Биологиядағы басқару жүйесі. «Басқару жүйесі» ұғымы

Ереже: Жүйе — байланыстары арқылы тұтас қызмет атқаратын құрамбөліктер жиынтығы.

Қолдану: Жүрек ағын туғызады, тамырлар бағыттайды, қан заттарды тасымалдайды. Олардың өзара жұмысы зат жеткізудің біртұтас қызметін орындайды.

Қате нұсқалар: A) Жеке қызметтерді атау олардың бірлескен тасымал нәтижесін түсіндірмейді; жүйелік қасиет байланыстан туындайды.

B) Жүрек, қан мен тамырлар бір ғана мүшеде шоғырланбайды; жүйе үшін қызметтік байланыс маңызды.

C) Олардың міндеттері әртүрлі: жүрек айдайды, қан тасиды, тамырлар ағын жолын құрайды.

D) Қан мен жүрек құрылысы бір ұлпа типіне сыймайды; жүйені ұлпалық біркелкілік анықтамайды. Ишара: Құрылымдардың санына емес, байланысы мен ортақ нәтижесіне назар аудар.

Ереже: Рецептор не сенсор реттелетін шаманың өзгерісін анықтап, басқарушы бөлімге ақпарат жеткізеді.

Қолдану: Температураны өлшейтін блок — ақпарат жинаушы. Орындаушының әрекеті және басқарушының салыстыруы бөлек кезеңдер.

Қате нұсқалар: A) Бұл салыстыру блогының қызметі; сенсор бастапқы өлшемді береді.

B) Мақсатты аралық өлшенетін ағымдағы күйден бөлек; сенсордың берілген міндеті өлшеу.

C) Команданы ұйымдастыру басқарушы бөлімге тиесілі, сенсор оған күй туралы ақпарат береді.

D) Бұл модельдегі орындаушының рөлі; өлшеу мен физикалық жауапты ажырату керек. Ишара: «Өлшейді», «салыстырады», «орындайды» деген үш қызметті ажырат.

Ереже: Басқарушы бөлім ағымдағы күй туралы ақпаратты қабылдап, реттелу мақсатына сәйкес жауапты үйлестіреді.

Қолдану: Модельде сенсор күйді анықтады, басқарушы салыстырды, орындаушы өзгертті. Басқарушының рөлі өлшем мен әрекетті байланыстыру.

Қате нұсқалар: B) Биологиялық жүйе сыртқы ортамен алмасады; басқару толық оқшаулауға тең емес.

C) Бұл қызмет модельде сенсорға берілген; басқарушы алынған ақпаратты өңдейді.

D) Ақпаратты тоқтату реттелуді жақсартпайды; кері байланыс нәтиже туралы мәліметті қайтарады.

E) Бұл орындаушының рөлі; басқарушы шешім мен сигналды ұйымдастырады. Ишара: Сигналды қабылдап, жауапты ұйымдастыратын бөлімді таңда.

Ереже: Эффектор басқарушы сигналға жауап беріп, реттелетін күйді өзгертетін әрекет орындайды.

Қолдану: Тер безі тер бөліп, булану арқылы жылу жоғалтуға жағдай жасады. Бұл ақпарат жинау емес, жауап әрекеті.

Қате нұсқалар: A) Тер безі ағзаның жауап беретін құрылымы, сыртқы температура сияқты әсер емес.

B) Тер безі орталық талдау бөлімін алмастырмайды; оған сигнал келіп, секреция өзгереді.

C) Мақсат — дене температурасының қолайлы аралығы; тер безі сол көрсеткіш емес.

E) Тер безінің берілген қызметі температураны өлшеу емес, тер бөліп жауапты орындау. Ишара: Қай құрылым нақты физиологиялық жауапты орындады?

Ереже: Жүйеге сырттан келетін өзгеріс оның реттелетін күйіне әсер ете алады; бұл ықпалды сенсор анықтап, жауап жүйесі өтеуі мүмкін.

Қолдану: Бөлме ауа температурасы ағзаның сыртында өзгерді. Ол жылу жоғалтуды арттыруы мүмкін, ал ағза оған жауап береді.

Қате нұсқалар: A) Сыртқы суыту мақсатты аралықты міндетті түрде өзгертпейді; реттелу сол аралықты сақтауға жұмыс істей алады.

C) Ауаның суытуы — әсер; оны рецептор анықтауы мүмкін, бірақ әсер мен ақпарат бірдей ұғым емес.

D) Сыртқы ауа өзгерісі ағза эффекторына берілген команда емес.

E) Бөлме ауасы ағзаның басқарушы орталығы емес; сыртқы жағдай. Ишара: Әсерді, әсер туралы мәліметті және жауапты бөлек ата.