Эстроген мысалында гормондардың «нысана-жасушаға» әсер ету механизмі
18-параграф · Оқулықтың 90–93-беттері
«Биология, 1-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Эстроген мысалында гормондардың «нысана-жасушаға» әсер ету механизмі» тақырыбы, 18-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Эстрадиол қанмен екі жасушаға жетті. A жасушасында қызметтік эстроген рецепторы бар, B жасушасында ол жоқ…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: A жасушасы осы рецептор арқылы жауап бере алады; B-де дәл осы жол іске қосылмайды
Жауап нұсқалары
- A.Рецептор болғандықтан A жасушасы сигналдан кейін міндетті түрде тек тежеледі
- B.A жасушасында жауап тек ДНҚ нуклеотидтері өзгергенде ғана іске асады
- C.B жасушасы осы жолмен A-мен міндетті түрде бірдей жауап береді
- D.Гормон екі жасушаға жеткендіктен рецептордың болуы жауапқа әсер етпейді
- E.A жасушасы осы рецептор арқылы жауап бере алады; B-де дәл осы жол іске қосылмайдыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Нысана-жасушаның классикалық гормондық жауабы тиісті рецептор мен жасушаішілік сигналдық аппаратқа тәуелді.
Қолдану: A-да арнайы рецептор бар, сондықтан рецепторлық жауап мүмкін. B-де дәл сол рецептор жоқ; қанмен таралу өздігінен оны нысана етпейді.
Қате нұсқалар: A) Рецептор жауапты мүмкін етеді; әсердің міндетті тежелуі шарттан шықпайды.
B) Ген экспрессиясы тізбек өзгермей реттеледі; мутация міндетті кезең емес.
C) Дәл осы классикалық жол қызметтік арнайы рецепторды қажет етеді.
D) Жету мен тану бөлек; рецептор нысана-жасушаның сигнал қабылдауын қамтамасыз етеді. Ишара: Гормонның жетуі мен оны тану — екі бөлек шарт.
Дұрыс жауап: Липидте еруі және мембрана қосқабатынан өте алуы
Жауап нұсқалары
- A.Суда жақсы еритін ірі полипептидтік тізбегі
- B.Липидте еруі және мембрана қосқабатынан өте алуыдұрыс
- C.Глюкозаға арналған GLUT4 тасымалдағышымен міндетті өтуі
- D.Тек натрий иондары үшін ашылған арнамен өтуі
- E.Тек рецепторлық эндоцитоз арқылы ядроға жетуі
Түсіндірме
Ереже: Стероидты гормондар липофильді; олардың еркін молекулалары мембраналық липидтік тосқауылдан өтіп, жасушаішілік рецепторлармен байланыса алады.
Қолдану: Эстрадиол аминқышқыл тізбегі емес, стероид. Сондықтан классикалық жолда мембрананың липидтік ортасынан өтіп рецепторға жетуі мүмкін.
Қате нұсқалар: A) Эстрадиол пептид емес; стероидтық липофильді қасиеті классикалық жасушаішілік жолға сәйкес.
C) GLUT4 глюкоза тасымалдайды; эстрадиолдың классикалық өтуі оған міндетті тәуелді емес.
D) Стероидтық гормон натрий ионы емес; липидтік тосқауылдан өтуін натрий арнасымен түсіндірмейміз.
E) Еркін стероидтың мембранадан өтуін классикалық модельде міндетті эндоцитозға шектеу дұрыс емес. Ишара: Стероидтың липофильділігін пептидтің қасиетімен салыстыр.
Дұрыс жауап: Гормон сигналын белгілі гендердің транскрипциясын реттеуге байланыстыру
Жауап нұсқалары
- A.Ген нуклеотидтерін ауыстырып, мутацияны міндетті іске қосу
- B.МРНҚ-ны өзі рибосома орнына нәруызға аудару
- C.Гормонды негізгі энергетикалық субстрат ретінде ыдырату
- D.Гормонды тек мембранадан тасымалдап, генге қатыспау
- E.Гормон сигналын белгілі гендердің транскрипциясын реттеуге байланыстырудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Классикалық эстроген рецепторы лигандқа тәуелді транскрипциялық реттеуші ретінде ген экспрессиясына әсер етеді.
