Атмосфера және оның құрамдас бөліктері

Ереже: Атмосфера — Жерді қоршайтын газ қабығы. Ол бір ғана газдан емес, бірнеше газдың қоспасынан тұрады; құрамында су буы мен қалқыма бөлшектер де болады. Атмосфераның түрлі бөліктері температуралық және басқа ерекшеліктеріне қарай қабаттарға бөлінеді, бірақ олардың барлығы тұтас қабықтың бөліктері.

Қолдану: Сұрақ тұтас газ қабығының атауын сұрайды. Сондықтан атмосфера дұрыс жауап. Тропосфера немесе стратосфера сияқты атаулар бүкіл қабықтың емес, оның жеке қабаттарының атауы болады. Газ қабығы Жер бетімен жанасып, биіктеген сайын біртіндеп сирейді, ғарышқа өтетін өткір бірдей шекарасы жоқ.

Қате нұсқаларды ажырату: Литосфера қатты жер қыртысы мен жоғарғы мантияның қатты бөлігін қамтиды. Гидросфера Жердің суын біріктіреді. Биосфера тіршілік таралған ортаға қатысты. Педосфера топырақ жамылғысын білдіреді; бұл атаулар тұтас газ қабығын атамайды.

Қайта орындауға ишара: «Газ қабығы» деген анықтамаға сәйкес Жер сферасының атауын тап.

Ереже: Газ қоспасындағы көлемдік үлес белгілі газдың қоспаның жалпы көлеміндегі бөлігін сипаттайды. Құрғақ ауа су буы бөлек есептелетін құрамды білдіреді. Негізгі салыстыруда азоттың шамамен 78%, оттегінің шамамен 21% болуы ауадағы ең көп газды анықтауға жеткілікті.

Қолдану: Шартта азоттың үлесі 78%, оттегінің үлесі 21% деп берілген. 78 саны үлкен болғандықтан, ең көп газ — азот. Оттегінің тыныс алу үшін маңызды болуы оның қоспадағы мөлшерін ең үлкен етпейді; газдың қызметін оның үлесімен шатастыруға болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Озон өте аз мөлшердегі газ, берілген 78%-ға сәйкес емес. Көмірқышқыл газы азоттан әлдеқайда аз. Су буы құрғақ ауа есебінен шығарылған және 78% емес. Оттегі маңызды газ болғанымен, шарттағы үлесі 21%, азоттан аз.

Қайта орындауға ишара: Газдардың маңызын емес, берілген көлемдік үлестерін салыстыр.

Ереже: Пайыз бүтіннің жүзден бір бөлігін білдіреді. Көлемдік үлесті есептегенде газ көлемін қоспаның жалпы көлеміне бөліп, 100%-ға көбейтеді. Жалпы көлем шартта 100 тең бөлікке бөлінсе, белгілі газға тиесілі бөліктер саны оның пайыздық үлесімен сан жағынан сәйкес болады.

Қолдану: Азотқа 100 бөліктің 78 бөлігі берілген. Есептеу: 78 / 100 × 100% = 78%. Бұл газдың көлемдік үлесі, массалық үлесі емес. Құрғақ ауада су буы бұл есепке қосылмайды; шарттағы пайызды барлық биіктіктегі кез келген газ құрамының дәл саны деп жалпылауға болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: 21% әдетте оттегінің жуық үлесіне сәйкес. 0,78% пайызға айналдырғанда 100-ге көбейтуді ұмытудан шығады. 99% азот пен оттегінің үлестерін қосуға ұқсайды. 22% қалған бөлікті есептеуден шығады, азоттың өзі емес.

Қайта орындауға ишара: Жүз бөліктің 78 бөлігі пайызбен қалай жазылады?

Ереже: Газдың көлемдік пайызын табуда оның көлемін жалпы қоспа көлемімен салыстырады. Жалпы көлем 100 тең бөлік болса, газдың бөліктер саны пайыздық үлеске тең. Көлемдік пайызды газдың салыстырмалы молекулалық массасымен немесе басқа газдың үлесімен шатастыруға болмайды.

Қолдану: Шарт бойынша оттегі 100 бөліктің 21 бөлігін алады. Сондықтан 21 / 100 × 100% = 21%. Бұл есеп берілген құрғақ ауа моделіне қатысты. Оттегінің организмдер үшін маңызын түсіндіру басқа міндет, ал сұрақ оның қоспадағы сандық үлесін сұрап тұр.

Қате нұсқаларды ажырату: 99% негізгі екі газдың үлестерін қосуға сәйкес келуі мүмкін. 0,21% пайызға түрлендіруді аяқтамаудан шығады. 79% оттегіден басқа газдардың жалпы үлесі болады. 78% азоттың жуық көлемдік үлесі, оттегіге тиесілі емес.

Қайта орындауға ишара: Қандай газ сұралғанын тексеріп, оның 100 бөліктегі санын ал.

Ереже: Аэробты жасушалық тыныс алу оттегінің қатысуымен жүреді және қоректік заттардың энергиясын пайдалануға мүмкіндік береді. Адам өкпе арқылы ауадан оттегі қабылдап, оны қанмен ұлпаларға жеткізеді. Барлық организмге міндетті түрде оттегі керек деп жалпылауға болмайды, өйткені оттегісіз тіршілік ететін организмдер де бар.

Қолдану: Сұрақ арнайы адамның аэробты тыныс алуын атаған. Сондықтан дұрыс жауап — оттегі. Ауадағы ең көп газ азот болғанымен, оның көлемдік басымдығы адам жасушасының осы үдерісінде оттегінің қызметін алмастырмайды. Қажетті газды қоспадағы мөлшеріне қарап емес, биологиялық рөліне қарап таңдаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Азот адамға осы үдерістегі оттегі орнына жүрмейді. Көмірқышқыл газы тыныс алуда сыртқа шығарылатын өнімдердің бірі. Озон тыныс алу үшін қауіпсіз алмастырғыш емес. Су буы энергия алудағы оттегінің қызметін атқармайды.

Қайта орындауға ишара: Сұрақта «аэробты» деп нақты көрсетілгеніне назар аудар.