Экологиялық мәселелерді шешу
56-параграф · Оқулықтың 164–170-беттері
«Биология, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Экологиялық мәселелерді шешу» тақырыбы, 56-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Қорғау желісінде таулы орман мен көлдер жақсы қамтылған, ал ерекше түрлері бар шөлейт мүлде қамтылмаған. Жаңа…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Қамтылмаған шөлейт экожүйесінің өкілдігін толықтыру
Жауап нұсқалары
- A.Тек туристерге ең әдемі көрінетін жерді таңдау
- B.Барлық жаңа аумақты бұрыннан қамтылған таулы орманға ғана қосу
- C.Көлдердің саны жеткілікті болса, барлық құрлық түрі автоматты қорғалады
- D.Түрі аз ортаға ешқашан қорғау қажет емес деп санау
- E.Қамтылмаған шөлейт экожүйесінің өкілдігін толықтырудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Қорғау желісі әртүрлі табиғи экожүйелер мен түрлердің мекендерін өкілдікпен қамтуы тиіс. Аумақ саны немесе көркемдігі қамту сапасының жалғыз өлшемі емес.
Қолдану: Желіде шөлейттің нақты олқылығы бар. Оны толықтыру бұрынғы орман аумақтарын қайталаудан гөрі берілген міндетке сәйкес келеді.
Қате нұсқалар: A) Тартымдылық табиғи өкілдік пен түр қажеттілігін толық алмастырмайды.
B) Бұл шөлейттегі нақты қамту олқылығын шешпейді.
C) Әртүрлі мекеннің қажеттіліктері бір аумақпен толық қамтылмауы мүмкін.
D) Ерекше түрлер мен қызметтер аз түрлі ортада да құнды. Ишара: Қай табиғи тип қазіргі желіден тыс қалған?
Дұрыс жауап: Екі мекенді де сақтап, олардың арасындағы қозғалу байланысын қорғау
Жауап нұсқалары
- A.Екі мекенді де сақтап, олардың арасындағы қозғалу байланысын қорғаудұрыс
- B.Екі мекенді атап, арадағы жолды толық жою
- C.Тек көбею мекенін сақтап, қыстайтын жерді елемеу
- D.Екі мекеннің фотосын сақтау толық қорғау деп санау
- E.Тек қыстайтын жерді сақтап, көбею орнын елемеу
Түсіндірме
Ереже: Көшіп жүретін түрге жылдық циклінің бірнеше мекені және олардың байланысы қажет болуы мүмкін. Қорғау жекелеген нүктелермен ғана шектелсе, цикл үзілген күйде қалады.
Қолдану: Жануар екі аумақты әр маусымда қолданады. Сондықтан мекендермен бірге қауіпсіз қозғалу жолын қамту берілген мәселені толық шешуге бағытталған.
Қате нұсқалар: B) Қозғалу мүмкіндігі жылдық цикл үшін қажет, шекара атауы жеткіліксіз.
C) Жылдық циклдің екінші маңызды бөлігі қорғалмайды.
D) Ақпарат нақты мекен мен қозғалу жолының сақталуын алмастырмайды.
E) Ұрпақ қалдыру мекені жоғалса, популяцияның сақталуы әлсірейді. Ишара: Түрдің бір жылдық тіршілігі үшін қанша мекен мен байланыс қажет?
Дұрыс жауап: Рекреацияны табиғи кешеннің сақталуымен үйлестіру
Жауап нұсқалары
- A.Тек кіріс мөлшерін бағалау табиғи сақталуды толық көрсетеді
- B.Келуші саны қанша болса да табиғатқа әсері нөл
- C.Парк мәртебесі барлық жерде кез келген әрекетке автоматты рұқсат береді
- D.Рекреацияны табиғи кешеннің сақталуымен үйлестірудұрыс
- E.Соқпақтарды белгілеу барлық ғылыми бақылауды қажетсіз етеді
Түсіндірме
Ереже: Туризм табиғи кешенді сақтайтын режим мен сыйымдылық аясында реттеледі. Маршрут пен кіру шектеуі осал мекендерге қысымды азайтуға көмектесе алады.
