Сарамандық жұмыс Менің өлкемнің визит карточкасы Өлкетану деректер қорын құру
39-параграф · Оқулықтың 170-беттері
«География» оқулығының (7-сынып, Атамұра, 2025) «Сарамандық жұмыс Менің өлкемнің визит карточкасы Өлкетану деректер қорын құру» тақырыбы, 39-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Өлкенің табиғи-географиялық сипаттамасына 48° солтүстік ендік және 70° шығыс бойлық деген дерек қосылды. Ол…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Географиялық орны
Жауап нұсқалары
- A.Жер бедері
- B.Топырағы
- C.Жануарлар дүниесі
- D.Географиялық орныдұрыс
- E.Ішкі сулары
Түсіндірме
Ереже: Географиялық орны нысанның Жер бетіндегі орналасуын сипаттайды. Ендік пен бойлық осы орынды координаттар арқылы көрсетуге мүмкіндік береді. Координаттың санымен бірге солтүстік не оңтүстік, шығыс не батыс бағыты берілуі қажет. Бұл дерек табиғи жағдайларға әсер етуі мүмкін, бірақ климаттың нақты көрсеткішінің өзі емес.
Қолдану: Шартта ендік пен бойлық нақты берілген. Сондықтан географиялық орны дұрыс. Координаттар өсімдік түрін немесе топырақ құрамын тікелей атамайды. Бұл оқу мысалы нақты елді мекен атауын анықтауды талап етпейді. Жауап деректің қандай сипаттама бөліміне жататынын көрсетеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Жер бедері бет пішіндерін сипаттайды. Топырағы топырақ қасиеттеріне қатысты. Жануарлар дүниесі фауна тізімі. Ішкі сулары су қорлары; координаттар осы төрт бөлімнің негізгі көрсеткіші емес.
Қайта орындауға ишара: Ендік пен бойлық нысанның орнын көрсетеді.
Дұрыс жауап: Жер бедері
Жауап нұсқалары
- A.Ішкі сулары
- B.Жануарлар дүниесі
- C.Жер бедерідұрыс
- D.Климат
- E.Өсімдік дүниесі
Түсіндірме
Ереже: Жер бедері жер бетінің пішіндері мен биіктік айырмашылықтарына қатысты. Тау жоталары мен жазықтар осы компоненттің негізгі нысандары. Бедер климатқа және су ағынына әсер етеді, бірақ олардың көрсеткіштерін алмастырмайды. Бір өңірдің табиғи сипаттамасында компоненттерді бөлек тіркеп, кейін олардың байланысын түсіндіру пайдалы.
Қолдану: Шарт тау жоталарын, жазықтарды және биіктік айырмасын бірге береді. Сондықтан жер бедері дұрыс. Сұрақ нысанның табиғи пішінін сипаттайтын бөлімді анықтайды. Мұнда тау баурайындағы өсімдік немесе ондағы ауа райының орташа режимі өлшеніп жатқан жоқ. Деректің тікелей мазмұнына сүйеніп жіктеу керек.
Қате нұсқаларды ажырату: Ішкі сулары өзен мен су қорларын қамтиды. Жануарлар дүниесі фаунаға қатысты. Климат көпжылдық ауа райы режимі. Өсімдік дүниесі өсімдіктер тізімі; бұлар берілген пішіндер мен биіктіктер бөлімі емес.
Қайта орындауға ишара: Пішін мен биіктікті басқа компоненттерден ажырат.
Дұрыс жауап: Климат
Жауап нұсқалары
- A.Өсімдік дүниесі
- B.Ішкі сулары
- C.Жер бедері
- D.Жануарлар дүниесі
- E.Климатдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Көпжылдық орташа температура климатты сипаттайтын көрсеткіштердің бірі. Оны түсіну үшін айы, бірлігі, бақылау орны және есептелген кезеңі көрсетілуі қажет. Қаңтар мен шілде маусымдық айырмашылықты салыстыруға көмектеседі. Бірақ екі айдың орташа мәні климаттың барлық ерекшелігін толық ашпайды; басқа көрсеткіштер де қарастырылады.
