Атмосфералық фронттар. Циклондар мен антициклондар
18-параграф · Оқулықтың 141–149-беттері
«Қазақстан географиясы, Книга 1» оқулығының (9-сынып, Атамұра, 2024) «Атмосфералық фронттар. Циклондар мен антициклондар» тақырыбы, 18-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Температурасы мен ылғалдылығы әртүрлі екі ауа массасының арасындағы өтпелі аймақ қалай аталады?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Атмосфералық фронт
Жауап нұсқалары
- A.Географиялық ендік
- B.Мұхиттық ағыс
- C.Литосфералық тақта
- D.Өзеннің суайрығы
- E.Атмосфералық фронтдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Ауа массасы кең аумақта салыстырмалы біртекті қасиеттерге ие болады. Қасиеттері өзгеше массалар түйіскенде олардың арасында көлбеу өтпелі аймақ қалыптасады; метеорология оны жеке нысан ретінде қарастырады.
Қолдану: Шартта екі массаның айырмасы және олардың түйісуі берілген. Сондықтан бір массаның ішкі жағдайын емес, массалар арасындағы шегараны білдіретін ұғым керек. Бұл аймақта ауа көтерілуі, бұлт пен жауын-шашын түзілуі мүмкін, бірақ әр жағдайда міндетті емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Ендік орынды сипаттайды, ағыс су қозғалысына қатысты, тақта қатты қабықтың бөлігі, ал суайрық өзен алаптарын бөледі. Бұлардың ешқайсысы ауа массалары арасындағы өтпелі аймақтың атауы емес.
Қайта орындауға ишара: Шегара қандай ортадағы екі массаны бөліп тұрғанын анықта.
Дұрыс жауап: Арктикалық фронт
Жауап нұсқалары
- A.Полярлық фронт
- B.Арктикалық фронтдұрыс
- C.Жылы фронт
- D.Суық фронт
- E.Окклюзия фронты
Түсіндірме
Ереже: Ірі климаттық фронттарды бөліп тұрған ауа массаларының түріне қарай атауға болады. Арктикалық ауа жоғары ендіктерде, қоңыржай ауа одан оңтүстіктегі белдеуде қалыптасады. Олардың түйісуі климаттық шегараның белгілі түріне жатады.
Қолдану: Екі массаның шығу аймағы шартта нақты көрсетілген. Жауапты олардың қозғалу жылдамдығы не ауа температурасының бір сәттік мәні арқылы емес, қай ауа түрлері түйісетіні арқылы анықтаймыз. Мұндай шегараның орны маусымға және синоптикалық жағдайға қарай өзгеруі мүмкін.
Қате нұсқаларды ажырату: Полярлық фронт қоңыржай және тропиктік массалар арасына қатысты. Жылы және суық деген атаулар массалардың қайсысы ілгерілейтінін көрсетеді; окклюзия басқа фронттардың қосылуымен байланысты. Олар бұл жіктеу белгісін алмастырмайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен шегараның екі жағындағы ауа массаларының қалыптасу белдеулерін салыстыр.
Дұрыс жауап: Полярлық фронт
Жауап нұсқалары
- A.Полярлық фронтдұрыс
- B.Арктикалық фронт
- C.Жылы фронт
- D.Суық фронт
- E.Окклюзия фронты
Түсіндірме
Ереже: Атмосфералық шегараны жіктеудің бірнеше өлшемі бар: ауа массаларының шығу белдеуі, олардың салыстырмалы қозғалысы және даму сатысы. Қоңыржай және тропиктік массаларды бөлетін шегара бірінші өлшем бойынша белгілі атауға ие.
Қолдану: Бұл тапсырмада жылы ауаның суық ауаны ығыстырғаны айтылмаған. Тек массалардың түрлері көрсетілгендіктен, климаттық жіктеуді қолданамыз. Шегара географиялық полюстің өзімен міндетті түрде сәйкес келмейді; атауды солай түсіну қате болады.
Қате нұсқаларды ажырату: Арктикалық нұсқа басқа екі ауа түрінің түйісуін білдіреді. Жылы не суық нұсқаны таңдау үшін қай масса ілгерілейтінін білу қажет. Окклюзияны анықтау үшін фронттардың қосылуы туралы қосымша жағдай керек.
Қайта орындауға ишара: Қозғалыс бағыты берілмесе, ауа түрлері бойынша жіктеуді пайдалан.
Дұрыс жауап: Жылы фронт
Жауап нұсқалары
- A.Суық фронт
- B.Жылы фронтдұрыс
- C.Стационарлық фронт
- D.Окклюзия фронты
- E.Арктикалық климаттық фронт
Түсіндірме
Ереже: Фронттың жылы не суық деп аталуы жай ғана екі түрлі температураның барлығына емес, қай ауаның ілгерілеп, екінші ауаны алмастыратынына байланысты. Жылы ауа тығыз суық ауаның үстімен көлбеу бет бойында көтеріле алады.
Қолдану: Шартта ілгерілейтін масса тікелей көрсетілген. Сондықтан шегараның қозғалысын осы массамен байланыстырамыз. Ылғал жеткілікті болса, көтерілу бұлттануға және кең аумақтағы жауын-шашынға жағдай жасайды; тек фронт атауынан нақты жауын мөлшерін есептеу мүмкін емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Суық нұсқада ілгерілейтін масса керісінше болады. Стационарлық шегараның орны елеулі өзгермейді. Окклюзияда фронттар қосылады. Арктикалық атау қозғалысқа емес, массалардың шығу белдеуіне қатысты.
Қайта орындауға ишара: Қай ауа ілгерілеп, қай ауаның орнын басып жатқанын тап.
- 5
Дұрыс жауап: Суық фронт
Жауап нұсқалары
- A.Жылы фронт
- B.Стационарлық фронт
- C.Окклюзия фронты
- D.Полярлық климаттық фронт
- E.Суық фронтдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Суық ауа әдетте жылы ауаға қарағанда тығыз болады. Ілгерілеген тығыз масса жылы ауаны жоғары көтере алады. Қозғалыс түріне қарай атау бергенде оның суық ауамен бірге жылжуына назар аударамыз.
Қолдану: Мұнда шешуші белгі ауа массаларының болуы ғана емес, суық ауаның ілгерілеуі. Көтерілген ылғалды ауа тұрақсыз болса, нөсер мен найзағай дамуы мүмкін. Бірақ барлық жағдайда дауыл міндетті түрде пайда болады деген қорытынды жасалмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Жылы нұсқада жылы масса ілгерілейді. Стационарлық нұсқа шегараның қозғалмауына жақын жағдайды білдіреді. Окклюзия үшін қосылған фронттар қажет. Полярлық атау қозғалыс механизмін емес, ауа массаларының белдеулік айырмасын көрсетеді.
Қайта орындауға ишара: Температура атауын емес, жерге жақын қабатта алға жылжитын массаны бақыла.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Кенді минералды ресурстарды өндіру және өңдеу орталықтары
- Қазақстанның минералды ресурстарына баға беру және игеру мәселелері
- Қазақстанның литосферасы: зерттеулер, географиялық карталар мен мәліметтер базасы
- Қазақстан климатының ерекшеліктерін анықтайтын факторлар
- Қазақстанның климаттық жағдайлары: температуралық режим
- Қазақстанның климаттық жағдайлары: ылғалдану режимі
- Қазақстан климатының уақыт бойынша өзгеруі
- Қазақстанның климаттық ресурстары
Сұрақтар «Қазақстан географиясы, Книга 1» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2024.