Литосфералық катаклизм кезіндегі қауіпсіздік ережелері
16-параграф · Оқулықтың 64–66-беттері
«География» оқулығының (7-сынып, Атамұра, 2025) «Литосфералық катаклизм кезіндегі қауіпсіздік ережелері» тақырыбы, 16-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Сынып ішінде қатты жер сілкінісі басталды. Оқушының жанында берік парта бар. Алғашқы қорғану әрекеті қандай?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Төмен еңкейіп, парта астында бас пен мойынды қорғап, партаны ұстап тұру
Жауап нұсқалары
- A.Терезеге жақындап, сілкіністі сырттан бақылау
- B.Ғимарат шайқалып тұрғанда баспалдақпен жүгіріп түсу
- C.Шкафтың жанына тұрып, құлауы мүмкін заттарды ұстау
- D.Жеделсатыға кіріп, бірінші қабатқа түсу
- E.Төмен еңкейіп, парта астында бас пен мойынды қорғап, партаны ұстап тұрудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Қатты сілкініс кезінде үй ішіндегі адам құлайтын заттардан қорғануға тиіс. Жақын жерде берік үстел болса, төмен еңкейіп, оның астына паналап, бас пен мойынды қорғап, үстелді ұстап тұрады. Сабыр сақтау осы әрекетті саналы орындауға көмектеседі.
Қолдану: Шартта оқушы сынып ішінде және берік парта дәл жанында тұр. Сондықтан алысқа жүгіруге уақыт жұмсамай, сол партаның астында қорғану керек. Бұл барлық ғимарат міндетті түрде қауіпсіз деген кепілдік емес, сілкініс кезіндегі жарақат ықтималдығын азайтатын әрекет.
Қате нұсқаларды ажырату: Терезеге жақындау сынған әйнекке ұрындыруы мүмкін. Шайқалып тұрған баспалдақпен жүгіру құлау қаупін арттырады. Шкафты қолмен ұстап қалуға тырысу ауыр заттың астында қалдыруы мүмкін. Жеделсаты электрдің үзілуі немесе механизмнің зақымдануы кезінде тоқтап қалуы ықтимал.
Қайта орындауға ишара: Берік парта жақын екенін пайдалан: төмен еңкею, паналау, ұстап тұру.
Дұрыс жауап: Сыныпқа жауапты мұғалімнің
Жауап нұсқалары
- A.Бірінші болып жүгірген сыныптасының
- B.Ғимаратты білмейтін кездейсоқ өтіп бара жатқан адамның
- C.Желіде белгісіз хабарлама таратқан адамның
- D.Сыныпқа жауапты мұғалімніңдұрыс
- E.Басқа жерде отырған танысының телефон арқылы берген жорамалының
Түсіндірме
Ереже: Мектептегі ұйымдастырылған эвакуация алдын ала бекітілген жоспар мен жауапты ересектердің басқаруына сүйенеді. Оқушылардың топпен қозғалысын сыныпқа жауапты мұғалім үйлестіреді. Құтқарушылардың және мектептің жауапты қызметкерлерінің ресми нұсқаулары да орындалуға тиіс.
Қолдану: Шарт сілкініс кезіндегі паналауды емес, сілкініс тоқтағаннан кейін жоспарлы шығуды сипаттайды. Мұғалім сыныпты бірге ұстап, қауіпсіз бағытқа апарып, оқушыларды тексеруге жауап береді. Сондықтан топтан бөлінбей, оның нақты ұйымдастыру нұсқауын орындау орынды.
Қате нұсқаларды ажырату: Бірінші жүгірген оқушы бағыттың қауіпсіздігін бағалауға жауапты емес. Кездейсоқ адам мектептің жоспарын білмейді. Белгісіз желілік хабарлама тексерілген нұсқауға жатпайды. Телефондағы таныс оқиға орнын көрмейтіндіктен, нақты жағдайды дәл бағалай алмайды.
Қайта орындауға ишара: Кім сынып үшін жауапты және мектеп жоспарына сәйкес әрекет етеді?
Дұрыс жауап: Сол ауданның ресми лавина ескертуі мен өзекті ауа райы болжамын
Жауап нұсқалары
- A.Бір жыл бұрын түсірілген туристік бейнені
- B.Қала орталығындағы ауа температурасын ғана
- C.Сол ауданның ресми лавина ескертуі мен өзекті ауа райы болжамындұрыс
- D.Жолдың жазғы жарнамалық суретін
- E.Бір саяхатшының өткен маусымдағы пікірін ғана
Түсіндірме
Ереже: Лавина қаупі қар жамылғысының тұрақтылығына, жаңадан түскен қарға, желге және жылынуға байланысты өзгеріп отырады. Сондықтан маршруттың нақты ауданына арналған өзекті ескерту мен ауа райы болжамы қажет. Ресми болжам қауіптің ықтималдығын бағалайды, толық қауіпсіздікке кепіл бермейді.
