Қазақстан аумағының геологиялық тарихы

Ереже: Жер қыртысының ірі құрылымдары тектоникалық белсенділігімен және ішкі құрылысымен ерекшеленеді. Кейбір бөліктерде қатпарлану баяулап, бұрынғы таулардың орны салыстырмалы тұрақты аймаққа айналады.

Қолдану: Сұрақта қозғалысы мүлде жоқ жер емес, белсенді қатпарлы белдеумен салыстырылатын тұрақты құрылым сұралған. Оның кристалдық негізі болуы және үстінде шөгінді жамылғының жиналуы тән белгілер саналады.

Қате нұсқаларды ажырату: Рифтте ажырау, субдукцияда төмен бату, жас белдеуде сығылу белсенді жүреді. Мұхит ортасы жотасы жаңа қыртыс түзілетін аймақ. Тұрақтылықты абсолюттік қозғалмау деп түсінбе.

Қайта орындауға ишара: Қозғалыс қарқыны мен құрылымның ұзақ мерзімді даму ерекшелігін салыстыр.

Ереже: Тектоникалық қозғалыстар тау жыныстарын сығып, қатпарландырып немесе жарылымдар бойымен ығыстырады. Белсенді таулы облыстарда осындай құрылымдар қатар кездеседі, бірақ олардың әрбірі жеке бір ғана тау жотасына тең емес.

Қолдану: Берілген белгілер терең қозғалыстың және күрделі деформацияның басымдығын көрсетеді. Сондықтан жыныстың бір қабатын немесе платформаның жеке бөлігін емес, қозғалмалы ірі белдеуді таңдау керек.

Қате нұсқаларды ажырату: Қалқан мен тақта платформаға қатысты ұғымдар. Жамылғы және іргетас оның құрылымдық қабаттары. Іргетаста ежелгі қатпарлар сақталуы мүмкін, бірақ бұл бүкіл платформаны қазіргі белсенді тау түзілу аймағына айналдырмайды.

Қайта орындауға ишара: Жекелеген қабат пен қазіргі қозғалысы белсенді ірі аймақтың айырмасын ескер.

Ереже: Платформаның құрылысын сипаттағанда төменгі кристалдық негіз бен оның үстіне кейін жиналған шөгінді жыныстар ажыратылады. Төменгі қабат бұрынғы тектоникалық оқиғалардың іздерін, соның ішінде қатпарлану мен метаморфизм белгілерін сақтай алады.

Қолдану: Шартта платформаның беткі пішіні емес, шөгінділердің астындағы негіз сұралған. Сондықтан құрылымдық қабаттың атауын таңдаймыз. Ол кейбір жерде жер бетіне шығады, кейбір жерде қалың шөгінділермен жабылады.

Қате нұсқаларды ажырату: Қалқан мен тақта негіздің ашық не жабық жатуына қарай ажыратылатын бөліктер. Бассейн шөгінді жиналған ойыспен байланысты. Жамылғы төменгі кристалдық негіздің өзі емес.

Қайта орындауға ишара: Платформаның екі қабатын жоғарыдан төменге орналастырып ойлан.

Ереже: Платформа бөліктерін ажыратуда кристалдық негіздің жер бетіне қатысты орналасуы маңызды. Негіз үстін шөгінділер жауып жатса және ашық шығып жатса, екі түрлі құрылымдық жағдай пайда болады.

Қолдану: Берілген жерде кристалдық жыныстарды тікелей жер бетінен зерттеуге болады. Бұл сипаттама төменгі негіздің ашық бөлігін көрсетеді. Атау жер бедерінің міндетті түрде биік немесе өте тегіс болуына ғана тәуелді емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Тақтада негіз шөгіндімен жабылған. Синеклиза платформаның ірі төмен иілген бөлігіне қатысты. Рифт пен субдукция қыртыс қозғалысының басқа жағдайларын сипаттайды. Негіздің ашылуын жай ғана жарықтың болуымен шатастырма.

Қайта орындауға ишара: Басты белгі — кристалдық негіздің шөгінді астында жасырынбауы.

Ереже: Платформадағы шөгінді жамылғы негіз үстіне кейін жиналған жыныстардан тұрады. Ол теңіздік немесе құрлықтық жағдайда қалыптасуы мүмкін; барлық шөгінді жыныс міндетті түрде борпылдақ болып қалмайды.

Қолдану: Шарттағы негізгі белгі — кристалдық негіздің ашық жатпай, үстінен шөгінділермен жабылуы. Осы құрылымдық жағдай платформаның белгілі бір бөлігін сипаттайды. Мұндағы атауды литосфералық плиталардың қозғалысы туралы басқа мағынамен шатастырмау қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: Қалқанда негіз жер бетіне шығады. Рифт, қатпарлы белдеу және мұхит ортасы жотасы басқа тектоникалық жағдайлар. Шөгінді бар екен деп аймақты міндетті түрде қазіргі теңіз түбі деп қабылдау дұрыс емес.

Қайта орындауға ишара: Жауапты жамылғының бар-жоғына сүйеніп таңда.