Қазақстанның литосферасы: зерттеулер, географиялық карталар мен мәліметтер базасы

Ереже: Ғалымның зерттеу саласы оның негізгі нысаны мен шешкен мәселелері арқылы анықталады. Кеннің орналасуы, жыныстардың құрылысы және жер қойнауының даму тарихы геологиялық зерттеудің негізгі нысандарына кіреді.

Қолдану: Сұрақ Сәтбаевтың табиғи кен байлығына қатысты жұмысын сипаттайды. Сондықтан климат, халық немесе мұздық емес, жер қойнауын зерттейтін ғылым таңдалады. Ғалымның ғылыми ұйымды басқаруы оның негізгі зерттеу бағытын басқа салаға ауыстырмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Климатология климатты, океанология мұхитты, демография халықты, гляциология мұздықтарды зерттейді. Олардың географиямен байланысы бар, бірақ берілген кен түзілу мен таралу міндетін тікелей сипаттамайды. Тек белгілі ғалымның атын тануға емес, зерттеу нысанына сүйен.

Қайта орындауға ишара: Негізгі зерттелетін заттың жер қойнауындағы жыныс пен кен екенін белгіле.

Ереже: Геологияның әр бағыты жер туралы белгілі бір мәселені терең зерттейді. Металл кендерінің қай құрылымда, қай уақытта және қандай үдерістермен шоғырланғанын түсіндіру арнайы бағыттың міндетіне жатады.

Қолдану: Сұрақ жеке металдың физикалық қасиетін емес, кенденудің кеңістіктік және уақыттық заңдылықтарын сұрайды. Осы бағыттың қорытындылары болашағы бар аудандарды бөліп, барлау жоспарын ғылыми негіздеуге көмектеседі. Бұл картадағы әр болжам міндетті түрде кенге айналады деген сөз емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Стратиграфия қабаттардың ретін, геоморфология бедерді, гидрогеология жерасты суын, сейсмология жер сілкінуді зерттейді. Олар кенді бағалауда қолданылуы мүмкін, бірақ негізгі сұралған бағыттың атауын алмастырмайды.

Қайта орындауға ишара: Басты нысан металл кенінің пайда болуы мен таралуы екенін анықта.

Ереже: Ғылыми карта нақты аумақтың геологиялық деректерін жүйелейді. Металлогендік болжам карта кен түзілу заңдылықтарын пайдаланып, жаңа минералдық шоғыр іздеуге қолайлы құрылымдарды көрсетуге бағытталады.

Қолдану: Сұрақ Сәтбаев бастаған ұжымның белгілі картасының аумағын сұрайды. Жезқазған мен Сарыарқаның кенді құрылымдарына қатысты еңбектер осы орталық аймақпен байланысты. Карта бір адамның кездейсоқ жорамалы емес, көптеген зерттеу мен ұжымдық талдаудың нәтижесі болған.

Қате нұсқаларды ажырату: Қазақстанның өзге аймақтарында да кен және ғылыми карталар бар. Бірақ олардың болуы аталған тарихи жұмыстың нақты аумағын өзгертпейді. Ғалымның басқа өңірге барғанын карта сол өңірге арналғанының дәлелі деп қолдануға болмайды.

Қайта орындауға ишара: Жезқазған мен Сарыарқаның Қазақстандағы жалпы орналасуын тірек ет.

Ереже: Болжам карта геологиялық құрылым, жыныс, жарылым және белгілі кендену белгілерін біріктіреді. Оның мақсаты іздеу мүмкіндігі жоғары аудандарды бағалау, ал белгіленген аумақтың қоры кейін нақты зерттеумен тексеріледі.

Қолдану: Сұрақ барлау алдындағы ғылыми бағдарлауды сұрайды. Дұрыс жауап ықтимал кенді аумақты ажыратуды көрсетеді. Картада перспективалы деп белгіленген жерге автоматты түрде шахта ашуға немесе нақты қор санын дәлелсіз жазуға болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Болжам карта іздеу үшін геологиялық негіз береді, бірақ барланған қордың дайын есебін алмастырмайды. Концентрат құрамы, нарық бағасы және рекультивация нәтижесі басқа міндеттер. Болашағы бар аумақтың көрсетілуін міндетті түрде өндіруге дайын кен орны бар деп түсіну қате.

Қайта орындауға ишара: Карта іздеуді қайда бағыттау керегін көрсете ме, әлде дайын өнім шығара ма?

Ереже: Барлау ресурстары шектеулі болғандықтан, аумақтарды геологиялық перспективасы, дерек сапасы және зерттеу міндеті бойынша кезекке бөлу қажет. Басымдық зерттеуді ұйымдастырады, бірақ оң нәтижеге кепілдік бермейді.

Қолдану: Сұрақ картадағы кезектіліктің практикалық қызметін сұрайды. Ол қаржы, маман және уақытты қай жерге алдымен бағыттау керегін негіздеуге көмектеседі. Жаңа дерек шықса, бастапқы жоспар мен басымдық қайта қаралуы мүмкін.

Қате нұсқаларды ажырату: Зерттеусіз қорды дәлелденген деп жариялау ғылыми тәртіпке қайшы. Деректерді жою немесе бірінші кезекті алып тастау жоспардың мәнін бұзады. Барлық жерге бірдей әдіс пен тереңдік қолдану нақты геологиялық айырмашылықтарды елемейді.

Қайта орындауға ишара: Кезектілік нәтиже туралы кепілдік емес, зерттеуді ұйымдастыру құралы екенін ескер.