Қазақстандағы минералды ресурстардың таралу заңдылықтары

Ереже: Табиғи ресурстар шығу тегі мен пайдаланылуына қарай бірнеше топқа бөлінеді. Жер қойнауынан алынатын қатты, сұйық және газ тәрізді минералдық шикізат белгілі бір ортақ топқа біріктіріледі.

Қолдану: Сұрақта табиғи түрде қалыптасу, жер қойнауында кездесу және шаруашылықта пайдалану белгілері қатар берілген. Мұнай, кен және тұз сияқты мысалдар осы сипаттамаға сай. Барлық жыныстың кез келген жағдайда өндіруге экономикалық тиімді болатыны айтылмаған.

Қате нұсқаларды ажырату: Климаттық ресурс күн, жылу және ауа жағдайымен байланысты. Биологиялық ресурс тірі ағзаларды, еңбек ресурсы адамдардың еңбек мүмкіндігін қамтиды. Су энергиясы ағынның энергиясына қатысты. Қойнаудағы минералдық шикізатты осы топтармен алмастыруға болмайды.

Қайта орындауға ишара: Шикізаттың табиғи көзі жер қойнауы ма, тірі ағза ма, әлде климаттық үдеріс пе?

Ереже: Табиғи минералдық шоғыр мен оны өндіруге арналған кәсіпорынды ажырату қажет. Геологиялық нысан пайдалы заттардың табиғи шоғырлануын білдіреді, ал кәсіпорын сол шикізатты игеру немесе өңдеу үшін салынады.

Қолдану: Сұрақта адамның салған ғимараты емес, жер қойнауындағы табиғи түзілім сипатталған. Оның экономикалық маңызы құрамына, мөлшеріне, орналасуына және игеру жағдайына тәуелді болады. Сондықтан атау өндіріс орнының атауымен толық сәйкес келмейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Кеніш өндіру кәсіпорнына, фабрика байытуға, зауыт металл алуға, қойма сақтау орнына қатысты. Кеннің табиғи шоғырын дайын өніммен де шатастырма. Бір табиғи шоғырды игеру үшін бірнеше өндірістік нысан қажет болуы мүмкін.

Қайта орындауға ишара: Табиғатта қалыптасқан нысан мен кейін салынған кәсіпорынды бөлек қарастыр.

Ереже: Минералдық ресурстарды аумақтық сипаттауда жеке кен орны мен бірнеше байланысты кен орнын қамтитын үлкен құрылым ажыратылады. Бір-біріне жай жақын орналасу жеткіліксіз, геологиялық байланысы мен ортақ пайдалы қазба түрі де ескеріледі.

Қолдану: Сұрақ бірнеше көмір кен орнын кең аумақ және ортақ қалыптасу тарихы бойынша біріктіріп отыр. Сондықтан жеке қазба, цех немесе қойма емес, аймақтық геологиялық бірлік қажет. Қарағанды сияқты атаулар осындай ауқымда қолданылады.

Қате нұсқаларды ажырату: Жеке қабат немесе карьер кең аумақтағы ортақ геологиялық құрылымды толық қамтымайды. Фабрикалар тобы мен қоймадағы қор өндірістік ұғымдар, олардың бірігуі көмір кен орындарының қалыптасу тарихын анықтамайды. Алапты жеке қазба орнымен немесе кәсіпорынмен шатастырмау қажет.

Қайта орындауға ишара: Бірнеше кен орнын табиғи байланысы бойынша біріктіретін аумақтық деңгейді таңда.

Ереже: Пайдалы қазбалардың таралуы олардың қалыптасу жағдайына тәуелді. Шөгінді бассейндерде органикалық заттың өзгеруі, ерітінділердің булануы және материалдың жиналуы әртүрлі ресурстардың пайда болуына жағдай жасайды.

Қолдану: Берілген қатарлардың ішінен көмірсутектер мен буланудан түзілген тұзды қамтитын топты таңдаймыз. Мұнай мен газдың жиналуы үшін тек пайда болуы емес, коллектор, жапқыш және тұтқыш тәрізді жағдайлар да маңызды. Барлық шөгіндіде міндетті кен болады деген сөз емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Хромит пен көптеген магмалық металдар басқа геологиялық кешендермен байланысты. Гранит, базальт және габбро магмалық жыныстар. Металл кендерінің де шөгінді түрлері бар, сондықтан «платформада металл мүлде болмайды» деп жалпылау дұрыс емес.

Қайта орындауға ишара: Қалыптасуы шөгінді бассейн мен булануға сәйкес келетін қатарды ізде.

Ереже: Металл компоненттері магмамен және одан бөлінген ерітінділермен тасымалданып, қолайлы жағдайда шоғырлануы мүмкін. Жарылымдар ерітінділердің қозғалу жолы болады, ал қоршаған жыныспен әрекеттесу кен түзілуіне әсер етеді.

Қолдану: Сұрақ барлық металл кенінің жалғыз шығу тегін емес, магмалық және гидротермалық түрлерін сұрайды. Сондықтан терең геологиялық үдеріске қатысты жауап таңдалады. Кеннің қазіргі жер бетіне жақын жатуы оның міндетті түрде жақында пайда болғанын білдірмейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Көмірлену органикалық отынға, булану тұздық шөгіндіге, жел құм массивіне, мұздық суы борпылдақ шөгіндіге қатысты. Бұлардың әрқайсысы табиғи үдеріс болғанымен, сұрақтағы магмалық және гидротермалық кен түзілу механизмін алмастырмайды. Барлық металл тек магмадан түзіледі деп жалпылау да дұрыс емес.

Қайта орындауға ишара: Сұрақтағы кен түрінің атауынан тереңдегі зат тасымалына қатысты белгіні тап.