Қазақстанның индустриялық инновациялық дамуы

Ереже: Салалық жіктеу кәсіпорынның негізгі экономикалық қызметіне сүйенеді. Өнімнің сипаты, пайдаланылатын шикізат және технологиялық үдерістердің жақындығы өндірістерді туыстас топқа біріктіруге көмектеседі. Орналасу немесе меншік нысаны басқа жіктеуге жатады, сондықтан бір аумақтағы барлық кәсіпорын бір сала бола алмайды.

Қолдану: Мысалдағы кәсіпорындардың ортақ шикізаты сүт және қызметі оны тағамдық өнімге өңдеу болады. Нақты өнімдері әртүрлі болғанымен, олар сүт өнеркәсібіне жатады. Сондықтан өнім мен өңдеу сипатының жақындығын көрсететін жауап дұрыс.

Қате нұсқаларды ажырату: Бір облыс, меншік иесі, ғимарат ауданы және тасымал жолы саланы өздігінен анықтамайды. Мысалы, бір қаладағы банк пен сүт зауыты бір салаға кірмейді. Кәсіпорынды топтағанда мекенжайына емес, қандай өнім жасап, қандай негізгі қызмет атқаратынына назар аудару қажет.

Қайта орындауға ишара: Кәсіпорындардың ортақ белгісін олардың негізгі өндірістік қызметінен ізде.

Ереже: Салалық құрылымда кең топтар біртіндеп нақты қызметтерге бөлінеді. Ішкі сала жалпы саланың бір бөлігін қамтиды, ал өндіріс түрі одан да тар өнімдік немесе технологиялық бағытты көрсетеді. Бұл иерархия кәсіпорынның көлемін немесе әкімшілік орналасуын емес, қызметтердің қамту ауқымын сипаттайды.

Қолдану: Тамақ өнеркәсібі ең кең топ, сүт өнеркәсібі оның бөлігі, ірімшік өндіру сүт өңдеудің нақты бағыты болады. Осы ретке сәйкес дұрыс жауап сала, ішкі сала, өндіріс түрі болып орналасады.

Қате нұсқаларды ажырату: Қалған реттерде кең топ тар топтың ішіне қате қойылады. Бір ірімшік өндірісі бүкіл тамақ өнеркәсібін қамтымайды. Жіктеу деңгейін тексеру үшін әр келесі атаудың алдыңғы топтың бір бөлігі екенін анықтау керек; тізімді сөздердің ұзындығына қарап таңдауға болмайды.

Қайта орындауға ишара: Әр келесі топ алдыңғысының ішіне кіре ме, соны тексер.

Ереже: Тау-кен өнеркәсібі минералдық шикізат пен отынды табиғи кен орнынан алуға байланысты. Шикізатты кейін өңдеу немесе оны энергия өндіруге пайдалану өзге қызмет болады. Бір өндірістік тізбектегі кәсіпорындардың байланысы олардың бәрін бірдей экономикалық қызметке айналдырмайды.

Қолдану: Шартта негізгі операция көмірді қабаттан шығару деп көрсетілген. Сондықтан тау-кен өнеркәсібі дұрыс. Көмірден кокс алу не оны стансыда жағу осы алынған шикізаттың келесі пайдалану сатысына қатысты болады.

Қате нұсқаларды ажырату: Мұнай өңдеу, кокс алу, электр өндіру және машина жасау дайын немесе өңделген өнім береді. Олардың кейбірі көмір өндірумен тығыз байланысты болғанымен, кеніштің негізгі қызметін алмастырмайды. Саланы анықтау үшін кәсіпорын шикізатты жер қойнауынан ала ма, әлде дайын шикізатты өзгерте ме деген айырманы қолдану қажет.

Қайта орындауға ишара: Негізгі операция табиғи қордан алу ма, әлде алынған материалды өңдеу ме?

Ереже: Өңдеуші өнеркәсіп материалды физикалық немесе химиялық өзгертіп, жаңа өнім алады. Тау-кен қызметі шикізатты кен орнынан шығаруға бағытталған. Өнімнің ауыр не қымбат болуы емес, орындалатын негізгі операция оның осы екі бағыттың қайсысына жататынын анықтауға көмектеседі.

Қолдану: Металды өңдеп, станок бөлшегін жасау жаңа өнеркәсіптік өнім береді. Сондықтан осы зауыт дұрыс. Шарттағы басқа кәсіпорындар минералдық отын немесе кенді жер қойнауынан алады, яғни өндіруші қызмет атқарады.

Қате нұсқаларды ажырату: Көмір, темір кені, мұнай және газ кейін өңделуі мүмкін, бірақ олардың кен орнынан алынуы өңдеу зауытының қызметімен бірдей емес. Бір шикізаттың барлық сатысын бір салаға біріктіріп жібермеу керек. Кәсіпорынның атауынан гөрі нақты қандай операция атқаратынын тексеру жіктеуді дұрыс етеді.

Қайта орындауға ишара: Шикізаттың жаңа бұйымға айналатын мысалын таңда.

Ереже: Жылу электр орталығы электр мен жылуды бірге өндіруге арналған. Отын оның кіріс ресурсы, ал тұтынушыға берілетін энергия негізгі нәтижесі болады. Электр энергетикасының әр нысаны бірдей жылу бермейді: мысалы, күн электр стансысын осы орталықтың жұмыс үлгісімен теңестіруге болмайды.

Қолдану: Шартта генератор өндіретін ток пен жылу желісіне берілетін энергия нақты көрсетілген. Демек дұрыс жұп электр энергиясы мен жылу болады. Бұл жауап өндірістің пайдаланатын ресурсын емес, шығаратын нәтижесін атайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Көмір мен газ отын, кокс пен шойын металлургиялық, бензин мен дизель мұнай өңдеу өнімдері болады. Цемент пен кірпіш құрылыс материалдарына жатады. Кіріс пен шығысты ажырату үшін сызбада нысанға не келетінін және одан тұтынушыға не берілетінін бөлек қарастыру қажет.

Қайта орындауға ишара: Орталықтың тұтынушыға жеткізетін нәтижесін оның отынынан ажырат.