Фотосинтез және хемосинтез үдерістерін салыстыру
12-параграф · Оқулықтың 58–61-беттері
«Биология, 1-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Фотосинтез және хемосинтез үдерістерін салыстыру» тақырыбы, 12-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Жасыл балдыр жарықта CO₂-ден органикалық зат түзеді. Басқа ағза қараңғыда H₂S тотығуының энергиясын…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Екеуі де көміртек көзі ретінде CO₂ пайдаланатын автотрофтар
Жауап нұсқалары
- A.Екеуі де дайын органикалық көміртекті міндетті түрде сіңіреді
- B.Екеуі де көміртек көзі ретінде CO₂ пайдаланатын автотрофтардұрыс
- C.Екеуі де энергияны тек жарықтан алады
- D.Екеуі де міндетті түрде хлоропласт түзеді
- E.Екеуі де міндетті түрде судан оттек бөледі
Түсіндірме
Ереже: Автотрофтық ағзаның органикалық заттарының көміртегі негізінен бейорганикалық көміртек көзінен келеді. Энергия көзі көміртек көзінен бөлек жіктеледі.
Қолдану: Екі ағзаның энергия көздері әртүрлі, бірақ екеуінде де CO₂ көміртегі органикалық молекулалар құрамына енгізіледі.
Қате нұсқалар: A) Шартта көміртек дайын органикалық заттан емес, CO₂-ден алынады.
C) H₂S тотықтыратын ағза үшін жарық энергия көзі ретінде берілмеген.
D) Хемолитоавтотроф прокариотта хлоропласт болмайды; автотрофтық органоидтың болуымен анықталмайды.
E) Судан оттек бөлінуі оттекті фотосинтезге тән; H₂S тотығуы мұндай қорытындыға негіз болмайды. Ишара: Энергия қайдан, көміртек қайдан алынатынын екі бөлек анықта.
Дұрыс жауап: Энергияның жарықтан немесе бейорганикалық заттың тотығуынан алынуы
Жауап нұсқалары
- A.Биосинтезге энергияның жұмсалуы
- B.Органикалық зат құрамында көміртектің болуы
- C.Көміртектің CO₂-ден органикалық затқа енуі
- D.Ферменттердің реакцияларға қатысуы
- E.Энергияның жарықтан немесе бейорганикалық заттың тотығуынан алынуыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Фотоавтотрофтар жарық энергиясын, хемолитоавтотрофтар бейорганикалық электрон донорларының тотығу энергиясын пайдаланады.
Қолдану: Нитрификациялаушы бактерия аммоний не нитрит тотығуынан энергия алады; өсімдіктің фотожүйелері жарықты сіңіреді.
Қате нұсқалар: A) Екі жағдайда да көміртекті бекіту мен биосинтез энергия талап етеді.
B) Екі үдерістің нәтижесінде де көміртекті органикалық заттар түзіледі.
C) Берілген екі ағза да автотроф; бұл айырмашылық емес, ортақ белгі.
D) Ферменттер фотосинтезде де, хемосинтезде де қызмет атқарады. Ишара: Ортақ биосинтезді емес, оны қуаттандыратын энергия көзін таңда.
Дұрыс жауап: Хемолитоавтотрофтық
Жауап нұсқалары
- A.Фотоавтотрофтық
- B.Хемолитоавтотрофтықдұрыс
- C.Фотоорганогетеротрофтық
- D.Органикалық заттарды ашыту
- E.Хемоорганогетеротрофтық
Түсіндірме
Ереже: «Хемо» химиялық энергияны, «лито» бейорганикалық электрон донорын, «автотроф» бейорганикалық көміртек көзін білдіреді.
Қолдану: Аммоний — бейорганикалық донор, CO₂ — көміртек көзі, жарық қолданылмайды. Сондықтан үш белгі бір атауда бірігеді.
