфералық тақта қыртыс пен жоғарғы мантияның қатты бөлігін бірге қамтиды. Тақталар бір-біріне қатысты қозғалады. Олар тек материктен ғана тұрмайды: бір тақтада материктік және мұхиттық бөліктер қатар болуы мүмкін.

Қолдану: Шарт литосфераның тұтас қатты блогын сипаттайды. Сондықтан A дұрыс. Тақтаны оның шегарасында пайда болатын жота немесе науамен шатастырмау керек. Бұлар тақта қозғалысына байланысты құрылымдар, бірақ тақтаның бүкіл көлемі емес. Тақталардың ішкі аймағы салыстырмалы тыныш болуы мүмкін, дегенмен онда ешқашан жер сілкінбейді деген абсолюттік қорытынды жасалмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Материктік қайраң су астындағы материк шеті.

C) Тереңсулы науа мұхит түбіндегі тар ойыс.

D) Ортамұхиттық жота суасты тау жүйесі.

E) Сейсмикалық белдеу жер сілкінісі шоғырланатын аймақ; литосфераның тұтас қатты блогының атауы емес.

Қайта орындауға ишара: Бүкіл қозғалатын блокты оның шегаралық бедерінен ажырат.

Ереже: Тақталардың астындағы әлсіздеу жоғарғы мантия аймағы астеносфера деп аталады. Оның басым бөлігі қатты күйде болғанымен, ұзақ уақытта баяу деформациялана алады. Астеносфера мантияның бір аймағы, бүкіл мантияның толық атауы емес.

Қолдану: Шарт нақты тақта астындағы иілімді аймақты сұрайды. Сондықтан C дұрыс. Мантия деген жалпы жауап кеңірек қабықты қамтиды және осы аймақты дәл ажыратпайды. Тақталардың қозғалуы олардың су үстіндегі мұз сияқты толық сұйық қабатта жүзетінін білдірмейді. Ұзақ уақыттағы қатты жыныстың деформациясын қысқа уақыттағы сұйық күймен теңестіруге болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Жалпы мантия атауы нақты аймақты көрсетпейді.

B) Ішкі ядро орталық қатты бөлік.

D) Ядро мантия емес.

E) Жер қыртысы тақтаның құрамына кіреді, оның астындағы мантиялық аймақты білдірмейді.

Қайта орындауға ишара: Мантияның жалпы атауынан тақта астындағы нақты аймақтың атауын бөл.

Ереже: Тақталар саны қолданылған жіктеуге байланысты. Кей үлгілерде Үнді және Аустралия тақталары бірге, басқаларында бөлек қарастырылады. Сондықтан барлық ірі және ұсақ тақталардың әмбебап саны деп бір санды өзгеріссіз жариялау дұрыс емес.

Қолдану: Шартта жеті атау берілген және Үнді-Аустралиялық біріккен түрде алынған. Сондықтан B, 7, дұрыс. Бұл сан бүкіл Жердегі ұсақ тақталардың бәрін қамтымайды. Тізімді санағанда біріккен атауды екіге бөліп жіберуге болмайды, өйткені осы модельдегі жіктеу нақты айтылған. Модельдің шартын сақтау жауапты басқа картадағы жіктеуге тәуелсіз етеді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Алты саны бір атауды есептен шығарады.

C) Сегіз біріккен атауды екіге бөлуден шығады.

D) Үш саны толық тізімді қамтымайды.

E) Тоғыз шартта берілмеген басқа тақталарды қосады.

Қайта орындауға ишара: Тек берілген атауларды сана, біріккен атауды бір тақта деп ал.

Ереже: Наска тақтасы Оңтүстік Американың батысындағы мұхиттық тақта. Басқа көптеген тақталарда материктік және мұхиттық бөліктер қатар кездеседі. Тақтаның атауын материкпен бірдей деп қабылдау оның құрамын толық ашпайды.

Қолдану: Шарт мұхиттық мысалды және Оңтүстік Американың батысындағы орынды бірге береді. Сондықтан B, Наска, дұрыс. Оңтүстік Америкалық тақтамен бір аймақта түйісуі олардың бір тақта екенін білдірмейді. Тақта түрін оның қыртыстық құрамы, ал орналасуын географиялық қатынасы арқылы тексеру қажет. Мұнда барлық мұхит суының астын бір ғана тақта деп санауға болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Солтүстік Америкалық тақта материктік бөлікті де қамтиды.

C) Үнді-Аустралиялық модельде құрлық бөліктері бар.

D) Еуразиялық тақта да материктік бөлікті қамтиды.

E) Оңтүстік Америкалық тақта Наскадан бөлек және материктік бөлікті де қамтиды.

Қайта орындауға ишара: Оңтүстік Американың батысындағы мұхиттық көршісін таңда.

Ереже: Жалпыланған ірі тақталар моделінде Африкалық тақта Африка материгінің негізгі бөлігін қамтиды. Егжей-тегжейлі модельдерде аймақтың бөлінуі күрделірек болуы мүмкін. Тақтаны тек құрлық шегарасымен толық бірдей аумақ деп қабылдауға болмайды.

Қолдану: Шарт ірі тақталардың жалпы моделін сұрайды. Сондықтан A, Африкалық, дұрыс. Бұл жауап Африканың барлық жерінде бірдей қозғалыс бар немесе ішкі бөліну жоқ деген абсолюттік тұжырым емес. Тақтаға мұхиттық бөліктер де кіреді, ал материк географиялық құрлық ұғымы. Осы екі ұғымның ауқымын ажырату карталардағы атауларды дұрыс түсінуге көмектеседі.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Оңтүстік Америкалық басқа материктің негізгі бөлігіне қатысты.

C) Еуразиялық Африканың негізгі бөлігін атамайды.

D) Антарктикалық оңтүстік поляр аумаққа қатысты.

E) Наска Оңтүстік Америка батысындағы мұхиттық тақта, Африка материгінің негізгі тақтасы емес.

Қайта орындауға ишара: Жалпыланған модельдегі негізгі материк пен тақта атауын байланыстыр.