Топырақ және оның құрамы мен құрылымы Қазақстанның топырақ типтері

Ереже: В. В. Докучаев топырақты жеке табиғи дене ретінде қарастырған ғылыми бағыттың негізін қалады. Топырақтың қалыптасуы аналық жыныс, климат, ағзалар және жер бедері сияқты факторлардың уақыт ішіндегі өзара әрекетімен байланысты. Топырақты тек ұсақталған тас деп қарастыру оның органикалық құрамын және қалыптасқан қабаттарын түсіндірмейді.

Қолдану: Шарт генетикалық топырақтанудың негізін және топырақтың дербес табиғи дене ретінде зерттелуін нақтылайды. Сондықтан В. В. Докучаев дұрыс. Жауап табиғат туралы зерттеу жүргізген кез келген ғалымға емес, көрсетілген ғылыми бағытпен байланысты тұлғаға сәйкес болуы керек. Әртүрлі ғалымның еңбегін бір оқиғаға біріктіруге болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Зюсс биосфера терминімен байланысты. Вернадский тірі заттың геохимиялық рөлін зерттеді. Броунов географиялық қабық мәселелерін қарастырды. Гумбольдт табиғат байланыстарын зерттегенімен, көрсетілген топырақтану бағытының негізін қалаушы ретінде таңдалмайды.

Қайта орындауға ишара: Ғалымды биосфера терминімен емес, топырақтың пайда болу ілімімен байланыстыр.

Ереже: Топырақ жер бетіне жақын ортада табиғи факторлардың өзара әрекетінен қалыптасады. Оның құрамында минералдық және органикалық заттар, су, ауа және тірі ағзалар болады. Оны тек борпылдақ жыныспен теңестіру жеткіліксіз. Барлық топырақтың құнарлылығы бірдей емес және өсімдік өспеген жерде де топырақ қалыптасуы мүмкін.

Қолдану: Шарт қатты бөлшектермен бірге органикалық заттарды, су мен ауаны және биологиялық қалыптасуды сипаттайды. Бұл топыраққа сәйкес. Мұнда жеке тау жынысының түрі немесе су жиналған қабат қана сұралмайды. Жауап құрам мен қалыптасу белгілерін бірге ескеру арқылы анықталады.

Қате нұсқаларды ажырату: Аналық жыныс топырақ қалыптасатын бастапқы материал. Қарашірінді оның органикалық құрамының бір бөлігі. Жер асты суы су қорына қатысты. Орман төсенішінің өсімдік қалдықтары бүкіл топырақтың барлық құрамын қамтымайды.

Қайта орындауға ишара: Бір құрамбөлікті бүкіл табиғи денемен шатастырма.

Ереже: Қарашірінді немесе гумус органикалық қалдықтардың ыдырауы мен өзгеруі нәтижесінде қалыптасатын топырақтың органикалық құрамымен байланысты. Жаңа түскен жапырақ пен қалыптасқан гумус бірдей күйдегі зат емес. Органикалық заттар топырақ қасиеттеріне ықпал етеді, бірақ қарашірінді мөлшері барлық құнарлылық көрсеткішін жалғыз өзі толық анықтамайды.

Қолдану: Шарт ыдыраған және өзгерген қалдықтардан түзілген органикалық заттарды сұрайды. Сондықтан қарашірінді дұрыс. Бұл топырақтың жалпы қасиетінің немесе қабаттарының орналасуының атауы емес. Жауап заттың органикалық шығу тегіне және оның қалыптасу үдерісіне сүйенеді; минералдық бөлшектермен араластырылмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Құнарлылық өсімдікті қамтамасыз ету қасиеті. Топырақ құрылымы бөлшектердің агрегаттарға бірігуін сипаттайды. Топырақ түзуші фактор қалыптасуға әсер етеді. Топырақ қабаты кесіндідегі бөлік; бұлар қарашірінді затының атауы емес.

Қайта орындауға ишара: Қалдықтардың өзгеруінен түзілген затты топырақ қасиетінен ажырат.

Ереже: Құнарлылық топырақтың өсімдік өсуіне қажетті жағдайларды қамтамасыз ету қабілетін білдіреді. Ол қоректік заттарға, ылғал мен ауа режиміне және басқа қасиеттерге байланысты. Қарашірінді маңызды болғанымен, оның көп болуы кез келген жағдайда мол өнімге кепілдік бермейді. Мысалы, су тапшылығы немесе қолайсыз тұздану өсімдіктің өсуін шектеуі мүмкін.

Қолдану: Шарт жеке затты емес, топырақтың өсімдікті қамтамасыз ету қабілетін сұрайды. Сондықтан құнарлылық дұрыс. Құрылым мен қарашірінді осы қабілетке әсер етуі мүмкін, бірақ сұралған жалпы қасиеттің орнына жүрмейді. Қабілет пен оған ықпал ететін құрамбөлікті бөлек қарастыру қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: Топырақ құрылымы агрегаттардың ұйымдасуы. Түзуші фактор топырақтың қалыптасуына әсер етеді. Қарашірінді органикалық заттар құрамына қатысты. Топырақ қабаты кесіндідегі бөлік; бұлар өсімдікті қамтамасыз ету қабілетінің тікелей атауы емес.

Қайта орындауға ишара: Сұрақта зат емес, қамтамасыз ету қабілеті сұралған.

Ереже: Топырақ құрылымы жеке бөлшектердің агрегаттарға бірігуін және олардың пішіні мен орналасуын сипаттайды. Ал механикалық құрамы құм, шаң және саз сияқты бөлшектердің арақатынасымен байланысты. Бұл екі қасиет бірдей емес. Агрегаттардың қалыптасуы кеуектерге, су қозғалысына және ауа алмасуына ықпал етуі мүмкін.

Қолдану: Шарт ұсақ бөлшектердің қандай түйіртпектерге бірігетінін нақты береді. Сондықтан топырақ құрылымы дұрыс. Мұнда тек бөлшектердің өлшемдік үлестері немесе бір қабаттың қалыңдығы сұралмайды. Жауап бөлшектердің өзара ұйымдасуын атайды, бүкіл топырақтың құнарлылығын автоматты түрде бағаламайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Топырақ қабаты кесіндідегі бөлік. Топырақ түзуші фактор қалыптасуға ықпал етеді. Құнарлылық өсімдікті қамтамасыз ету қабілеті. Қарашірінді органикалық заттар жиынтығы; осы төртеуі агрегаттардың ұйымдасуына арналған атау емес.

Қайта орындауға ишара: Бөлшектердің мөлшері мен олардың бірігуін бөлек қарастыр.