Қазақстандағы экологиялық мәселелер

Ереже: Су айдынының теңгерімі келетін және кететін суға тәуелді. Өзен суының теңізге жетпей алынуы кіріс ағынды азайтып, басқа шарттарда көлемнің кемуіне ықпал етеді.

Қолдану: Екі өзен суының бір бөлігі егіншілікке бұрылған. Сондықтан Аралға келетін су азаюын ағынды бөлу механизмімен байланыстырамыз.

Қате нұсқалар: A) Өзеннен су алу буланудың толық тоқтауын білдірмейді.

B) Судың қайтуы бөлек ағын, булану мен тұтыну болуы мүмкін; толық қайту кепілі берілмеген.

D) Шартта теңізге жететін су азайғаны берілген; бөлінген су кіріс ағынға әсер етеді.

E) Шығыс бұрынғыдай болса, кірістің азаюы көлем өсуін қамтамасыз етпейді. Ишара: Су теңізге жетпей қай мақсатқа бөлініп отыр?

Ереже: Жел құрғаған беттен ұсақ шөгінділерді басқа аумаққа тасымалдай алады. Тұзды материал түскен топырақтың тұз жүктемесі артады, ал биологиялық әсері жағдайға тәуелді.

Қолдану: Көзі — ашылған табан; тасымал жолы — жел; қабылдаушы — жақын топырақ. Тікелей нәтиже осы топыраққа тұздың қосылуы.

Қате нұсқалар: A) Тасымал тұздың табиғаттан жоғалуын емес, орын ауыстыруын көрсетеді.

B) Шарт желдің тұзды материалды көтеретінін береді.

C) Жел шөгінді тасымалдайды; теңізге қажетті су ағынын толықтырмайды.

E) Әсер мөлшер мен түр төзімділігіне тәуелді; абсолют бірдей нәтиже берілмеген. Ишара: Ластану көзін, таралу жолын және қабылдаушы ортаны ретімен байланыстыр.

Ереже: Экожүйелер адамдарға ресурс пен қызмет ұсынады. Табиғи жүйенің әлсіреуі өндіріс, табыс және жұмыспен қамтуға әсер етіп, әлеуметтік мәселелер туғызуы мүмкін.

Қолдану: Балық қоры мен су айдыны жағдайы балық шаруашылығына тәуелді. Жұмыс қысқаруы экологиялық өзгерістің адам өміріне таралғанын көрсетеді.

Қате нұсқалар: B) Шаруашылықтың әлсіреуі табысқа ықпал етуі мүмкін; әлеуметтік-экономикалық байланыс ескерілмеген.

C) Жұмыс орындарының өзгерісі су кірісін автоматты арттырмайды.

D) Берілген жағдайда табиғи ресурс өзгерісі жұмыспен қамтуға әсер еткен.

E) Көші-қон жеке жағдайға тәуелді; барлық адамға бірдей міндетті әсер берілмеген. Ишара: Табиғи ресурс өзгерісі адамдардың қай қызметін әлсіреткен?

Ереже: Суды тиімді пайдалану бірдей пайдалы қажеттілікті аз артық жоғалтумен өтеуге бағытталады. Экологиялық нәтиже нақты су алу мен ағындардың өзгеруі арқылы тексеріледі.

Қолдану: Жоспар егістікке қажетті суды сақтап, қажетсіз жоғалтуды қысқартады. Бұл алаптағы су ресурсына қысымды азайтуға көмектесе алады.

Қате нұсқалар: A) Жүйе тиімділігі артуы артық жоғалтуды азайтып, қажет су алуды төмендетуі мүмкін.

B) Нәтиже нақты көлем, бөлу және басқа ағындарға тәуелді; толық қалпына келу кепілі емес.

C) Үнемді бағалау кіріс, қажеттілік және шығысты өлшеуді талап етеді.

D) Ауданның ұлғаюы сұранысты арттыруы мүмкін; тиімділікке автоматты тең емес. Ишара: Пайдалы қажеттілік пен жолдағы жоғалтуды бөлек есепте.

Ереже: Қауіп көзін тоқтату мен бұрынғы ластанудың жағдайын бағалау екі бөлек міндет. Қалған радионуклидтердің деңгейі және таралу жолдары өлшеумен тексеріледі.

Қолдану: Сынақтар тоқтаған, бірақ топырақ пен суда бұрыннан қалған заттар болуы мүмкін. Сондықтан мониторинг физикалық жағдайды анықтайды.

Қате нұсқалар: B) Қалдықтардың сақталуы мен таралуы бөлек үдерістер; бір мезеттік толық жоғалу кепілі жоқ.

C) Әртүрлі ортадағы өлшем таралу мен әсер жолын бағалауға көмектеседі.

D) Құжат басқару шешімін білдіреді, физикалық ластануды бірден нөлге айналдырмайды.

E) Кеңістіктегі әркелкілік болуы мүмкін; бір сынама бүкіл аумақты қамтымайды. Ишара: Жаңа әсерді тоқтату мен ескі әсердің қалдығын ажырат.