Биоалуантүрлілік және экожүйе тұрақтылығы

Ереже: Биоалуантүрлілік бір түр ішіндегі тұқым қуалайтын айырмашылықтарды, түрлердің әркелкілігін және экожүйелердің әртүрлілігін қамтиды. Оны тек дара санымен өлшеу жеткіліксіз.

Қолдану: Шартта бір түрдің айырмашылықтары, бірнеше түр және үш орта бөлек берілген. Сондықтан үш деңгейдің бәрін біріктіретін анықтама толық.

Қате нұсқалар: A) Дара саны молдықты көрсетеді; генетикалық айырмашылық пен орта түрлерінің әркелкілігін қамтымайды.

B) Ареал бір түрдің таралуын көрсетеді, бүкіл аумақтағы үш деңгейдің орнына жүрмейді.

C) Тізім түрлік деңгейді ішінара көрсетеді, бірақ түр ішіндегі айырмашылықтар мен экожүйелердің әртүрлілігін толық қамтымайды.

E) Бұл генетикалық деңгейді ғана қамтиды; шартта түрлер мен экожүйелердің айырмашылықтары да бар. Ишара: Мысалдарды түр ішіндегі, түрлер арасындағы және орта деңгейіндегі айырмашылықтарға бөл.

Ереже: Экожүйе тірі қауымдастық пен оның жансыз ортасы арасындағы зат және энергия алмасуынан құралады. Биотикалық және абиотикалық бөліктерді бірге қарастырады.

Қолдану: Балдыр, балық, бактерия — тірі құрамбөліктер; су, жарық, минерал — жансыз құрамбөліктер. Дұрыс жұп екі топты да қамтиды.

Қате нұсқалар: A) Бір қоректік байланыс бүкіл экожүйенің тірі және жансыз бөліктерін алмастырмайды.

B) Бұл жұп жансыз ортаны ғана қамтиды, тірі қауымдастықты қамтымайды.

D) Өсімдіктер, микроағзалар мен жансыз орта ескерілмеген.

E) Басқа тірі ағзалар мен су, жарық сияқты орта факторлары жоқ. Ишара: Тізімнен тірі ағзаларды және орта жағдайларын жеке анықта.

Ереже: Продуценттер бастапқы органикалық зат түзеді; консументтер дайын органикалық затты пайдаланады; редуценттер қалдықтарды ыдыратып, заттардың айналымға қайтуына қатысады.

Қолдану: Үш сипаттаманы қызметімен сәйкестендіреміз: фотосинтез — өнім түзу, өсімдік жеу — тұтыну, өлі қалдық ыдырату — редукция.

Қате нұсқалар: A) Фотосинтез ыдырату емес; соңғы топ шартта фотосинтез жасамайды.

B) Барлық қызметтің орны қате: өнім түзу, дайын қоректі пайдалану және ыдырату ажыратылмаған.

C) Шегіртке өлі қалдықтарды ыдыратушы топ ретінде берілмеген; саңырауқұлақтың ыдырату қызметі соңында болуы керек.

E) Алғашқы екі қызмет ауыстырылған: өсімдіктер органикалық зат түзеді, шегіртке дайын затпен қоректенеді. Ишара: Әр топты атауымен емес, шартта атқарған қызметімен таны.

Ереже: Сукцессия — қауымдастықтың уақыт ішінде кезектесіп өзгеруі. Топырағы сақталған бұрынғы мекенде қалпына келу екінші реттік сукцессияға жатады.

Қолдану: Өрт аумақты бұзғанымен топырақты түгел жоймаған. Шөп, бұта, ағаштың кезегі осы ортадағы қауымдастықтың қайта құрылуын көрсетеді.

Қате нұсқалар: A) Бірнеше жылдық қауымдастық алмасуы маусымдық миграциядан кең ұғым.

B) Шартта топырақ пен биологиялық қалдықтар сақталған; алғашқы сукцессияның бастапқы жағдайы жоқ.

C) Өзгеріс бір дарада емес, бүкіл қауымдастықтың түрлік құрамында жүріп жатыр.

D) Шарт қауымдастықтың кезекті өзгеруін сипаттайды; өзгеріссіз қалу емес. Ишара: Алдымен бастапқы топырақтың бар-жоғын, кейін қауымдастықтың уақыт бойынша өзгеруін тексер.

Ереже: Бір қызметті бірнеше түр атқарса, олардың реакциялары әртүрлі болуы қызметтің бұзылуын ішінара өтей алады. Бұл биоалуантүрліліктің тұрақтылыққа ықпал ету жолдарының бірі.

Қолдану: Бір тозаңдандырғыш азайған кезде басқалары жұмысын жалғастырады. Сондықтан тозаңдану қызметі бір түр жоғалса бірден түгел тоқтамайды.

Қате нұсқалар: A) Бірнеше түрдің үлесті толықтыруы бір ғана түрге толық тәуелділікке қайшы.

C) Бірдей қызмет атқару геномның толық бірдейлігін білдірмейді.

D) Қызмет сақталып отыр; барлық байланыс жойылды деген дерек жоқ.

E) Ішінара өтелу толық қорғанысқа тең емес; орта әсері сақталады. Ишара: Бір түр азайғанда оның қызметін кім жалғастырып тұрғанын анықта.