Ауа мен судың ластануы
54-параграф · Оқулықтың 157–161-беттері
«Биология, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Ауа мен судың ластануы» тақырыбы, 54-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Зауыт мұржасынан шыққан газдар желмен көрші аумаққа жетті. Бұл қандай ерекшелікті көрсетеді?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Атмосфералық ластану ауа қозғалысымен көзден алысқа тарала алады
Жауап нұсқалары
- A.Барлық газ тек мұржаның ішінде қалады
- B.Көзден алыс жердің ауасын өлшеудің қажеті жоқ
- C.Газ таралса, концентрация барлық жерде міндетті бірдей
- D.Атмосфералық ластану ауа қозғалысымен көзден алысқа тарала аладыдұрыс
- E.Ластану мемлекеттік шекарада міндетті тоқтайды
Түсіндірме
Ереже: Ауа массалары ластаушы заттарды тасымалдайды. Сондықтан бақылау тек көздің өзін емес, таралу бағыты мен қабылдаушы аумақтарды да қамтуы керек.
Қолдану: Жел газды көрші аумаққа жеткізген. Бұл әсердің мұржа маңымен шектелмейтінін көрсетеді, бірақ барлық жерде тең концентрация бар дегенді білдірмейді.
Қате нұсқалар: A) Шарт газдардың көрші аумаққа жеткенін береді.
B) Таралу басқа аумақта да әсер болуы мүмкін екенін көрсетеді.
C) Араласу, жел және қашықтық әркелкі концентрация туғызуы мүмкін.
E) Ауа қозғалысы саяси шекарамен шектелмейді. Ишара: Ластаушы затты тасымалдап тұрған орта қозғалысын анықта.
Дұрыс жауап: Станса тұрақты орналасқан, көлік қозғалыс кезінде шығарындылар бөледі
Жауап нұсқалары
- A.Станса тұрақты орналасқан, көлік қозғалыс кезінде шығарындылар бөледідұрыс
- B.Көздің қозғалысы барлық ластаушыны автоматты бейтараптайды
- C.Тұрақты көз ешқашан газ шығармайды
- D.Барлық көлік пен станса әрдайым бірдей затты бірдей мөлшерде шығарады
- E.Қозғалмалы көз тек табиғи құбылыс болады
Түсіндірме
Ереже: Көздің тұрақты не қозғалмалы болуы орналасу сипатын көрсетеді. Оның нақты заттары мен мөлшері бөлек өлшенеді; жіктеу қауіптің жоқтығына кепіл емес.
Қолдану: Станса бір орында жұмыс істейді, көлік жол бойымен қозғалады. Сондықтан бақылау жоспарлары да олардың кеңістіктік ерекшелігін ескеруі тиіс.
Қате нұсқалар: B) Қозғалу ластаушы заттың жойылуын білдірмейді.
C) Орны тұрақты болуы шығарындылардың жоқтығын білдірмейді.
D) Отын, технология және жұмыс режимі әртүрлі болуы мүмкін.
E) Автокөлік — антропогендік көз; қозғалыс табиғилықпен тең емес. Ишара: Жіктеу заттың қасиетіне емес, көздің орналасуына қатысты екенін қара.
Дұрыс жауап: Ұқсас шығарындылар көзі табиғи да, антропогендік те себептен туындауы мүмкін
Жауап нұсқалары
- A.Көздің себебі белгілі болса, ауа сапасын өлшеу қажетсіз
- B.Адам туғызған өртте түтін міндетті пайда болмайды
- C.Ұқсас шығарындылар көзі табиғи да, антропогендік те себептен туындауы мүмкіндұрыс
- D.Барлық орман өрті міндетті адамның әрекетінен болады
- E.Өрт түтіні табиғи болса, ағзаларға ешбір әсер етпейді
Түсіндірме
Ереже: Ластану көзінің пайда болуы табиғи немесе антропогендік болуы мүмкін. Бірақ экологиялық әсерін бағалауда нақты шығарынды мен таралу жағдайын ескереді.
Қолдану: Екі оқиғада да жану бар, ал басталу себебі әртүрлі. Сондықтан табиғи себептің өзі толық зиянсыздықты білдірмейді.
Қате нұсқалар: A) Себепті анықтау әсер деңгейін тікелей өлшеуді алмастырмайды.
B) Жану шығарындылары себепке қарамастан болуы мүмкін.
D) Бірінші жағдайда табиғи найзағай берілген.
E) Әсер себептің атауына емес, зат мөлшері мен жағдайға да тәуелді. Ишара: Оқиғаның шығу себебін оның заттық әсерінен ажырат.
Дұрыс жауап: Ауа ластануы газдармен ғана шектелмейді
Жауап нұсқалары
- A.Ауа ластануы газдармен ғана шектелмейдідұрыс
- B.Қатты бөлшектер саны газ концентрациясын әрдайым дәл алмастырады
- C.Бөлшек көрінбесе, оның концентрациясы міндетті нөл
- D.Барлық ластаушы міндетті газ күйінде болады
- E.Қатты бөлшек ауада бола алмайды
Түсіндірме
Ереже: Атмосферада газдық қосылыстар және қалқыма бөлшектер болуы мүмкін. Ластану түрін дұрыс таңдап өлшеу қажет; көру немесе бір көрсеткіш барлық құрамды қамтымайды.
Қолдану: Сынама екі компонентті тіркеген. Сондықтан тек газға арналған талдау бөлшек мәселесін толық көрсетпейді.
Қате нұсқалар: B) Бұл әртүрлі көрсеткіштер, бөлек өлшеуді қажет етеді.
C) Ұсақ немесе аз байқалатын бөлшектер аспаппен анықталуы мүмкін.
D) Шарт ұсақ қатты бөлшектерді нақты береді.
E) Ұсақ бөлшектер ауада қалқып, тасымалдануы мүмкін. Ишара: Құрамның физикалық күйі қандай және қай әдіс оны өлшейді?
Дұрыс жауап: Ластаушы ағынның пайда болуын азайтып, шығарылар алдында тиісті тазарту
Жауап нұсқалары
- A.Ластану туралы есепті тоқтату
- B.Ағынды өзеннің басқа тұсына ғана бұру
- C.Ластаушы ағынның пайда болуын азайтып, шығарылар алдында тиісті тазартудұрыс
- D.Суды тек түссіз етіп, химиялық құрамын тексермеу
- E.Тек өзеннің көлемін жазып, көзді өзгертпеу
Түсіндірме
Ереже: Қауіп көзін басқару ластаушы заттың суға түсуін азайтуға бағытталады. Тазарту әдісі нақты құрамға сәйкес таңдалып, нәтижесі өлшеумен тексеріледі.
Қолдану: Өндірістік ағын тікелей көз ретінде берілген. Сондықтан оны азайту және тиісті тазарту өзенге түсетін жүктемеге әсер етеді.
Қате нұсқалар: A) Есепті тоқтату нақты шығарындыны жоймайды және бақылауды әлсіретеді.
B) Бұл ластануды басқа жерге ауыстырады, заттың түсуін өздігінен азайтпайды.
D) Түссіздік еріген ластаушылардың жоқтығына кепіл емес.
E) Көлем дерегі пайдалы, бірақ ластаушы ағынның себебін азайтпайды. Ишара: Шара затты азайтып тұр ма, әлде тек орнын немесе көрінісін өзгертеді ме?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Биология, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.