ЭКҰ-дың этикалық аспектілері
46-параграф · Оқулықтың 106–108-беттері
«Биология, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «ЭКҰ-дың этикалық аспектілері» тақырыбы, 46-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Пациентке ЭКҰ әдісінің мақсаты, шектеуі, тәуекелі мен баламалары түсіндіріліп, сұрақ қоюға мүмкіндік берілді…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Ақпараттандырылған келісім
Жауап нұсқалары
- A.Тек құпиялықты сақтау
- B.Тек табыс пайызын есептеу
- C.Тек үлгілерді сәйкестендіру
- D.Тек әдістің шығынын азайту
- E.Ақпараттандырылған келісімдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Ақпараттандырылған келісім адамның тиісті мәліметті түсініп, ерікті шешім қабылдауына бағытталады. Қол қоюдың өзі түсіндіру мен сұрақтарға жауап беру үдерісін толық алмастырмайды.
Қолдану: Шарт мақсат, шектеу және баламалар талқыланғанын береді. Бұл келісімнің ақпараттық негізін көрсетеді; тек құжат немесе пайыздың болуы жеткіліксіз.
Қате нұсқалар: A) Құпиялық жеке мәліметті қорғайды; шарттағы түсіндіру мен сұраққа жауап беру келісімнің ақпараттық негізіне қатысты.
B) Сандық есеп пайдалы, бірақ әдіс мәнін түсіну мен ерікті таңдау үдерісін толық алмастырмайды.
C) Үлгі тегін қадағалау материалды шатастырмауға бағытталады; пациенттің түсінуі бөлек мәселе.
D) Құнды басқару шарттағы мақсат пен тәуекелді түсіндірудің негізгі атауы емес. Ишара: Адам неге келісетінін түсінуге мүмкіндік алды ма?
Дұрыс жауап: Құпиялықты қорғау
Жауап нұсқалары
- A.Тек нәтиже пайыздарын бірдей ету
- B.Тек геномды редакциялау
- C.Деректерді қолдан өзгерту
- D.Құпиялықты қорғаудұрыс
- E.Барлық құжатты кез келген адамға еркін беру
Түсіндірме
Ереже: Құпиялық жеке тұлғаға қатысты медициналық мәліметтің рұқсатты шеңберде қолданылуын көздейді. Ғылыми дерекке қолжетімділік жеке ақпаратты шексіз таратуға тең емес.
Қолдану: Аты-жөн жарияланбағаны және кірудің бақыланғаны нақты берілген. Бұл деректі бұрмалау емес, қолжетімділікті басқару шарасы.
Қате нұсқалар: A) Статистикалық біріздендіру жеке мәліметке қолжетімділікті қорғаумен тең емес.
B) Дерекке кіруді шектеу ДНҚ ретін өзгертпейді.
C) Жеке ақпаратты қорғау жалған нәтиже жасауды талап етпейді.
E) Кіруді шектеу мен тұлғалық мәліметті қорғау бұған қайшы. Ишара: Ақпаратты кім және қандай мақсатта қолдана алады?
Дұрыс жауап: Шешім сыртқы қысымсыз қабылданды ма?
Жауап нұсқалары
- A.Келісім парағына қол қойылғаны қысымның жоқтығын толық дәлелдей ме?
- B.Шешім сыртқы қысымсыз қабылданды ма?дұрыс
- C.Клиниканың орташа табыс үлесі жоғары болса, қысым орынды ма?
- D.Туыстардың пікірі пациенттің шешімін толық алмастыра ма?
- E.Ақпарат түсіндірілсе, мәжбүрлеу мәселесі міндетті жойыла ма?
Түсіндірме
Ереже: Ерікті келісім ақпаратты түсінумен қатар қысымсыз таңдау мүмкіндігін талап етеді. Құжаттың немесе түсіндірудің болуы еріктілікті өздігінен толық дәлелдемейді.
Қолдану: Шарт сыртқы қысымды сипаттайды. Сондықтан басты сұрақ адамның шешімін өзі қабылдағанына қатысты; табыс статистикасы бұл мәселені алмастырмайды.
Қате нұсқалар: A) Қол қоюдың өзі мәжбүрлеудің жоқтығына жеткілікті дәлел емес.
C) Тиімділік қысым жасауға автоматты негіз бермейді; ерікті таңдау бөлек қағида.
D) Басқалардың ұстанымы адамның өз таңдауының орнына жүрмейді.
E) Түсіну мен қысымсыз таңдау бөлек талаптар; біріншісі екіншісін автоматты растамайды. Ишара: Келісімнің формасын оның еркіндігінен бөл.
Дұрыс жауап: Эмпирикалық қауіп бағасы мен моральдық ұстаным екі түрлі мәселе
Жауап нұсқалары
- A.Тәуекел пайызы кез келген моральдық ұстанымды автоматты анықтайды
- B.Моральдық пікір клиникалық өлшемді толық алмастырады
- C.Эмпирикалық қауіп бағасы мен моральдық ұстаным екі түрлі мәселедұрыс
- D.Екі сұрақ болса, екеуі де міндетті жалған
- E.Факті мен құндылықты ажыратудың мәні жоқ
Түсіндірме
Ереже: Тәуекел туралы фактілік сұрақ зерттеу деректеріне, ал моральдық баға құндылықтар мен қағидаларға сүйенеді. Екеуі байланыса алады, бірақ бірін екіншісінің орнына қолданбайды.
Қолдану: Шарт екі бөлек талқылау нысанын атаған. Айырманы сақтау клиникалық санды моральдық ереже деп немесе жеке сенімді медициналық өлшем деп қабылдаудан қорғайды.
Қате нұсқалар: A) Сандық дерек барлық құндылық қорытындыларының баламасы емес.
B) Құндылық туралы ұстаным нақты медициналық жиілікті өлшемейді.
D) Әр сұрақтың өз дәлелдеу және талқылау ауқымы бар.
E) Оларды бөлу негізсіз ғылыми немесе моральдық жалпылауды азайтады. Ишара: Сөйлем өлшем туралы ма, әлде құндылық туралы ма?
Дұрыс жауап: Бір өкілдің пікірі барлық адамның ұстанымын өздігінен қамтымайды
Жауап нұсқалары
- A.Бір пікір бар болса, басқа көзқарас болуы мүмкін емес
- B.Өкілдің лауазымы кез келген адамның жеке пікірін бірдей етеді
- C.Бір өкілдің пікірі барлық адамның ұстанымын өздігінен қамтымайдыдұрыс
- D.Жеке пікір клиникалық статистиканы міндетті өзгертеді
- E.Қауым ішіндегі айырмашылықтарды тексеру қажет емес
Түсіндірме
Ереже: Топ ішіндегі көзқарастар әртүрлі болуы мүмкін. Жеке пікірді бүкіл қауымға тарату үшін оның өкілдік ауқымы туралы негіз қажет.
Қолдану: Шарт бір адамның сөзін ғана береді. Сондықтан оны барлық мүшеге міндетті ұстаным деп жарияламай, жеке пікірдің ауқымын сақтаймыз.
Қате нұсқалар: A) Бір топ ішінде де әртүрлі ұстанымдар болуы мүмкін.
B) Лауазым барлық мүшенің нақты көзқарасын автоматты анықтамайды.
D) Ұстаным мен өлшенген нәтиженің қасиеттері бөлек.
E) Өкілдік ауқымы туралы қорытындыға нақты дерек керек. Ишара: Пікір иесі бір адам ба, әлде толық топтық дерек пе?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Биология, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.