Қазақстан климатының ерекшеліктерін анықтайтын факторлар

Ереже: Климаттық белдеу аумақтың ендік орны, күн энергиясының жылдық өзгерісі және атмосфералық айналым ерекшеліктерімен байланысты. Қазақстан орта ендіктердегі құрлықішілік аумақ болғандықтан, маусым айырмасы айқын байқалады.

Қолдану: Сұрақ бүкіл аумақтың негізгі белдеуін сұрайды, бір күнгі ауа райын емес. Қоңыржай ендіктердегі орналасу солтүстіктен және оңтүстіктен басқа ауа массаларының келуін жоққа шығармайды. Биік тауда жергілікті климат жағдайы өзгеше болуы мүмкін.

Қате нұсқаларды ажырату: Экваторлық және субэкваторлық белдеулер төмен ендіктерге, антарктикалық оңтүстік полярлық аймаққа қатысты. Тропиктік ауа кейде келгені Қазақстанды тұрақты тропиктік белдеуге айналдырмайды. Ауа массасының уақытша басып кіруін климаттық белдеумен теңестіру дұрыс емес.

Қайта орындауға ишара: Аумақтың тұрақты ендік орнын қысқа мерзімді ауа райы құбылысынан ажырат.

Ереже: Су құрлыққа қарағанда баяу қызады және баяу суиды. Мұхитқа жақын аумақтарда оның жылулық ықпалы температура ауытқуын жұмсартады, ал құрлықтың ішкі бөлігінде бұл ықпал әлсірейді.

Қолдану: Қазақстан Еуразияның ішкі бөлігінде орналасқан. Сондықтан маусымдық қызу мен суыну айқын болып, континенттік белгілер күшейеді. Дегенмен мұхиттық ауа ағындары келуі мүмкін, яғни мұхит ықпалы мүлде жоқ деген тұжырым жасалмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Қыста Күн биіктігі төмен болады. Қазақстанда тұрақты теңіздік режим де, жазғы поляр түні де жоқ; күн ұзақтығы маусымға қарай өзгереді. Мұхиттан алыстық маусымдық айырманы жұмсартатын әсердің әлсіреуін түсіндіреді.

Қайта орындауға ишара: Құрлық пен судың қызу және суыну жылдамдығын салыстыр.

Ереже: Қазақстанға келетін ылғал ауа айналымына, жолындағы құрлық пен тауларға және маусымға тәуелді. Орта ендіктердегі батыс тасымалы Атлант жақтан келген ауа жүйелерін Еуразия ішіне жылжыта алады.

Қолдану: Сұрақ батыс бағыттағы мұхиттық ылғал тасымалын нақтылайды. Сондықтан Атлант ықпалы таңдалады. Жолда ауа қасиеті өзгеріп, жергілікті булану мен басқа көздер де үлес қосатындықтан, елдегі әр жаңбырдың суы тек бір мұхиттан келеді деуге болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Тынық пен Үнді мұхитынан тікелей тасымалды ірі тау кедергілері мен айналым шектейді. Солтүстік Мұзды мұхит суық ауаға әсер етеді, бірақ сұрақтағы басты батыс ылғал жолы басқа. Оңтүстік мұхит Қазақстаннан тым алыс оңтүстік жүйеге қатысты.

Қайта орындауға ишара: Сұрақтағы ауа қозғалысының батыстан шығысқа бағытын тірек ет.

Ереже: Ендік Күннің көкжиектен биіктігі мен күн ұзақтығының маусымдық өзгерісіне әсер етеді. Тікке жақынырақ сәуле бірдей энергияны кішірек бетке таратып, аудан бірлігіне көбірек энергия бере алады.

Қолдану: Сұрақ ендіктің радиацияға тікелей әсерін сұрайды. Сондықтан астрономиялық геометрияға қатысты жауап таңдалады. Нақты жер бетіне жететін энергия бұлт, атмосфера, беткей бағыты және маусым арқылы да өзгереді.

Қате нұсқаларды ажырату: Ендік Жердің орбиталық жылын немесе жарықтың жылдамдығын өзгертпейді. Сәуленің спектрі түгел ауыспайды, атмосферадан тыс күн тұрақтысын жергілікті ендік анықтамайды. Негізгі геометриялық әсер түсу бұрышы мен күн ұзақтығына қатысты.

Қайта орындауға ишара: Күн сәулесінің жерге қандай бұрышпен және қанша уақыт түсетінін ойла.

Ереже: Күннен келген қысқатолқынды сәуле жер бетіне тікелей немесе атмосферада шашырағаннан кейін жетеді. Жиынтық кіріс осы екі бөлікті біріктіреді; жердің өзі шығаратын жылулық сәуле басқа ағынға жатады.

Қолдану: Сұрақ жерге келетін Күн радиациясының құрамын нақтылайды. Сондықтан тура сәуле мен аспаннан шашырап түскен сәуле бірге алынады. Бірдей бетке және бір уақыт аралығына қатысты мәндерді салыстыру қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: Шағылған ағын беттен кері кетеді, ол кіріс құрамдасы емес. Жер бетінің және атмосфераның ұзынтолқынды сәулесі энергия теңгерімінде маңызды болғанымен, сұралған қысқатолқынды күн түсіміне қосылмайды. Ағынның бағыты мен толқын түрін бірге тексеру керек.

Қайта орындауға ишара: Екі құрамдас та бастапқыда Күннен келіп, жер бетіне түсетінін тексер.