Қазақстанның экономикалық аудандарының шаруашылық мамандандырылуы

Ереже: Географиялық еңбек бөлінісі аумақтардың белгілі өнімге немесе қызметке мамандануын және нәтижелерімен алмасуын қамтиды. Аймақтар табиғи, тарихи және экономикалық мүмкіндіктеріне сай әртүрлі қызмет атқарады. Мамандану өз қажеттілігін мүлде өтемеу немесе басқа сала болмауы деген сөз емес; негізгі айырбас бағыты қарастырылады.

Қолдану: Мысалда екі өңірдің өнімдік бағыты әртүрлі және олардың арасында жеткізу бар. Сондықтан географиялық еңбек бөлінісі дұрыс. Тек әртүрлі өнім шығару емес, сол өнімдердің аумақаралық байланысқа қатысуы да маңызды; алмасу тұтыну мүмкіндігін кеңейтеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Цехтар арасындағы операция, меншік түрі, халық жасы және коммуналдық жұмыс басқа ұйымдасу өлшемдеріне жатады. Шарт екі өңірдің әртүрлі өнімге маманданып, өзара жеткізуін көрсетеді. Еңбек бөлінісін талдағанда аумақтық ауқым мен өнім алмасуын бірге анықтап, кәсіпорын ішіндегі бөлініспен шатастырмау қажет.

Қайта орындауға ишара: Әртүрлі өнімге мамандану мен аумақтар арасындағы айырбас қатар бар ма?

Ереже: Ауданаралық мамандану өнімнің өңірден тыс сұранысқа шығуымен байланысты. Артық көлемнің болуы айырбас мүмкіндігін береді, бірақ тұрақты мамандануға шығын, сапа, сұраныс және тасымал жағдайы да әсер етеді. Бір белгіні барлық экономикалық нәтижеге кепіл деп қарастыруға болмайды; нақты тұрақты өткізу маңызды.

Қолдану: Шартта жергілікті қажеттен артық өндіру және басқа аймақтарға тұрақты сату бірге берілген. Сондықтан сала ауданаралық мамандануға қатысады деген қорытынды дұрыс. Бұл өңір тек бір салаға тәуелді болуы тиіс деген ұсыныс емес; қосымша және жергілікті қызметтер де қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: Жергілікті тұтынудан артық өнімнің тұрақты сыртқа сатылуы ауданаралық байланысқа қатысуды көрсетеді. Бұл тек жергілікті қызмет емес және барлық сала бірдей маманданғанын дәлелдемейді. Артық өнімнің өзі жеткіліксіз: шартта тұрақты сату бар, сондықтан нақты айырбасқа сүйеніп қорытынды жасалады.

Қайта орындауға ишара: Өнім өңірден тыс тұрақты айырбасқа қатыса ма, соны анықта.

Ереже: Өндірістік мамандануға табиғи ресурс, еңбек, көлік, тарихи тәжірибе және нарық ықпал етеді. Табиғи ресурс факторы жергілікті қордың немесе табиғи шикізаттың болуымен байланысты. Оны көлікке қолжетімділік не білікті маманмен теңестіру дұрыс емес, өйткені әр фактордың әсер ету жолы бөлек.

Қолдану: Мұнай қорының болуы өндіру қызметіне тікелей табиғи негіз береді. Сондықтан осы мысал дұрыс. Қор табылғанымен, оны игеру үшін технология, экономикалық негіз және экологиялық талаптар қажет; табиғи мүмкіндік өндірістің міндетті тиімділігін өздігінен кепілдемейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Колледж еңбек дағдысына, теміржол көлікке, бұрынғы зауыт тарихи тәжірибеге, қала сұранысы нарыққа қатысты. Барлығы маңызды болуы мүмкін, бірақ сұрақ нақты табиғи ресурс әсерін сұрайды. Әр мысалдың себептік негізін анықтап, өндіріс дамуына әсер ететін барлық жағдайды бір ғана табиғи топқа қоспау қажет.

Қайта орындауға ишара: Себеп жер қойнауының қорынан ба, әлде адам жасаған жағдайдан ба туындайды?

Ереже: Маманданған өнімнің нарықтағы бәсекеге қабілеттілігі өндіріс шығынымен қатар жеткізу шығынына тәуелді. Көлік байланысының жақсаруы нарыққа шығуды жеңілдетуі мүмкін. Бірақ жолдың салынуы сұранысты, ресурсты немесе сапаны автоматты өзгертпейді; нақты тиімділік тариф, көлем және пайдалануға байланысты бағаланады.

Қолдану: Шартта өзгерген фактор тасымал шығыны екенін көреміз. Оның төмендеуі дайын өнімді нарыққа жеткізудің жалпы құнын азайтуы мүмкін. Сондықтан осы түсіндіру дұрыс, ал басқа нәтижелерді айту үшін шартта жоқ қосымша дәлелдер керек.

Қате нұсқаларды ажырату: Жол табиғи қорды немесе өнім құрамын автоматты өзгертпейді. Шығынның төмендеуі бағаның барлық жерде бірдейлігін және сұранысты кепілдемейді. Нақты пайда нарыққа жеткізудің жалпы шығынын азайтуға қатысты; оны барлық экономикалық шектеуді жою деп түсіндіруге болмайды.

Қайта орындауға ишара: Жаңа жол өндірістік тізбектің қай шығын бөлігін өзгертті?

Ереже: Экономикалық аудандастыру аумақтың шаруашылық қызметін, байланыстарын және еңбек бөлінісіндегі орнын талдайды. Физикалық-географиялық аудандастыру табиғи кешендерге сүйенеді. Табиғат экономикаға әсер етеді, бірақ екі аудандастырудың мақсаты мен өлшемі бірдей емес; олардың шекаралары міндетті толық сәйкес келмейді.

Қолдану: Дұрыс белгі шаруашылық байланыстары мен мамандану болады. Экономикалық аудан ішінде негізгі, қолдаушы және жергілікті қызметтер кешені байланысады. Сондықтан оны тек бір табиғи шекпен анықтау экономикалық мазмұнды толық бермейді; өндіріс пен нарық қатынастары қарастырылады.

Қате нұсқаларды ажырату: Геологиялық жас, өсімдік зонасы, суайрық және климат табиғи талдауда маңызды. Олар экономикалық ауданның барлық қызметтік байланысын өздігінен анықтамайды. Аудандастыру сұрағында алдымен мақсатты белгілеп, содан кейін оған сәйкес көрсеткіш таңдаған дұрыс; ортақ аумақты әртүрлі ғылыми міндетпен әртүрлі топтауға болады.

Қайта орындауға ишара: Аудандастырудың мақсаты табиғи кешен бе, әлде шаруашылық жүйе ме?