Қолдану: Сұрақта қарлы тау ауданы көрсетілген, сондықтан қаладағы ауа райын таудағы жағдайға теңестіруге болмайды. Жорық алдындағы ресми мәлімет жоспарды өзгертуге немесе сапардан бас тартуға негіз болады. Мәлімет шыққан уақытын және қай ауданға қатысты екенін де тексеру керек.
Қате нұсқаларды ажырату: Ескі бейне қазіргі қар жағдайын көрсетпейді. Қала температурасы тау беткейіндегі қардың тұрақтылығын анықтамайды. Жазғы сурет қысқы қауіпті сипаттамайды. Өткен маусымдағы жеке пікір бүгінгі ресми ескертуді алмастырмайды.
Қайта орындауға ишара: Дерек бүгінгі жағдайға және дәл осы тау ауданына қатысты болуы керек.
Дұрыс жауап: Қауіпті беткей мен көшкін жолынан бас тартып, қауіпсіздігі бағаланған басқа бағытты таңдау немесе жорықты кейінге қалдыру
Жауап нұсқалары
- A.Қауіпті беткейді тезірек кесіп өту үшін жүгіру
- B.Топты көбейтіп, сол беткеймен қозғалу
- C.Қауіпті беткей мен көшкін жолынан бас тартып, қауіпсіздігі бағаланған басқа бағытты таңдау немесе жорықты кейінге қалдырудұрыс
- D.Беткейде тек ақырын сөйлеп, бұрынғы маршрутты сақтау
- E.Көшкін өтетін аңғардың табанымен жүру
Түсіндірме
Ереже: Лавина қаупі жоғары жерге кірмеу — алдын алу шешімі. Қауіпті беткейді айналып өту кезінде көшкіннің ағып келетін жолы да ескеріледі. Балама маршруттың қауіпсіздігі бағаланбаса, жорықты кейінге қалдыру орынды; кез келген айналма жол автоматты түрде қауіпсіз саналмайды.
Қолдану: Ескерту дәл жоспарланған беткейге қатысты. Сондықтан топтың жылдамдығын немесе дауыс деңгейін өзгерту қауіпті жоймайды. Жоспарды өзгерту үшін ересек жетекші қауіпсіз басқа бағытты бағалайды, ал мұндай мүмкіндік болмаса сапарды тоқтатады.
Қате нұсқаларды ажырату: Жүгіру тұрақсыз қардың қозғалу ықтималдығын жоймайды. Адам санын арттыру қарға түсетін жүктемені азайтпайды. Ақырын сөйлеу лавинадан сенімді қорғаныс емес. Аңғар табаны беткейден түскен қар массасының жететін аймағы болуы мүмкін.
Қайта орындауға ишара: Шешім қауіпті жерге баруды болдырмауы керек, тек жүру тәсілін өзгертпеуі керек.
Дұрыс жауап: 112 бірыңғай төтенше жағдайлар қызметіне
Жауап нұсқалары
- A.102 полиция нөмірін тек ауа райын білу үшін теруге
- B.103 жедел жәрдем нөміріне тек туристік маршрут сұрауға
- C.104 газ қызметіне қар беткейін бағалатуға
- D.1414 байланыс орталығына құтқару жасағын тікелей шақыруға
- E.112 бірыңғай төтенше жағдайлар қызметінедұрыс
Түсіндірме
Ереже: Қазақстанда төтенше жағдай туралы хабарлау үшін 112 бірыңғай нөмірі қолданылады. Диспетчерге оқиғаның сипаты, орны, зардап шеккендер туралы белгілі мәлімет және байланыс дерегі айтылады. Бақылаушы хабарлау үшін өзін қосымша қауіпке ұрындырмауға тиіс.
Қолдану: Шартта табиғи апат пен адамдарға ықтимал қауіп көрсетілген. Бақылаушы қауіпсіз жерде болғандықтан, сол жерден 112 қызметіне нақты мәлімет береді. Белгісіз жайттарды болжап айтпай, көргенін және орналасқан орнын түсіндіру құтқару жұмыстарын ұйымдастыруға көмектеседі.
Қате нұсқаларды ажырату: 102 полицияға арналған, ұсынылған ауа райын сұрау құтқаруды ұйымдастырмайды. 103 медициналық жәрдемге арналған, туристік бағыт сұрау оның міндеті емес. 104 газ қызметі лавина беткейін бағаламайды. 1414 мемлекеттік қызметтер орталығы төтенше құтқару диспетчерін алмастырмайды.
Қайта орындауға ишара: Табиғи апат туралы бірыңғай төтенше жағдай нөмірін таңда.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Литосфераның құрылымы және заттық құрамы
- Жердің тектоникалық құрылымы
- Литосфераның тектоникалық қозғалысы
- Литосфералық катаклизмдер
- Зерттеулер және зерттеушілер Географиялық карта сызбаларды қолдану Сарамандық жұмысқа арналған тапсырмалар
- Литосфераны зерттеуге арналған картография және географиялық деректер қоры
- Атмосфера және оның құрамдас бөліктері
- Ауа райы және оның алдын ала болжау
Сұрақтар «География» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2025.