Қазақстанның еңбек ресурсы

Ереже: Еңбек ресурстары ұғымы экономикадағы адамдық еңбек әлеуетін сипаттайды. Оны тек нақты жұмыс істеп жүргендермен немесе тек бос орындармен теңестіруге болмайды; статистикалық жұмыс күші мен еңбекке қабілетті жастағы халық та өз анықтамалары бар бөлек көрсеткіштер.

Қолдану: Сұрақ адамдардың еңбек ету әлеуетін жалпы түрде сұрайды. Сондықтан еңбек ресурстары дұрыс болады, ал қалған нұсқалар тек белгілі бір топты немесе жұмыс орнының санын қамтиды.

Қате нұсқаларды ажырату: Жұмыспен қамтылғандар нақты еңбек қатысуын, жұмыссыздар жұмыс іздеу жағдайын, бос орындар жұмыс берушінің қажеттілігін көрсетеді. Зейнеткерлердің ішінде жұмыс істейтіндер де, істемейтіндер де бар. Жас, жұмыс мәртебесі және еңбек қабілетін бір ғана белгіге келтірмей, анықтамалардың ауқымын салыстыру қажет.

Қайта орындауға ишара: Адамдардың жалпы еңбек әлеуеті мен оның жекелеген бөліктерін ажырат.

Ереже: Мүгедектік пен кез келген еңбекке толық қабілетсіздік бірдей ұғымдар емес. Адамның жұмыс істеу мүмкіндігі нақты міндеттерге, жеке қабілетіне және қолжетімді жұмыс жағдайына байланысты бағаланады; бейімдеу кедергілерді азайта алады, ал жалпылама қорытынды адамның нақты мүмкіндігін жасырады.

Қолдану: Шартта маман қажетті жағдай болғанда міндетін орындайтыны берілген. Сондықтан оны автоматты түрде еңбек әлеуетінен шығару негізсіз, нақты еңбек мүмкіндігі есепке алынуы керек.

Қате нұсқаларды ажырату: Толық қабілетсіздік, барлық мамандыққа тыйым және бейімдеудің пайдасыздығы туралы нұсқалар шартқа қайшы әрі негізсіз жалпылау жасайды. Білім мен тәжірибені елемеу де дұрыс емес. Адамды тек бір мәртебесіне қарап емес, нақты қызмет пен оны орындауға жасалған жағдайға қарай бағалау қажет.

Қайта орындауға ишара: Шарт адамның нақты жұмыс орындай алатыны туралы не дейді, соған сүйен.

Ереже: Еңбек нарығындағы мәртебе нақты жұмыс істеу, жұмыс іздеу және жұмысқа кірісу мүмкіндігі сияқты белгілермен анықталады. Зейнеткерлік төлем алу адамның ақылы жұмыс істеуін автоматты жоққа шығармайды; жас пен жұмыспен қамтылу бірдей көрсеткіш емес.

Қолдану: Шартта зейнеткердің ақылы еңбегін жалғастырып жүргені белгілі. Сондықтан тиісті статистикалық өлшемдер орындалса ол жұмыспен қамтылған ретінде есептеледі, тек жасына қарап жұмыссыз деп белгілеуге болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Зейнетақы алу нақты еңбек қызметін жоққа шығармайды және ақылы жұмысты автоматты түрде еріктілікке айналдырмайды. Жұмыссыз немесе жұмыс күшінен тыс мәртебе тек жасына қарап анықталмайды. Статистикада нақты қызмет пен тиісті анықтамалар ескеріліп, әлеуметтік мәртебе жұмыспен қамтумен шатастырылмайды.

Қайта орындауға ишара: Адамның зейнеткер екенін емес, есепті кезеңде нақты жұмыс істегенін алдымен тексер.

Ереже: Жұмыс күші жұмыспен қамтылғандар мен жұмыссыздардың қосындысынан тұрады. Жұмыссыз деп анықтауда жұмыстың болмауымен қатар іздеу және жұмысқа кірісуге дайындық сияқты өлшемдер қолданылады; нақты зерттеудің жас және уақыт шектері де ескеріледі.

Қолдану: Сондықтан дұрыс жауап осы екі топты бірге қамтиды. Жұмысы жоқ барлық адам автоматты жұмыссыз болмайды, ал жұмыс істейтін студент тиісті өлшеммен жұмыспен қамтылған топқа кіруі мүмкін.

Қате нұсқаларды ажырату: Тек жұмыс істейтіндерді алу жұмыссыздарды есептен шығарады. Іздемейтін студенттер мен үй шаруасындағы адамдардың берілген топтары жұмыс күшінен тыс болуы мүмкін. Барлық тұрғынды қосу да жас пен қызмет өлшемін елемейді. Әлеуметтік атауға емес, нақты еңбек мәртебесін анықтайтын белгілерге сүйену қажет.

Қайта орындауға ишара: Жұмыс істейтіндерге қоса жұмысы жоқ, бірақ іздеп әрі кірісуге дайын топты ескер.

Ереже: Еңбек нарығында еңбек ұсынушылар мен жұмыс берушілердің қажеттілігі өзара байланысады. Ұсыныс адамдардың еңбек етуге қатысуын, сұраныс жұмыс берушілердің белгілі жағдайда қызметкер жалдауын сипаттайды; мамандық, жалақы және орналасу сәйкестігі де маңызды.

Қолдану: Жұмыс беруші қызметкердің еңбегін жалдауға сұраныс білдіреді. Ал жұмыс іздеуші еңбек ету қызметін ұсынатындықтан ұсыныс жағына жатады. Екі рөл бір нарықта өзара кездеседі.

Қате нұсқаларды ажырату: Күнделікті тілде адам «жұмыс сұрайды» дегенмен, экономикалық үлгіде ол өз еңбегін ұсынады. Рөлдерді керісінше қою осы айырманы шатастырады. Екі тарапты бірдей сұранысқа немесе ұсынысқа жатқызу да қарсы жақтың міндетін жоғалтады; олардың әрекетін нақты қандай қызмет алынып, не ұсынылатыны арқылы тексеру қажет.

Қайта орындауға ишара: Қай жұп адамның еңбегін ұсынуы мен оны жалдау қажеттілігін тікелей сипаттайтынын анықта.