Қате нұсқалар: A) Фотоавтотрофтық үшін энергия көзі жарық болуы тиіс; тәжірибе қараңғыда жүреді.
C) Бұл тип жарық энергиясын және органикалық көміртекті қажет етеді; шартта екеуі де көрсетілмеген.
D) Ашыту органикалық субстраттың өзгеруімен жүреді; мұнда аммоний тотығып, CO₂ бекітіледі.
E) Бұл жағдайда энергия электрондары органикалық заттан, көміртек дайын органикалық заттан алынады; берілген шарт бұған сәйкес емес. Ишара: Атаудың үш бөлігін шарттағы үш белгімен сәйкестендір.
Дұрыс жауап: Көміртек көзі дайын органикалық зат болуы
Жауап нұсқалары
- A.Органикалық молекулалардың синтезделуі
- B.Жасушада АТФ-тың түзілуі
- C.Көміртек көзі дайын органикалық зат болуыдұрыс
- D.Жарықсыз жағдайда тіршілік ету мүмкіндігі
- E.Энергияның химиялық реакциялардан алынуы
Түсіндірме
Ереже: Гетеротроф пен автотрофты тек энергия алуымен емес, биомасса көміртегінің көзімен ажыратады.
Қолдану: Глюкоза саңырауқұлақ үшін энергия субстраты да, көміртек көзі де. Хемолитоавтотроф CO₂ көміртегін пайдаланады.
Қате нұсқалар: A) Гетеротрофтар да өз жасушасының органикалық молекулаларын синтездейді; айырмашылық көміртек көзінде.
B) АТФ екі типтің де энергия алмасуына қатысады.
D) Хемоавтотрофтар да жарықсыз ортада тіршілік ете алады; бұл айырмашылықты анықтамайды.
E) Саңырауқұлақ та, хемоавтотроф та химиялық реакциялар энергиясын пайдаланады. Ишара: Химиялық энергия қолданатын ағзаның бәрі автотроф емес.
Дұрыс жауап: O₂ су молекулаларының тотығуынан түзіледі
Жауап нұсқалары
- A.O₂ Кальвин циклінің міндетті тікелей өнімі
- B.O₂ нитриттің нитратқа тотығуынан міндетті түрде түзіледі
- C.O₂ тек CO₂ молекуласының ыдырауынан түзіледі
- D.O₂ су молекулаларының тотығуынан түзіледідұрыс
- E.O₂ тек жасушалық тыныс алуда түзіледі
Түсіндірме
Ереже: Оттекті фотосинтезде II фотожүйемен байланысты су тотықтырушы кешен судан электрон алады және O₂ бөледі.
Қолдану: Салыстыруда O₂ бөлінуін көміртек бекітуден бөлу керек: CO₂ органикалық көміртекке, судың бір бөлігі O₂-ге айналады.
Қате нұсқалар: A) Кальвин циклі көміртекті бекітеді; судан O₂ түзетін кешен жарық реакцияларына жатады.
B) Нитрификация оттекті фотосинтез емес; аэробты нитрификацияда оттек көбіне жұмсалады.
C) CO₂ көміртек бекітуге қатысады; бөлінетін молекулалық оттектің көзі су.
E) Аэробты тыныс алу молекулалық оттекті соңғы электрон акцепторы ретінде пайдаланады. Ишара: Бөлінетін оттектің бастапқы затын анықта.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Фотосинтездің қараңғы фазасы. Кальвин циклі
- Фотосинтез жылдамдығына әсер ететін факторлар
- Шектеуші факторлардың фотосинтез қарқындылығына әсері
- Хемосинтез
- Натрий-калий сорғысы мысалында белсенді тасымал механизмі
- Заттардың симпласты, апопласты, вакуольді тасымалдау жолдары және олардың маңызы
- Су потенциалы
- Түрлі концентрациялы тұз ерітінділеріндегі жасушалардың су потенциалын анықтау
Сұрақтар «Биология, 1-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.