Қазақстанның табиғатты қорғау заңнамасы және қорықтары
57-параграф · Оқулықтың 170–175-беттері
«Биология, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Қазақстанның табиғатты қорғау заңнамасы және қорықтары» тақырыбы, 57-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Қазақстандағы алғашқы мемлекеттік табиғи қорық 1926 жылы Батыс Тянь-Шаньда құрылған. Қай қорық туралы айтылып…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Ақсу–Жабағылы
Жауап нұсқалары
- A.Үстірт
- B.Ақсу–Жабағылыдұрыс
- C.Қорғалжын
- D.Марқакөл
- E.Қаратау
Түсіндірме
Ереже: Қорықты тарихи жылымен бірге орналасқан табиғи өңірі арқылы ажыратады. Ақсу–Жабағылы Қазақстандағы алғашқы қорық ретінде 1926 жылы құрылған.
Қолдану: Шарт екі белгі береді: алғашқы қорық және Батыс Тянь-Шань. Олар Ақсу–Жабағылыға сәйкес, басқа қорықтардың кезеңі мен мекені өзгеше.
Қате нұсқалар: A) Бұл 1984 жылы құрылған шөлдік қорық, Батыс Тянь-Шаньдағы алғашқы аумақ емес.
C) Қорғалжынның тарихы көл-далалық орта және 1958 жылмен байланысты, берілген алғашқы қорық емес.
D) Ол Оңтүстік Алтайдағы көл-таулы ортаны қорғайды, 1976 жылы құрылған.
E) Ол 2004 жылы құрылған, 1926 жылғы алғашқы қорыққа сәйкес емес. Ишара: Жыл мен табиғи өңірді бірге сәйкестендір.
Дұрыс жауап: Байланысқан табиғи қауымдастықтар мен үдерістерді сақтау және зерттеу
Жауап нұсқалары
- A.Тек туристік келушілер санын арттыру
- B.Байланысқан табиғи қауымдастықтар мен үдерістерді сақтау және зерттеудұрыс
- C.Қарағайды ғана сақтап, дала мен көлді міндетті жою
- D.Көлдерді тек өндірістік қалдық жинағышқа айналдыру
- E.Барлық түрді бір дақылмен алмастыру
Түсіндірме
Ереже: Қорық жеке көркем нысанды ғана емес, табиғи кешен мен оның өзара байланысқан үдерістерін сақтауға бағытталады. Ғылыми зерттеу осы жүйенің табиғи өзгерісін түсінуге көмектеседі.
Қолдану: Дала, қарағай және көлдер бірге берілген. Сондықтан біреуін ғана сақтап, қалғандарын жою қорық мақсатына сәйкес емес.
Қате нұсқалар: A) Келуші саны табиғи кешенді сақтау мен ғылыми зерттеудің толық мақсаты емес.
C) Кешеннің қалған бөліктері де қорғау нысаны, оларды жою тұтастықты бұзады.
D) Бұл табиғи кешенді сақтау мақсатына қайшы.
E) Бұл табиғи қауымдастықтардың әртүрлілігі мен үдерістерін жоғалтады. Ишара: Мақсат жеке ресурс өндіру ме, әлде табиғи кешеннің тұтастығын сақтау ма?
Дұрыс жауап: Көлдің су режимі, су ағзалары және оны қоршаған таулы қауымдастықтар
Жауап нұсқалары
- A.Тек көлдің атауы, су жағдайынсыз
- B.Тек жағалаудағы жолдардың ұзындығы
- C.Көлдің су режимі, су ағзалары және оны қоршаған таулы қауымдастықтардұрыс
- D.Көл мен айналасындағы тау бір-біріне еш әсер етпейді деген ұстаным
- E.Тек шөлге тән құм қозғалысы
Түсіндірме
Ереже: Қорықтың табиғи нысандары өзара байланысқан орта ретінде зерттеледі. Көл жағдайын айналасындағы су жинау мен таулы мекендерден толық оқшау қарастыру жеткіліксіз.
Қолдану: Шарт көл мен таулы орта екеуін де береді. Сондықтан су режимі, су ағзалары және құрлықтағы қауымдастықтар бірге зерттелуі орынды.
Қате нұсқалар: A) Атау нақты экологиялық қызметтерді алмастырмайды.
B) Жол ұзындығы табиғи кешеннің су және биологиялық құрамын толық сипаттамайды.
D) Су жинау, ағын және мекен байланыстары екі бөлікті байланыстырады.
E) Берілген нысан көл-таулы орта, құмды шөл жүйесі емес. Ишара: Су айдынына оның айналасындағы табиғи орта қалай ықпал етеді?
Дұрыс жауап: Шөлге бейімделген ағзалар мен табиғи ландшафттардың өкілдігін сақтау
Жауап нұсқалары
- A.Барлық шөлді суармалы егістікке міндетті айналдыру
- B.Желіде көл бар болса, шөл түрлері автоматты қорғалады деу
- C.Тек тау орманындағы ағаштардың өсуін өлшеу
- D.Шөл түрі аз болғандықтан қорғау қажет емес деу
- E.Шөлге бейімделген ағзалар мен табиғи ландшафттардың өкілдігін сақтаудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Қорғау желісі әртүрлі экожүйелердің өкілдігін қамтуы керек. Шөл қорығы құрғақ ортаға тән түрлер мен үдерістерді сақтауға үлес қосады.
Қолдану: Үстірттің шөлдік сипаты оның мәнін көрсетеді: ол таулы орман немесе көлді қайталаудан бөлек табиғи типті сақтайды.
Қате нұсқалар: A) Бұл табиғи шөлдік кешенді сақтау емес, өзгерту мақсаты.
B) Әртүрлі мекен қажеттіліктері бір типпен толық қамтылмайды.
C) Шарттың нысаны шөл, басқа орта емес.
D) Арнайы бейімделген түрлер мен байланыстар да құнды. Ишара: Қорық желіге қандай табиғи типті қосып тұр?
Дұрыс жауап: Ерекше қорғалатын табиғи аумақ
Жауап нұсқалары
- A.Тек пайдалы қазба өндіруге берілген учаске
- B.Ерекше қорғалатын табиғи аумақдұрыс
- C.Тек жануарлардың ғылыми атаулары тізімі
- D.Тек демалысқа арналған кез келген көше
- E.Кез келген жеке бақ арнайы режимсіз
Түсіндірме
Ереже: ЕҚТА арнайы қорғау режимі белгіленген табиғи кешендер мен нысандары бар аумақты білдіреді. Мақсат пен құқықтық мәртебе бірге қарастырылады.
Қолдану: Шарт жер, су, әуе кеңістігі және арнайы режимді береді. Бұл аумақтық қорғау анықтамасы, қарапайым пайдалану орны немесе тізім емес.
Қате нұсқалар: A) Өндіру мақсаты арнайы табиғи қорды сақтау мәртебесіне автоматты тең емес.
C) ЕҚТА кеңістіктегі аумақ пен режим, атаулар тізімі ғана емес.
D) Рекреациялық пайдалану өздігінен ЕҚТА мәртебесін бермейді.
E) Арнайы құқықтық қорғау режимі маңызды, кез келген бақ автоматты осы мәртебе емес. Ишара: Арнайы режим мен кеңістіктегі аумақ белгісі бар ма?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Биология, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.