Зерттеулер және зерттеушілер Географиялық карта сызбаларды қолдану Сарамандық жұмысқа арналған тапсырмалар
17-параграф · Оқулықтың 67–68-беттері
«География» оқулығының (7-сынып, Атамұра, 2025) «Зерттеулер және зерттеушілер Географиялық карта сызбаларды қолдану Сарамандық жұмысқа арналған тапсырмалар» тақырыбы, 17-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Жердің ішкі құрылысын көрсететін тік қимада жер қыртысы, мантия және ядро бөлек түспен белгіленді. Бұл…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Қабаттардың орналасуы
Жауап нұсқалары
- A.Биіктік айырмасы
- B.Бүтіндегі үлес
- C.Нысандар арасындағы байланыс
- D.Қабаттардың орналасуыдұрыс
- E.Шамалардың уақыт бойынша өзгеруі
Түсіндірме
Ереже: Тік қима дененің ішіндегі бөліктердің бір-біріне қатысты орналасуын көрсетеді. Жердің құрылыс қимасында қабаттар сырттан ішке қарай ретімен бейнеленеді. Қимадағы әр қабаттың атауы мен түсі түсіндірмеде берілсе, оқушы олардың қайсысы сыртта, қайсысы тереңде жатқанын ажыратады.
Қолдану: Шартта қыртыс, мантия және ядро бөлек түспен берілген. Сондықтан кескінді оқу қабаттардың орналасуын анықтауға мүмкіндік береді: қыртыс сыртта, мантия одан ішкері, ядро орталықта. Мұнда уақыт бойынша өлшеулер де, пайыздық үлестер де көрсетілмеген.
Қате нұсқаларды ажырату: Биіктік айырмасы үшін екі нүктенің биіктік мәндері қажет. Бүтіндегі үлес пайыздық құрамды көрсетеді. Нысандар арасындағы байланыс бағытталған байланыстармен берілуі мүмкін, бірақ шарттағы негізгі белгі қабаттардың реті. Уақыт бойынша өзгеріс үшін бірнеше уақытқа қатысты дерек керек.
Қайта орындауға ишара: Түстермен бөлінген бөліктердің сырттан ішке қарай ретін қара.
Дұрыс жауап: Сызықтық график
Жауап нұсқалары
- A.Сызықтық графикдұрыс
- B.Дөңгелек үлестік диаграмма
- C.Себептерді бағыттауышпен жалғайтын сызба
- D.Жолдар мен бағандардан тұратын кесте
- E.Жер қабаттарының тік кескіні
Түсіндірме
Ереже: Сызықтық график уақыт бойынша өзгеретін шамаларды екі осьте көрсетеді. Көлденең ось уақытты, тік ось зерттелетін сандық мәнді білдірсе, нүктелерді қосатын сызық өзгерістің бағытын көруге көмектеседі. Әр нүкте нақты уақытқа сәйкес тіркелген шаманы көрсетуі керек.
Қолдану: Берілген бейнеде жылдар көлденең осьте, жер сілкіністерінің саны тік осьте орналасқан. Жылдық нүктелер уақыт ретімен сызық арқылы қосылғандықтан, бұл сызықтық график. Ол оқиғалар санының артқанын не кемігенін көрсетеді, бірақ өзгерістің себебін өздігінен дәлелдемейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Дөңгелек диаграмма бүтіннің бөліктерін секторлармен береді. Себептік сызбада сандық осьтер міндетті емес. Кесте мәліметті жол мен бағанға орналастырады, шартта нүктелер мен сызықтар бар. Жердің тік кескіні қабаттардың кеңістіктегі орналасуын бейнелейді.
Қайта орындауға ишара: Жылдар осі мен оларды жалғайтын сызықтың бар екенін пайдалан.
Дұрыс жауап: Бағанды диаграмма
Жауап нұсқалары
- A.Бағытталған байланыстар сызбасы
- B.Уақыт бойынша сызықтық график
- C.Мәтіндік деректер кестесі
- D.Бағанды диаграммадұрыс
- E.Қабаттардың тік геологиялық қимасы
Түсіндірме
Ереже: Бағанды диаграмма санаттар бойынша сандық мәндерді салыстырады. Әр бағанның биіктігі ортақ шкалада берілген мәнге сәйкес болуы керек. Мұндай диаграмма қыртыс типтері сияқты бөлек санаттарды салыстыруға қолайлы, ал мәндердің өлшем бірлігі міндетті түрде көрсетіледі.
