Харди–Вайнберг заңы

Ереже: Екі аллель ғана бар локус үшін барлық аллель көшірмелерінің үлесі бірге 100% болады, сондықтан p + q = 1. Бұл анықтамалық теңдік генотиптердің тепе-теңдік үлестерімен бірдей шарт емес.

Қолдану: Шарт A және a-дан басқа аллель жоқ дейді. Екеуінің үлесін қосқанда барлық көшірме қамтылады; p мен q-дың тең болуы талап етілмейді.

Қате нұсқалар: A) Гетерозиготалардың күтілетін үлесі барлық жағдайда бір болмайды; оның ең үлкен мәні 0,5.

B) Екі аллель де кездессе, 2pq мүшесі оң болады; оны қосындыдан алып тастауға болмайды.

C) Екі аллельдің жиілігі әртүрлі болуы мүмкін; олардың қосындысы ғана бір болады.

D) Гомозиготаға сәйкес квадраттардың тең болуы p = q жағдайында ғана орындалады. Ишара: Аллель жиіліктері қандай толық жиынның бөліктері екенін анықта.

Ереже: Кездейсоқ гаметалар қосылғанда AA ықтималдығы p × p, aa ықтималдығы q × q болады. Aa екі баламалы жолмен түзілетіндіктен оның жиілігі pq + qp = 2pq.

Қолдану: Генотиптер реті AA, Aa, aa деп берілген. Сондықтан олардың күтілетін үлестері p², 2pq және q² болып сәйкестенеді.

Қате нұсқалар: B) A мен a гомозиготаларының орны ауыстырылған: AA үшін A екі рет қажет.

C) Бұл аллель жиіліктерін генотип жиілігімен араластырады; Aa үшін p + q = 1 болуы барлық дара гетерозигота деген қате нәтиже береді.

D) AA-ға гетерозигота жиілігі берілген, ал Aa-ға AA жиілігі берілген.

E) Aa екі жолмен түзіледі: A және a, сондай-ақ a және A; бір pq мүшесін ғана алу жартысын жоғалтады. Ишара: Гетерозиготаға екі түрлі гаметалық қосылу жолы бар екенін ескер.

Ереже: Стандарт модельде осы локус бойынша кездейсоқ шағылысу және аллель жиіліктерін өзгертетін күштердің болмауы қарастырылады. Шексіз популяцияның жуықтауы ретінде өте үлкен популяция алынады.

Қолдану: Дұрыс жауап әр негізгі шартты бірге қамтиды. Бір шарттың орындалуы қалғандарын тексерудің орнына жүрмейді.

Қате нұсқалар: A) Шағын сан дрейфті күшейтеді, кездейсоқ емес шағылысу мен сұрыпталу модель шарттарын бұзады.

B) Шағылысу шартқа сай болғанымен елеулі ген ағыны аллель жиіліктерін өзгертуі мүмкін.

C) Миграцияның жоқтығы кездейсоқ шағылысу талабын алмастырмайды.

E) Санның үлкендігі генотиптер арасындағы сұрыпталу айырмашылығын жоймайды. Ишара: Популяция саны, шағылысу және аллельді өзгертетін үш ықпалды бөлек тексер.

Ереже: Екі аллель үшін q = 1 − p. Тепе-теңдікте рецессивті гомозиготаның күтілетін жиілігі q² болады; үлесті пайызға айналдыру үшін 100%-ға көбейтеді.

Қолдану: q = 1 − 0,7 = 0,3; q² = 0,09 = 9%. Аллель жиілігі мен осы аллельдің екі көшірмесі бар даралар үлесі бөлек.

Қате нұсқалар: A) Берілген p-ны q ретінде алған; q = 1 − 0,7 болуы керек.

B) Аллель жиілігін генотип жиілігімен шатастырып, квадратты екі рет қолданған.

C) 42% — 2pq бойынша Aa үлесі; сұрақ aa туралы.

E) q дұрыс, бірақ aa үшін q-ды квадраттау керек: 0,3² = 0,09. Ишара: Алдымен жетіспейтін аллель жиілігін тап, содан кейін генотип үшін квадратта.

Ереже: Тепе-теңдікте aa жиілігі q² болады. Сондықтан aa үлесі белгілі болса, a жиілігі оның теріс емес квадрат түбірімен табылады.

Қолдану: q² = 16/100 = 0,16; q = √0,16 = 0,4. Доминантты фенотип пен гетерозигота үлесін осы санмен шатастырмаймыз.

Қате нұсқалар: A) Бұл p = 0,6 және q = 0,4 болғандағы 2pq, гетерозиготалар үлесі.

B) 16% — q², q емес; аллель жиілігін табу үшін квадрат түбір керек.

C) Бұл 1 − q², доминантты фенотиптің үлесі; a аллелінің жиілігі емес.

E) Бұл p = 1 − 0,4, яғни A аллелінің жиілігі. Ишара: Берілген пайыз генотипке қатысты екенін тексер: оны бірден аллель жиілігі деп алма.