Натрий-калий сорғысы мысалында белсенді тасымал механизмі
13-параграф · Оқулықтың 65–69-беттері
«Биология, 1-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Натрий-калий сорғысы мысалында белсенді тасымал механизмі» тақырыбы, 13-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Жануар жасушасының Na⁺/K⁺-АТФазасы қалыпты бір циклде 1 АТФ жұмсайды. Қай тасымал осы циклге сәйкес?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
- 1
Дұрыс жауап: 3 Na⁺ жасушадан сыртқа, 2 K⁺ жасуша ішіне
Жауап нұсқалары
- A.3 Na⁺ ішке, 2 K⁺ сыртқа
- B.3 Na⁺ сыртқа, 3 K⁺ ішке
- C.3 Na⁺ жасушадан сыртқа, 2 K⁺ жасуша ішінедұрыс
- D.2 Na⁺ ішке, 3 K⁺ сыртқа
- E.2 Na⁺ сыртқа, 3 K⁺ ішке
Түсіндірме
Ереже: Na⁺/K⁺-АТФазаның канондық циклі 1 АТФ гидролизіне 3 Na⁺ сыртқа және 2 K⁺ ішке тасымалдайды.
Қолдану: Бір циклдегі ион бағыты мен стехиометриясын бірге тексереміз. Сыртқа кеткен үш оң зарядтың орнына екі оң заряд келеді.
Қате нұсқалар: A) Иондардың бағыттары керісінше берілген; сорғы натрийді сыртқа, калийді ішке өткізеді.
B) Калий саны екі болуы тиіс; тең сан тасымалдау қалыпты сорғының электрогендігін көрсетпейді.
D) Бұл нұсқада иондардың саны да, бағыттары да қалыпты циклге сәйкес емес.
E) Канондық циклдегі ион сандары ауыстырылған: натрий үш, калий екі ионмен тасымалданады. Ишара: Натрий сыртқа үш, калий ішке екі ионнан өтеді.
Дұрыс жауап: 60 Na⁺ сыртқа, 40 K⁺ ішке; 20 АТФ жұмсалады
Жауап нұсқалары
- A.20 Na⁺ сыртқа, 20 K⁺ ішке; 20 АТФ жұмсалады
- B.60 Na⁺ сыртқа, 40 K⁺ ішке; 100 АТФ жұмсалады
- C.60 Na⁺ сыртқа, 40 K⁺ ішке; 20 АТФ жұмсаладыдұрыс
- D.40 Na⁺ сыртқа, 60 K⁺ ішке; 20 АТФ жұмсалады
- E.60 Na⁺ ішке, 40 K⁺ сыртқа; 20 АТФ жұмсалады
Түсіндірме
Ереже: Цикл саны иондардың бір циклдегі санына көбейтіледі; АТФ саны бір циклдегі шығын арқылы есептеледі.
Қолдану: 20×3=60 Na⁺; 20×2=40 K⁺; 20×1=20 АТФ. Есеп нақты берілген қалыпты циклге сүйенеді.
Қате нұсқалар: A) Бір цикл бір натрий мен бір калий ионын емес, үш және екі ионды тасымалдайды.
B) Әр ионға бір АТФ емес, әр циклге бір АТФ жұмсалады: 20 цикл — 20 АТФ.
D) Цикл саны дұрыс қолданылғанымен, натрий мен калийдің стехиометриясы ауыстырылған.
E) Сандар дұрыс, бірақ иондардың тасымал бағыты керісінше. Ишара: Әр шаманы жеке көбейт: цикл×Na⁺, цикл×K⁺, цикл×АТФ.
Дұрыс жауап: Жасушадан бір оң элементар зарядтың таза шығарылуы
Жауап нұсқалары
- A.Таза заряд тасымалының нөл болуы
- B.Жасушадан бес оң зарядтың таза шығарылуы
- C.Жасушаға бес теріс зарядтың кіруі
- D.Жасушадан бір оң элементар зарядтың таза шығарылуыдұрыс
- E.Жасушаға бір оң элементар зарядтың таза кіруі
Түсіндірме
Ереже: Зарядтардың таза ағыны қарсы бағыттағы заряд ағындарының айырмасы арқылы табылады. Na⁺ пен K⁺ бір валентті оң иондар.
