Литосфералық катаклизмдер

Ереже: Катаклизм жойқын табиғи апат мағынасында қолданылады. Табиғи үдерістің өзі мен оның апатты салдарын ажырату керек: барлық құбылыс міндетті түрде үлкен қирау әкелмейді. Апат туралы ұғым құбылыстың зардабын да қамтиды.

Қолдану: Шарт үлкен қирау мен ауыр зардапты нақты көрсетеді. Сондықтан B, жойқын табиғи апат, дұрыс. Мысалы жер сілкінісі апатты болуы мүмкін, бірақ аспаппен ғана байқалатын ұсақ дүмпудің бәрін бірдей жойқын апат деп атау дұрыс емес. Сұрақ нақты бір аспаптың немесе картаның атауын емес, табиғи апаттың жалпы ұғымын сұрайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Қалыпты маусымдық өзгеріс өздігінен жойқын апат емес.

C) Күн ұзақтығының өзгерісі қалыпты астрономиялық құбылыс.

D) Жоспарлы өлшеу зерттеу әрекеті.

E) Карта үдерісті бейнелейді, апаттың өзі емес; ұғымдар деңгейі ажыратылады.

Қайта орындауға ишара: Құбылыстың жай болуын оның жойқын салдарымен шатастырма.

Ереже: Жер сілкінісі жыныстардың кенет қозғалысымен байланысты тербелістерді білдіреді. Тектоникалық сілкіністе жарылымдағы ығысу энергия босатып, сейсмикалық толқын туғызады. Жер бетінде сезілген тербеліс басқа апаттардан нақты механизмімен ажыратылады.

Қолдану: Шарт жарылым бойындағы кенет ығысу мен сейсмикалық толқындарды бірге береді. Сондықтан E, жер сілкінісі, дұрыс. Ол кей жағдайда көшкін немесе цунами сияқты екінші қауіпті құбылыстарды қоздыруы мүмкін, бірақ олардың өзі бастапқы сілкіністің атауы емес. Себеп болған оқиға мен кейінгі салдарды бір жауап ретінде араластырмау қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Қар көшкіні қар массасының беткеймен қозғалысы.

B) Жанартау атқылауы магма өнімдерін шығарады.

C) Сел су мен қатты материал ағыны.

D) Цунами су айдынындағы толқындар жүйесі; шарттағы жер тербелісінің арнайы атауы емес.

Қайта орындауға ишара: Қозғалып тұрған орта жер ме, су ма, қар ма екенін анықта.

Ереже: Тектоникалық жер сілкінісінде жарылым бойындағы кенет ығысу бұрын жиналған серпімді кернеуді босатады. Тақта қозғалысы кернеудің жиналуына қатысады, ал сілкіністің басталуындағы нақты әрекет кенет сырғу болып табылады. Сілкіністер тек тақта шегарасында ғана болмайды.

Қолдану: Шарт тікелей іске қосатын әрекетті сұрайды. Сондықтан E дұрыс. Ұзақ уақыттағы қозғалыс пен кенет энергия босау кезеңін ажырату маңызды. Қорғаныш құрылыс апат зардабын азайтуға бағытталуы мүмкін, бірақ жер қойнауындағы сілкіністі тудыратын механизм емес. Осы айырма себеп пен сақтық шарасын шатастырмауға көмектеседі.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Бірдей суыну берілген кенет жарылымдық әрекет емес.

B) Күн ұзақтығы тектоникалық сырғуды түсіндірмейді.

C) Барлық жыныстың газға айналуы мұндай механизмге сәйкес емес.

D) Қабырғаны нығайту алдын алу шарасы, сілкіністің тікелей себебі емес.

Қайта орындауға ишара: Кернеудің жиналуынан оның кенет босау әрекетін бөл.

Ереже: Жер сілкінісінің ошағы, немесе гипоцентр, сілкініс басталған жер қойнауындағы орын. Эпицентр оның дәл үстіндегі жер беті нүктесі. Ошақтың орны мен тереңдігі сейсмикалық станция деректері арқылы анықталады.

Қолдану: Шарт жер қойнауындағы басталу орнын нақты сұрайды. Сондықтан A, ошақ, дұрыс. Бұл жер бетіндегі нүкте емес және өлшеу аспабының тұрған жерін білдірмейді. Сейсмикалық толқындар ошақтан таралғанымен, толқынның өзі орын атауы болмайды. Ұғымның кеңістіктегі нүктені ме, үдерісті ме, аспапты ма білдіретінін анықтау дұрыс жауапқа көмектеседі.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Сейсмограф тербелісті тіркейтін аспап.

C) Сейсмология ғылым саласы.

D) Сейсмикалық толқын тербелісті таратады.

E) Сейсмикалық белдеу көптеген оқиға шоғырланған кең аймақ; бір сілкіністің жер қойнауындағы басталу нүктесі емес.

Қайта орындауға ишара: Сұралған орын жер бетінде емес, жер қойнауында орналасқан.

Ереже: Эпицентр жер сілкінісі ошағының жер бетіне тік проекциясы. Ошақ жер қойнауында, эпицентр бетте орналасады. Эпицентрді міндетті түрде барлық жерде ең көп қирау болған нүкте деп теңестіру дұрыс емес; жергілікті топырақ пен құрылыс та әсер етеді.

Қолдану: Шарт ошақтың үстіндегі бет нүктесін нақты сипаттайды. Сондықтан E, эпицентр, дұрыс. Тік проекция туралы мәлімет оның ошақпен байланысын анықтайды. Бір сілкіністің тереңдігі мен беттегі орны екі бөлек көрсеткіш ретінде берілуі мүмкін. Аспап немесе ғылым атауы нүктенің орнын білдірмейді, сондықтан жауаптың ұғымдық түрі де тексеріледі.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Ошақ жер астында орналасқан.

B) Сейсмология зерттейтін ғылым.

C) Сейсмограф тербелісті тіркейді.

D) Толқын энергияны таратады; олардың ешқайсысы ошақтың дәл үстіндегі жер беті нүктесінің арнайы атауы емес.

Қайта орындауға ишара: Ошақ пен оның жер бетіндегі тік проекциясын ажырат.