Қазақстанның басты орографиялық нысандары. Платформалық жазықтар

Ереже: Физикалық географияның салалары табиғаттың әртүрлі құрамдастарын зерттейді. Бедерге қатысты ғылым пішіндерді атап қана қоймай, олардың қандай күштермен пайда болғанын және уақыт өте қалай өзгеретінін түсіндіреді.

Қолдану: Сұрақта тау, жазық, аңғар тәрізді пішіндердің қалыптасуы мен дамуы басты орын алады. Сондықтан ауа райы, су немесе ағзалардың таралуын жеке зерттейтін саладан гөрі бедердің шығу тегіне бағытталған ғылым таңдалады.

Қате нұсқаларды ажырату: Климатология климатты, гидрология суды, биогеография тірі ағзалардың кеңістіктегі таралуын қарастырады. Картография нысандарды картада көрсетуге көмектеседі, бірақ карта салу бедердің пайда болуын зерттеудің өзімен бірдей емес.

Қайта орындауға ишара: Сұрақтың негізгі нысаны мен зерттелетін үдерісті бірге анықта.

Ереже: Орография жер бедерінің ірі пішіндерінің сыртқы көрінісі мен кеңістіктегі орналасуын сипаттауға бағытталған. Жота, жазық, ойыс және олардың биіктік қатынастары осындай сипаттаманың негізгі мазмұнына кіреді.

Қолдану: Берілген жауаптарды салыстырғанда табиғи нысанның пішіні мен орнын көрсететін мәліметті таңдау керек. Орографиялық сипаттама кейін бедердің климатқа, өзендерге немесе шаруашылыққа әсерін түсіндіруге негіз бола алады.

Қате нұсқаларды ажырату: Жыныс құрамы мен терең құрылым бедердің қалыптасуын түсіндіруге пайдалы, бірақ орографиялық сипаттаманың басты кеңістіктік пішіндері мен биіктіктерін алмастырмайды. Өзен режимі және температураның өзгерісі өзге сипаттамалар. Бір аумақты зерттеудің әр бағыты өз көрсеткіштерімен ажыратылады.

Қайта орындауға ишара: Жауаптың тау, жазық немесе ойыстың картадағы орнын сипаттауға жарайтынын тексер.

Ереже: Аумақтағы белгілі бедер түрінің үлесі сол түр алып жатқан ауданды жалпы ауданға бөліп, жүзге көбейту арқылы анықталады. Бөлім мен алым бірдей өлшем бірлікте берілуі қажет.

Қолдану: Бұл есепте жазықтардың ауданы 85 км², бүкіл аумақ 100 км². Сондықтан 85 ÷ 100 × 100 = 85% болады. Есептің оқу үлгісіне қатысты екенін ескер: ол өлшеу дерегінсіз кез келген елдің үлесін анықтайтын әмбебап сан емес.

Қате нұсқаларды ажырату: 15% — қалған бөліктің үлесі. 58%, 75% және 95% берілген аудандардың қатынасынан шықпайды. Жалпы ауданның орнына тек жазық емес бөлікті бөлімге қою дұрыс емес.

Қайта орындауға ишара: Бүтін аумақты жүз пайыз деп алып, берілген бөліктің оған қатынасын есепте.

Ереже: Бірдей ауданды бөліктердің орташа биіктіктерінен жиынтық аумақтың орташа биіктігін табу үшін олардың арифметикалық ортасын алуға болады. Аудандар әртүрлі болса, аудан бойынша салмақтау қажет болады.

Қолдану: Шартта үш телімнің аудандары тең деп берілген. Сондықтан биіктіктерді қосып, үшке бөлеміз: (520 + 540 + 620) ÷ 3 = 1680 ÷ 3. Нәтиже ең төмен және ең жоғары мәндердің арасында жатуға тиіс.

Қате нұсқаларды ажырату: 520 м тек бірінші телімнің биіктігі. 540 м және 580 м үш тең бөліктің толық есебінен шықпайды, ал 600 м көрсеткішін орташа мән деуге негіз жоқ. Жай қосындыны орташа биіктік ретінде жазу немесе өлшем бірлікті жоғалту қате.

Қайта орындауға ишара: Аудандардың теңдігі барлық үш биіктікке бірдей салмақ беруге мүмкіндік береді.

Ереже: Абсолюттік биіктік теңіз деңгейіне қатысты анықталады. Ойыс атауы жер бедерінің айналасынан төмен екенін білдіреді, бірақ әр ойыс міндетті түрде теңіз деңгейінен де төмен жата бермейді.

Қолдану: Сұрақ Қазақстандағы ең төмен абсолюттік белгісі бар нысанды сұрайды. Маңғыстаудағы ойыстың түбі теңіз деңгейінен төмен орналасуымен ерекшеленеді. Оның биіктігін айналасындағы жардың жергілікті биіктігімен шатастыруға болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Қалған ойыстар өз аймақтарында төмендеген бөліктер болғанымен, Қазақстанның ең төмен абсолюттік нүктесі ретінде алынбайды. Нысан атауындағы «ойыс» сөзі ғана олардың биіктіктерін өзара салыстыруға жеткіліксіз.

Қайта орындауға ишара: Жергілікті айналадан төмен жатуды дүниежүзілік мұхит деңгейінен төмен жатудан ажырат.