Қолдану: Шарт ауа температурасының көпжылдық айлық орташа мәндерін және кезеңін нақтылайды. Сондықтан климат дұрыс. Бұл бір күнгі ауа райын ғана тіркеу емес. Жауап өлшенген шаманың мазмұнына негізделеді. Орташа температураны бүкіл ай бойы әр күн дәл сондай болды деп түсінуге болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Өсімдік дүниесі түрлер мен жамылғыны сипаттайды. Ішкі сулары су қорына қатысты. Жер бедері бет пішіні. Жануарлар дүниесі фауна; осы төрт бөлімнің негізгі тікелей дерегі көпжылдық ауа температурасы емес.
Қайта орындауға ишара: Ауа температурасының көпжылдық режимі климатқа қатысты.
Дұрыс жауап: Климат
Жауап нұсқалары
- A.Жер бедері
- B.Жануарлар дүниесі
- C.Өсімдік дүниесі
- D.Топырағы
- E.Климатдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Жауын-шашынның көпжылдық орташа мөлшері климаттың ылғалдану жағдайын сипаттайды. Мөлшермен бірге уақыт кезеңі мен өлшем бірлігі берілуі керек. Жылдық орташа мән жауынның маусымдарға қалай бөлінгенін өздігінен көрсетпейді. Ол әр жылы дәл бірдей мөлшер түсті дегенді де білдірмейді.
Қолдану: Шарт көпжылдық орташа жылдық жауын-шашынды миллиметрмен береді. Сондықтан климат дұрыс. Мұнда өзендегі су шығыны немесе топырақтағы нақты ылғал өлшенбеген. Бұл көрсеткіш олармен байланысты болуы мүмкін, бірақ дерек түрі климаттық болып қалады. Жылдық мәнді айлық мөлшер деп оқуға болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Жер бедері пішіндерге қатысты. Жануарлар дүниесі фауна тізімі. Өсімдік дүниесі тірі өсімдік жамылғысы. Топырағы топырақ қасиеті; аталған жауын-шашын дерегінің тікелей бөлімі басқа.
Қайта орындауға ишара: Жауын мөлшерінің бірлігі мен орташа кезеңіне назар аудар.
Дұрыс жауап: Ішкі сулары
Жауап нұсқалары
- A.Топырағы
- B.Жануарлар дүниесі
- C.Жер бедері
- D.Ішкі суларыдұрыс
- E.Климат
Түсіндірме
Ереже: Ішкі сулар құрлықтағы өзендер, көлдер, жер асты сулары және басқа су нысандарын қамтиды. Өзен қоректенуі су қай көздерден келетінін сипаттайды. Жер асты суының орналасуы да су қорына қатысты дерек. Осы мәліметтер климат пен бедермен байланысады, бірақ олардың бөлімдеріне автоматты түрде ауыстырылмайды.
Қолдану: Шарт өзеннің қоректенуін және жер асты суын бірге береді. Сондықтан ішкі сулары дұрыс. Мұнда өзен аңғарының пішіні ғана емес, су нысандарының қасиеттері сипатталған. Жауап деректің негізгі зерттеу объектісіне сүйенеді. Нысанның географиялық орны туралы ақпарат осы бөлімді толықтыра алады.
Қате нұсқаларды ажырату: Топырағы топырақ құрамына қатысты. Жануарлар дүниесі фауна. Жер бедері жер бетінің пішіндері. Климат ауа райының көпжылдық режимі; бұлар су нысандарының берілген тікелей сипаттамасы емес.
Қайта орындауға ишара: Зерттеу объектілері өзен суы және жер асты суы.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Топырақ және оның құрамы мен құрылымы Қазақстанның топырақ типтері
- Топырақтың экологиялық проблемалары және оларды қорғау
- Табиғи аумақтық кешендер
- Табиғи аумақтық кешендердің түрлері
- Географияның зерттеу әдістері Адамның табиғи кешендерге әсері
- Биосфера және Табиғи аумақтық кешендер тақырыптарын бекіту және қорыту
- Дүниежүзі халықтарының тілдік семьясы мен топтары
- Дүниежүзі халықтарының діни құрамы
Сұрақтар «География» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2025.