Шектеуші факторлардың фотосинтез қарқындылығына әсері
ЗЖ3-параграф · Оқулықтың 50–54-беттері
«Биология, 1-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Шектеуші факторлардың фотосинтез қарқындылығына әсері» тақырыбы, ЗЖ3-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Модельдік тәжірибеде жарық 1, 2, 3, 4 бірлікке өзгертілді, фотосинтез жылдамдығы 2, 4, 5, 5 бірлік болды…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Жарық қарқындылығы
Жауап нұсқалары
- A.Тек өсімдіктің атауы
- B.CO2 концентрациясы
- C.Фотосинтез жылдамдығы
- D.Тек өлшеудің орташа қатесі
- E.Жарық қарқындылығыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Тәуелділік графигінде өзгертілген тәуелсіз айнымалы көлденең осьте, жауап шамасы тік осьте беріледі. Ось атауы мен өлшемі анық болуы керек.
Қолдану: Зерттеуші жарықты 1–4 бірлікке өзгерткен, ал жылдамдықты өлшеген. Сондықтан жарық — көлденең ось, жылдамдық — тік ось.
Қате нұсқалар: A) Бұл тәжірибеде сандық өзгертілген фактор жарық.
B) Шартта CO2 өзгертілмеген; көлденең оське бұл дерек қойылмайды.
C) Ол өлшенген жауап және әдетте тік осьте көрсетіледі.
D) Қате негізгі тәуелсіз айнымалының орнына жүрмейді. Ишара: Қай шаманы алдын ала өзгерткенін анықта.
Дұрыс жауап: Плато: жылдамдық өзгермеген
Жауап нұсқалары
- A.Екі еселік кему
- B.Фотосинтездің толық тоқтауы
- C.Плато: жылдамдық өзгермегендұрыс
- D.Екі еселік өсу
- E.Жылдамдықтың теріс мәнге ауысуы
Түсіндірме
Ереже: Графиктің платосында фактор өссе де өлшенген жауап тұрақты қалады. Тұрақты жауап процестің тоқтауымен бірдей емес.
Қолдану: 200→400 жарық екі есе артқан, бірақ 6→6 жылдамдық өзгермеген. Сондықтан осы аралық қанығу немесе өзге шектеу болуы ықтимал платоны көрсетеді.
Қате нұсқалар: A) Соңғы мәндер тең, кему жоқ.
B) 6 нөлге тең емес; процесс көрсеткіші сақталған.
D) 6-дан 6-ға өту өсу емес.
E) Барлық берілген жылдамдық оң. Ишара: Жылдамдықты жарықтың өзгеруімен шатастырмай жеке салыстыр.
Дұрыс жауап: Осы жағдайда CO2 арттыру жылдамдықты өсірген
Жауап нұсқалары
- A.Температура әсері осы салыстырумен толық дәлелденген
- B.A жағдайында жарық міндетті төмен болған
- C.CO₂-нің барлық мөлшерінде жауап мүлде болмайды
- D.Осы жағдайда CO2 арттыру жылдамдықты өсіргендұрыс
- E.B жағдайы барлық өсімдік үшін әмбебап ең жақсы режим
Түсіндірме
Ереже: Бір фактор өзгерген бақылаулы салыстыру сол фактордың жауапқа ықпалын бағалауға мүмкіндік береді. Қорытынды зерттелген жағдайларға қатысты сақталады.
Қолдану: Жарық бірдей, ал CO2 мен жылдамдық өзгерген. Сондықтан жоғары CO2 жағдайында 4-тен 7-ге өсу осы аралықтағы жауапты көрсетеді; температура механизмін бұл дерек тексермеген.
Қате нұсқалар: A) Температура өзгермеген; зерттелген айырма CO₂.
B) Шарт жарықтың екі жағдайда бірдей екенін береді.
C) 4-тен 7-ге өзгеріс осы аралықта жауап барын көрсетеді.
E) Бұл бір салыстыру, барлық түр мен барлық режимді тексермейді. Ишара: Салыстыруда өзгерген шартты басқа факторға ауыстырма.
Дұрыс жауап: Күдікті факторларды жеке-жеке өзгертіп, қалған шарттарды сақтау
Жауап нұсқалары
- A.Жылдамдық нөл емес болса, өзге факторлар ешқашан шектемейді деп шешу
- B.Барлық факторды қатар өзгертіп, әрқайсысының үлесін бөлек дәлелдеу
- C.График осьтерінің атауын алып тастау
- D.Күдікті факторларды жеке-жеке өзгертіп, қалған шарттарды сақтаудұрыс
- E.Графиктің платосын бірден дәл CO2 тапшылығы деп атау
Түсіндірме
Ереже: Бір қисық шектеудің барын көрсетуі мүмкін, бірақ нақты себепті анықтау үшін қосымша бақылаулы сынақ қажет. Жеке өзгерту себептерді ажыратуға көмектеседі.
Қолдану: Плато жарықтың қосымша өсімі әсер бермегенін көрсетеді. CO2, температура немесе аппарат қуатын бөлек тексермей, бір ғана механизмді дәлелденген деп айтуға болмайды.
Қате нұсқалар: A) Нөлден жоғары плато кезінде де басқа шектеу болуы мүмкін.
B) Қатар өзгеріс жеке ықпалдарды ажыратуды қиындатады.
C) Бұл дәлелді күшейтпейді, деректі түсінуді әлсіретеді.
E) Плато нақты себепті жалғыз өзі анықтамайды. Ишара: Бақылау нені көрсетеді, ал нені әлі тексермеген?
Дұрыс жауап: A түрі
Жауап нұсқалары
- A.B түрі
- B.Екеуі бірдей
- C.A түрідұрыс
- D.A-да жалпы фотосинтез толық тоқтаған
- E.B түрі жарық 3 бірлікте дәл өзінің әмбебап максимумына жеткен
Түсіндірме
Ереже: Түрлердің жарықтық жауаптарын олардың нақты қисықтары бойынша салыстырады. Платоға ертерек жету төменірек қанығу деңгейін осы аралықта көрсетуі мүмкін.
Қолдану: A 3 бірлікте 5-ке жетіп, 6-да да сол мәнде қалған. B 4-тен 8-ге өскен. Сондықтан сыналған деректе A ертерек қанығу байқатады.
Қате нұсқалар: A) B-де соңғы мән 4-тен 8-ге өскен; плато байқалмаған.
B) A-ның соңғы мәндері тең, B-нікі өскен; жауап бірдей емес.
D) Платода жылдамдық 5, нөл емес.
E) 6 бірлікте B жауабы 8-ге өскен; 3-тегі көрсеткіш максимум емес. Ишара: Әр түрдің соңғы екі жауабы тең ме?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Әртүрлі өсімдік жасушаларындағы фотосинтездеуші пигменттердің мөлшерін зерттеу
- Фотосинтездің жарық фазасы. Фотофосфорлау
- Фотосинтездің қараңғы фазасы. Кальвин циклі
- Фотосинтез жылдамдығына әсер ететін факторлар
- Хемосинтез
- Фотосинтез және хемосинтез үдерістерін салыстыру
- Натрий-калий сорғысы мысалында белсенді тасымал механизмі
- Заттардың симпласты, апопласты, вакуольді тасымалдау жолдары және олардың маңызы
Сұрақтар «Биология, 1-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.