Дүниежүзі халықтарының діни құрамы

Ереже: Осы үш дәстүрдің тарихи пайда болуын салыстырғанда буддизм христиандықтан ерте, ал ислам христиандықтан кейін қалыптасқан. Буддизмнің шығуы ежелгі Үндістанмен, христиандықтың алғашқы кезеңі біздің заманымыздың I ғасырымен, исламның қалыптасуы VII ғасырдағы Арабиямен байланысты. Бұл тек аталған үш дәстүрді салыстыру, барлық діннің толық тарихы емес.

Қолдану: Шарт үш дінді ертеректен кейінгіге қарай реттеуді талап етеді. Алдымен ежелгі Үндістанда қалыптасқан буддизм, одан кейін I ғасырдағы христиандық, соңында VII ғасырдағы ислам орналасады. Сондықтан буддизм → христиандық → ислам дұрыс. Бұл салыстыруда діннің қазіргі таралу ауқымы мен сенушілер саны оның пайда болу мерзімін алмастырмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Христиандық → буддизм → ислам қатарында алғашқы екі орын ауысқан. Христиандық → ислам → буддизм қатарында ең ерте дәстүр соңына кеткен. Ислам → буддизм → христиандық қатарында VII ғасыр дәстүрі бірінші тұр. Буддизм → ислам → христиандық қатарында соңғы екі дәстүрдің реті ауысқан.

Қайта орындауға ишара: Алдымен біздің заманымызға дейінгі дәстүрді, соңынан VII ғасыр дәстүрін орналастыр.

Ереже: Христиандықтың алғашқы тарихи қалыптасуы біздің заманымыздың I ғасырымен және Иса Мәсіхпен байланысты. Кейін оның қауымдары әртүрлі өңірге таралып, бағыттары қалыптасқан. Алғашқы пайда болу мен кейінгі таралу бір оқиға емес. Белгілі елде діннің кешірек таралуы оның бастапқы тарихи мерзімін өзгертпейді.

Қолдану: Шарт дәстүрдің тұлғалық байланысын және алғашқы ғасырын нақты береді. Сондықтан христиандық дұрыс. Мұнда қазіргі сенушілер санын салыстыру немесе белгілі мемлекеттің ресми дінін анықтау сұралмайды. Жауап тарихи қалыптасу белгісіне сүйенеді. Бұл діннің барлық кейінгі бағыты дәл сол ғасырда жеке қалыптасты дегенді білдірмейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Буддизм ертерек үнді дәстүрімен байланысты. Конфуций ілімі Қытайдағы басқа тарихи дәстүр. Иудаизм христиандықтан бұрын қалыптасқан. Ислам VII ғасырдағы Арабиямен байланысты; олар берілген дәстүр емес.

Қайта орындауға ишара: Нақты тарихи тұлға мен ғасырды бірге сәйкестендір.

Ереже: Исламның тарихи қалыптасуы VII ғасырдағы Арабиямен және Мұхаммед пайғамбармен байланысты. Кейін ол көптеген өңірге таралды. Оның алғашқы қалыптасқан аймағы мен қазіргі таралған барлық елдері бірдей ұғым емес. Бір елдің тарихи байланысы сол елдегі әр азаматтың діни ұстанымын автоматты анықтамайды.

Қолдану: Шарт тұлғаны, ғасырды және Арабияны нақты береді. Сондықтан ислам дұрыс. Мұнда басқа халықтардың барлық сенімін бірдей деп бағалау сұралмайды. Жауап діннің тарихи қалыптасу белгілеріне негізделеді. Оның әртүрлі бағыттары мен қазіргі таралуы қосымша зерттелетін мәселелер.

Қате нұсқаларды ажырату: Синтоизм жапон дәстүрімен байланысты. Конфуций ілімі Қытайда қалыптасқан. Иудаизм басқа әрі ертеректегі тарихи дәстүр. Индуизм Үндістандағы көптүрлі дәстүрлерге қатысты; бұлар берілген VII ғасырдағы ислам емес.

Қайта орындауға ишара: VII ғасыр, Арабия және Мұхаммед есімін бірге ескер.

Ереже: Буддизмнің қалыптасуы Сиддхартха Гаутамамен, яғни Буддамен байланысты. Оның өмірі мен ілімі туралы деректер әртүрлі дәстүрлерде баяндалады. География тесті бұл діни ұстанымдарды қабылдауды емес, тарихи-мәдени сәйкестікті тануды тексереді. Тұлғаның аты мен діни ғимарат немесе қасиетті мәтін атауы әртүрлі санаттар.

Қолдану: Шарт Будда атауы мен буддизмнің қалыптасуын нақты береді. Сондықтан Сиддхартха Гаутама дұрыс. Қалған нұсқалар да тарихи-діни тұлғалар, бірақ басқа дәстүрлермен байланысты. Жауап бір санаттағы есімдерді салыстырады. Бұл адамның діни сенімін немесе жеке пікірін бағалау сұрағы емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Конфуций қытайлық этикалық дәстүрмен байланысты. Иса Мәсіх христиандықпен байланысты. Мұхаммед исламмен байланысты. Заратуштра зороастрлық дәстүрге қатысты; олар буддизмдегі Будда тұлғасының аты емес.

Қайта орындауға ишара: Будда атауына сәйкес тұлғаны таңда.

Ереже: Христиандық Библия Көне және Жаңа өсиет мәтіндерін қамтиды. Әртүрлі христиандық дәстүрлерде кітаптар құрамының кей ерекшеліктері болуы мүмкін. Қасиетті мәтіннің тарихи атауын білу сол дәстүрді ұстануды талап етпейді. Жинақ атауын жеке кітаптан немесе басқа діннің мәтінінен ажырату маңызды.

Қолдану: Шарт христиандықты және екі өсиетті бірге нақты береді. Сондықтан Библия дұрыс. Танахтағы мәтіндер Көне өсиетпен байланысты болғанымен, ол христиандық Жаңа өсиетті қамтитын тұтас жинақ емес. Жауап екі бөлімді біріктіретін христиандық атауға сәйкес. Жеке діни пікір емес, мәтіндік сәйкестік сұралған.

Қате нұсқаларды ажырату: Құран ислам мәтіні. Ведалар үнді дәстүрлерімен байланысты. Трипитака буддистік мәтіндер жинағы. Танах иудей дәстүріне қатысты және Жаңа өсиетті қоспайды; сұралған толық христиандық жинақ басқа.

Қайта орындауға ишара: Екі өсиетті бірге қамтитын атауды таңда.