Қазақстанның және әлем халқының көші қоны

Ереже: Көші-қон адамдардың әдеттегі тұратын жерінен басқа аумаққа қоныс аударуымен байланысты. Оны ел ішінде немесе мемлекеттер арасында, уақытша немесе тұрақты түрде қарастыруға болады; халықтың табиғи қозғалысы туу мен өлім арқылы анықталады.

Қолдану: Шартта отбасының тұратын орны өзгергені нақты көрсетілген. Сондықтан бұл көші-қон болады. Аудан ауыстыру халықтың жасы өзгерді немесе жаңа бала туды дегенді өздігінен білдірмейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Табиғи өсім туу мен өлім айырмасына, халық санағы дерек жинауға, қартаю жас құрылымына қатысты. Туу көрсеткіші де қоныс ауыстыруды өлшемейді. Адам санының өзгерісін түсіндіргенде табиғи және көші-қон құрамдастарын бөлек есептеу қажет; олардың әрқайсысы халыққа әртүрлі жолмен әсер етеді.

Қайта орындауға ишара: Негізгі оқиға адамның тұратын жерінің өзгеруі ме, әлде туу немесе өлім бе — соны анықта.

Ереже: Көші-қонды ішкі және сыртқы деп бөлгенде мемлекеттік шекараның кесіп өтілуі негізге алынады. Бір елдің ішіндегі облысаралық қоныс аудару да ішкі қозғалысқа жатады; жолдың ұзақтығы оны автоматты сыртқы түрге айналдырмайды.

Қолдану: Қарағанды мен Тараз екеуі де Қазақстанда орналасқан. Сондықтан отбасының көшкені облысаралық болуы мүмкін, бірақ мемлекет шекарасы өтпегендіктен ішкі көші-қон болады.

Қате нұсқаларды ажырату: Еларалық иммиграция мен эмиграция басқа мемлекетке қатысты бағытты білдіреді. Трансшекаралық атау да мемлекеттік шекара арқылы өтуді қажет етеді. Әкімшілік облыс шекарасы мен мемлекеттік шекараны шатастыру жіктеуді бұзады; алдымен екі мекеннің қай елде орналасқанын анықтау керек, содан кейін ұзақтығы мен мақсатын бөлек қарастыруға болады.

Қайта орындауға ишара: Екі қаланың арасы алыс болғанына емес, олардың бір мемлекеттің ішінде екеніне назар аудар.

Ереже: Иммиграция қабылдаушы ел тұрғысынан шетелден қоныстануға келуді білдіреді. Бір адамның көшуі шыққан ел үшін эмиграция, келген ел үшін иммиграция ретінде сипатталады; оқиғаның атауы қарастырылып отырған аумаққа тәуелді.

Қолдану: Сұрақ Қазақстанды қабылдаушы ел ретінде нақты береді. Сондықтан Қазақстанға келу иммиграция болады, шыққан мемлекет үшін қолданылатын кету атауын мұнда таңдауға болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Табиғи өсім туу мен өлімге, депопуляция халық санының азаюына қатысты. Маятниктік қатынауда әдеттегі тұрақты мекен көбіне өзгермейді. Қоныстануға келуді күнделікті сапармен немесе халық санының жалпы нәтижесімен шатастырмай, алдымен бақылау нүктесін анықтау қажет; бір қозғалыс екі елде екі бағытпен есептеледі.

Қайта орындауға ишара: Оқиға қай елдің тұрғысынан берілгенін анықтап, адам сол елге келді ме, одан кетті ме — соны тексер.

Ереже: Эмиграция белгілі елден басқа мемлекетке қоныс аударып кетуді білдіреді. Қозғалысты сипаттау үшін қай елдің тұрғысы қолданылғанын көрсету қажет; тұрақты қоныстану мен қысқа туристік сапар бірдей оқиға ретінде есептелмейді.

Қолдану: Шартта адам Қазақстаннан басқа елге тұрақты тұруға кеткен. Сондықтан Қазақстан тұрғысынан эмиграция болады. Қабылдаушы мемлекет сол адамды өзіне келген қоныс аударушы ретінде қарастырады, бірақ сұрақ оның тұрғысынан қойылмаған.

Қате нұсқаларды ажырату: Иммиграция елге келуді білдіреді. Ішкі көші-қонда мемлекеттік шекара өтпейді, ал маятниктік қатынау тұрақты мекенді сақтайтын жиі сапарға қатысты. Табиғи өсім туу мен өлім айырмасымен анықталады. Кету бағытын басқа халықтық үдеріспен немесе қабылдаушы елдің атауымен алмастырмау керек.

Қайта орындауға ишара: Сұрақта аталған ел үшін қозғалыстың бағытын сызба түрінде елестет.

Ереже: Көші-қон сальдосы бір аумақ пен бір кезеңдегі келгендер және кеткендер санының айырмасына тең. Айналым осы екі ағынның қосындысын сипаттайды; есеп бірліктері мен кезең бірдей болмаған жағдайда айырманы тікелей салыстыруға болмайды.

Қолдану: Шартта келгендерден кеткендер шегерілген. Сондықтан нәтиже сальдо болады, ал оң немесе теріс таңба аумақтың көші-қон арқылы адам алғанын не жоғалтқанын көрсетеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Көші-қон айналымында екі сан қосылады. Тығыздық халықты ауданға, табиғи өсім туу мен өлімге, урбандалу қала тұрғындарының үлесі мен қала рөліне қатысты. Айырманы қосындымен шатастыру қозғалыстың жалпы көлемін таза өзгеріспен теңестіреді; алдымен жасалған арифметикалық әрекетті анықтау қажет.

Қайта орындауға ишара: Көрсеткіш екі ағынның қосындысы ма, әлде айырмасы ма — соны тексер.