Қолдану: 3−2=1 оң заряд сыртқа кетеді, сондықтан сорғы электрогенді. Бұл мембраналық потенциалға үлес қосады, бірақ потенциалдың жалғыз себебі емес.
Қате нұсқалар: A) Сыртқа және ішке өтетін оң заряд саны тең емес: 3−2=1.
B) Үш пен екіні қосу жалпы тасымалданған ион санын береді, таза зарядты емес.
C) Екі ион да катион; бұл циклде теріс иондардың тасымалы берілмеген.
E) Үш оң заряд сыртқа шығып, тек екеуі ішке кіреді; таза бағыт сыртқа. Ишара: Таза нәтиже үшін қосынды емес, сыртқа және ішке өтетін зарядтардың айырмасын ал.
Дұрыс жауап: Біріншілік белсенді тасымал
Жауап нұсқалары
- A.Жай диффузия
- B.Жеңілдетілген диффузия
- C.Екіншілік белсенді тасымал
- D.Осмос
- E.Біріншілік белсенді тасымалдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Біріншілік белсенді тасымалда энергия көзі АТФ гидролизі сияқты реакциямен тікелей байланысқан; сорғы ионды электрохимиялық градиентіне қарсы өткізеді.
Қолдану: Шартта Na⁺ қозғалысы сорғының АТФ гидролизіне тікелей тәуелді. Сондықтан бұл диффузия емес, біріншілік белсенді тасымал.
Қате нұсқалар: A) Жай диффузия градиент бойымен жүреді және тікелей АТФ гидролизімен қуаттанбайды.
B) Бұл тасымалдаушы не канал арқылы болса да градиент бойымен жүреді; шарттағы қарсы бағытқа сәйкес емес.
C) Екіншілік тасымал тікелей АТФ гидролизін емес, басқа заттың электрохимиялық градиентін пайдаланады.
D) Осмос — судың қозғалысы; шартта натрий ионының белсенді шығарылуы сипатталған. Ишара: Энергия тасымалдаушыға тікелей АТФ-тан келе ме, әлде басқа градиенттен келе ме?
Дұрыс жауап: Жеңілдетілген диффузия
Жауап нұсқалары
- A.Осмос
- B.Жеңілдетілген диффузиядұрыс
- C.Біріншілік белсенді тасымал
- D.Эндоцитоз
- E.Na⁺/K⁺-сорғысының толық циклі
Түсіндірме
Ереже: Канал арқылы электрохимиялық градиент бойымен жүретін тасымал — енжар жеңілдетілген диффузия.
Қолдану: Нәруыздың қатысуы тасымалды автоматты түрде белсенді етпейді. Бағыт пен энергия байланысы шешуші: бұл жерде градиент бойымен өту бар.
Қате нұсқалар: A) Осмос су молекулаларының қозғалысына қатысты, K⁺ ионының канал арқылы өтуіне емес.
C) Тікелей АТФ гидролизі және градиентке қарсы тасымал берілмеген.
D) Эндоцитозда мембраналық көпіршік түзіледі; канал арқылы ион өтуі көпіршіксіз жүреді.
E) Сорғы циклі екі ион түрін байланыстырылған түрде тасымалдайды; мұнда тек ашық K⁺ каналы бар. Ишара: Нәруыз бар деген белгіге ғана сүйенбе; градиент бағытын тексер.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Фотосинтез жылдамдығына әсер ететін факторлар
- Шектеуші факторлардың фотосинтез қарқындылығына әсері
- Хемосинтез
- Фотосинтез және хемосинтез үдерістерін салыстыру
- Заттардың симпласты, апопласты, вакуольді тасымалдау жолдары және олардың маңызы
- Су потенциалы
- Түрлі концентрациялы тұз ерітінділеріндегі жасушалардың су потенциалын анықтау
- Биологиядағы басқару жүйесі. «Басқару жүйесі» ұғымы
Сұрақтар «Биология, 1-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.