Қолдану: Келушілер белгілі бағытқа шоғырланып, осал жерлер қорғалған. Бұл демалыс пен табиғатты сақтауды бірге басқару мысалы.
Қате нұсқалар: A) Қаржы биологиялық нәтиже мен жүктемені тікелей алмастырмайды.
B) Рекреациялық жүктеме әсер етуі мүмкін, сондықтан реттеу қажет.
C) Аймақ пен нақты режим ескерілуі тиіс.
E) Бағыттау шарасының нәтижесін де бақылау керек. Ишара: Жоспар адамдардың қай әрекетін қай мекенде шектейді?
Дұрыс жауап: Табиғи үдерістердің өзгерісін ұзақ мерзімде салыстыру үшін
Жауап нұсқалары
- A.Ғылыми бақылау табиғи мекеннің нақты сақталуын толық алмастырады
- B.Табиғи үдерістердің өзгерісін ұзақ мерзімде салыстыру үшіндұрыс
- C.Бір жақсы жыл барлық кейінгі жылдың күйін кепілдейді
- D.Әр жылда әдісті белгілемей ауыстырса, нәтиже әрдайым жақсы салыстырылады
- E.Тек ең әдемі ағзаларды тіркеу бүкіл экожүйені толық сипаттайды
Түсіндірме
Ереже: Ұзақ мерзімді мониторинг салыстырмалы әдіс пен дерекке негізделеді. Ол үрдістерді байқап, қорғау шешімдерін бағалауға көмектеседі.
Қолдану: Бірізді жылдық жазба табиғи өзгеріс пен әдіс айырмасын ажыратуға мүмкіндік береді. Бірақ дерек жинау нақты қорғау шарасының орнына жүрмейді.
Қате нұсқалар: A) Бақылау ақпарат береді, қорғау әрекетін автоматты орындамайды.
C) Орта мен қысым өзгеруі мүмкін, сондықтан қайталама дерек қажет.
D) Әдіс өзгерісі нақты табиғи өзгеріс пен өлшеу айырмасын шатастыруы мүмкін.
E) Таңдап тіркеу басқа маңызды құрамбөліктерді елемейді. Ишара: Бірнеше жылды салыстырғанда өлшеу әдісі тұрақты ма?
Дұрыс жауап: Құқықтық мәртебені нақты басқару мен бақылау арқылы іске асыру қажет
Жауап нұсқалары
- A.Заңсыз пайдалану жалғасса, барлық табиғат қорғау қағидасы пайдасыз
- B.Құжат бар болғандықтан барлық қауіп автоматты тоқтады
- C.Құқықтық мәртебені нақты басқару мен бақылау арқылы іске асыру қажетдұрыс
- D.Қорғау үшін ешқашан маман мен қаржы қажет емес
- E.Құжаттағы шекараны атаусыз ауыстыру мәселені толық шешеді
Түсіндірме
Ереже: Мәртебе қорғаудың құқықтық негізін береді; тиімділік нақты әрекет, мамандар, ресурстар және бақылауға да тәуелді. Қағаздағы шешім физикалық қауіптің тоқтауына тең емес.
Қолдану: Берілген аумақта шешім бар, бірақ оны іске асыратын жүйе жеткіліксіз. Сондықтан басқару тетіктерін қамтамасыз ету керек.
Қате нұсқалар: A) Іске асырудағы кемшілік қорғау мақсатының мүлде пайдасыз екенін дәлелдемейді.
B) Шартта заңсыз пайдалану жалғасып тұр.
D) Нақты күзет пен басқару ресурстарды қажет етуі мүмкін.
E) Қауіптің себептері — іске асыру тапшылығы, атау емес. Ишара: Қорғау жоспарын іс жүзінде кім және қандай ресурс арқылы орындайды?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Биология, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.