Қолдану: Шартта екі қыртыс типі бөлек санат ретінде, қалыңдықтары километрмен берілген. Екі тік бағанның бір шкалада салынуы оларды бағанды диаграмма деп анықтайды. 35 және 7 км тек осы шартты модельдің мәндері; барлық жерде қыртыстың қалыңдығы дәл осындай деп қорытынды жасауға болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Байланыстар сызбасы санаттардың мөлшерін баған биіктігімен салыстырмайды. Уақыт графигі бірнеше уақыттағы өзгерісті қажет етеді. Мәтіндік кестеде мәндер ұяшықтарға жазылады. Геологиялық қима қабаттардың нақты орналасуын көрсетеді, шартта салыстыру бағандары берілген.
Қайта орындауға ишара: Санаттарға арналған ортақ шкаладағы тік бағандарды таны.
Дұрыс жауап: Тік қима немесе кескін
Жауап нұсқалары
- A.Бағыттауыштармен берілген үдерістер сызбасы
- B.Дөңгелек үлестік диаграмма
- C.Тік қима немесе кескіндұрыс
- D.Жылдар бойынша сызықтық график
- E.Жолдар мен бағандардағы деректер кестесі
Түсіндірме
Ереже: Қима немесе кескін нысанды белгілі бір жазықтықпен шартты түрде кескенде көрінетін құрылымды бейнелейді. Географияда жер бедерінің профилі мен геологиялық қима кеңістіктегі тік қатынастарды түсіндіруге көмектеседі. Геологиялық қимада жер бетін ғана емес, астындағы қабаттар да көрсетілуі мүмкін.
Қолдану: Шартта бейне Жер қабаттарын ішінен кесіп өткен көрініс ретінде сипатталған. Сондықтан ол тік қима немесе кескін болады. Атауын анықтағанда суреттің сыртқы әдемілігі емес, нені көрсететіні маңызды: бұл жерде ішкі бөліктердің кеңістікте орналасуы берілген.
Қате нұсқаларды ажырату: Үдерістер сызбасы әрекеттер арасындағы байланысты бағыттауышпен көрсетеді. Дөңгелек диаграмма сандық үлестерді салыстырады. Жылдар графигі уақыттық өзгерісті бейнелейді. Кесте деректерді ұяшықтарға жинайды, дененің кесілген құрылымын көрнекі көрсетпейді.
Қайта орындауға ишара: Дене шартты түрде кесілгенде көрінетін ішкі құрылыстың атауын ізде.
Дұрыс жауап: Бүтіндегі үлес
Жауап нұсқалары
- A.Қабаттардың орналасуы
- B.Бүтіндегі үлесдұрыс
- C.Шамалардың уақыт бойынша өзгеруі
- D.Биіктік айырмасы
- E.Нысандар арасындағы байланыс
Түсіндірме
Ереже: Дөңгелек диаграмма бүтінді бөліктерге бөліп, әр бөліктің жалпы мөлшердегі үлесін көрсетеді. Толық шеңбер 100%-ға сәйкес келеді. Сектордың орталық бұрышы үлеске пропорционал: үлес үлкен болса, сектор да үлкен болады. Бір диаграммада салыстырылатын пайыздар бір бүтінге қатысты болуы тиіс.
Қолдану: Шартта барлық элементтің массалық үлестерінің қосындысы 100% деп берілген. Сондықтан секторлар әр элементтің қыртыстың шартты жалпы массасындағы үлесін көрсетеді. Диаграмма элементтердің қайсысы көп, қайсысы аз екенін салыстырады; олардың Жердің қай тереңдігінде орналасқанын көрсетпейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Қабаттардың орналасуын қима бейнелейді. Уақыт бойынша өзгеріс үшін бірнеше күн не жыл керек. Биіктік айырмасы метрмен берілетін екі деңгейден есептеледі. Нысандар арасындағы себептік байланыс пайыз секторлары арқылы дәлелденбейді.
Қайта орындауға ишара: Толық шеңбер 100% болса, оның бір секторы нені білдіреді?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Жердің тектоникалық құрылымы
- Литосфераның тектоникалық қозғалысы
- Литосфералық катаклизмдер
- Литосфералық катаклизм кезіндегі қауіпсіздік ережелері
- Литосфераны зерттеуге арналған картография және географиялық деректер қоры
- Атмосфера және оның құрамдас бөліктері
- Ауа райы және оның алдын ала болжау
- Ауа температурасы Атмосфералық қысым
Сұрақтар «География» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2025.