Қолдану: Гормонның байланысуы рецептор күйін өзгертіп, ядролық реттеу кешендерінің жұмысына ықпал етеді. Бұл сигналды ген белсенділігіне аударады.
Қате нұсқалар: A) Транскрипциялық реттеу ДНҚ тізбегінің міндетті өзгеруіне тең емес.
B) Рецептор транскрипциялық реттеуге қатысады; трансляцияны рибосома атқарады.
C) Бұл сигналды танитын реттеуші рөлді гормон қорытылуымен шатастырады.
D) Классикалық эстроген рецепторы лигандқа тәуелді ген экспрессиясын реттейді; тасымалдаушы қызметімен шектелмейді. Ишара: Рецептор — гормонды тану мен транскрипцияны байланыстыратын нәруыз.
Дұрыс жауап: Сол генге сәйкес РНҚ түзілуінің артуы
Жауап нұсқалары
- A.Сол генге сәйкес РНҚ түзілуінің артуыдұрыс
- B.Рибосомада ДНҚ молекуласының синтезделуі
- C.Барлық жасушалық РНҚ-ның толық жойылуы
- D.Сол ген нуклеотидтерінің міндетті ауысуы
- E.ДНҚ-дағы сол ген көшірмелерінің міндетті екі еселенуі
Түсіндірме
Ереже: Транскрипцияда генетикалық ақпарат ДНҚ-дан РНҚ-ға көшіріледі; қарқынның артуы сәйкес РНҚ өнімін көбейте алады.
Қолдану: Нысана генді реттеу ең алдымен оның РНҚ түзілуін өзгертеді. Кейін РНҚ тұрақтылығы және трансляция әсерінен нәруыз мөлшері өзгеруі мүмкін.
Қате нұсқалар: B) Рибосома трансляцияға қатысады; ДНҚ синтезі транскрипцияның өнімі емес.
C) Нысана ген транскрипциясының артуы оның РНҚ өнімінің артуына бағытталған.
D) Экспрессия өзгерісі міндетті мутацияны білдірмейді.
E) Транскрипция ген көшірмесін көбейтпейді; ол ДНҚ матрицасынан РНҚ түзеді. Ишара: Транскрипция мен репликацияны ажырат.
Дұрыс жауап: Трансляция
Жауап нұсқалары
- A.Трансляциядұрыс
- B.Транскрипция
- C.РНҚ сплайсингі
- D.ДНҚ репликациясы
- E.Кері транскрипция
Түсіндірме
Ереже: Трансляция рибосомада мРНҚ ақпараты бойынша аминқышқылдар тізбегін құрастыруға қатысады.
Қолдану: Модельдегі соңғы өзгеріс — дайын мРНҚ-дан нәруыз пайда болуы. Бұл ген реттелуі әсерінің кейінгі деңгейі.
Қате нұсқалар: B) ДНҚ-дан РНҚ түзілуі алдыңғы кезең; соңғы кезең мРНҚ-дан нәруыз түзілуі.
C) Сплайсинг бастапқы РНҚ өңделуінде интрондарды алып тастауға қатысты; аминқышқыл тізбегін құрастыру емес.
D) Репликация ДНҚ көшірмесін түзеді; мРНҚ-дан нәруыз синтезі емес.
E) Бұл РНҚ матрицасынан ДНҚ түзілуі; берілген РНҚ→нәруыз бағытына сәйкес емес. Ишара: РНҚ→нәруыз бағытының атауын таңда.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Су потенциалы
- Түрлі концентрациялы тұз ерітінділеріндегі жасушалардың су потенциалын анықтау
- Биологиядағы басқару жүйесі. «Басқару жүйесі» ұғымы
- Адам ағзасындағы физиологиялық үдерістерді реттеу мысалдарында кері байланыс принциптері
- Инсулин мысалында гормондардың «нысана-жасушаға» әсер ету механизмі
- Өсу заттары. Өсімдіктерге өсу заттарының әсер ету механизмі. Ауксин мен гиббереллиннің әсері
- Ауксиннің тамырдың өсуіне әсері
- Гаметогенез. Адам гаметогенезінің кезеңдері
Сұрақтар «Биология, 1-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.