Дәрумендер және гормондар туралы түсінік. Биогенді органикалық заттардың рөлі
48-параграф · Оқулықтың 166–173-беттері
«Химия, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Дәрумендер және гормондар туралы түсінік. Биогенді органикалық заттардың рөлі» тақырыбы, 48-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Дәрумендердің адам ағзасындағы негізгі рөлін қай сипаттама дәл береді?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Аз мөлшерде қажет болып, қалыпты биохимиялық қызметтерге қатысу
Жауап нұсқалары
- A.Ағзаның негізгі килограммдық энергия отыны болу
- B.Ағзадағы судың толық орнын басу
- C.Барлық дәруменнің бірдей фермент болуы
- D.Тек минералдық тұздардан тұру
- E.Аз мөлшерде қажет болып, қалыпты биохимиялық қызметтерге қатысудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Дәрумендер қалыпты зат алмасуға аз мөлшерде қажет органикалық қосылыстар. Олар реттеуші және биохимиялық қызмет атқарады, негізгі энергия отыны ретінде қарастырылмайды.
Қолдану: Дұрыс сипаттама мөлшердің аздығын және физиологиялық маңызын бірге көрсетеді. Ағзаға қажет болуы оны суға, минералға немесе энергия субстратына теңестірмейді.
Қате нұсқалар: A) Дәрумендер негізгі энергия субстраты емес; энергияны көбіне көмірсу мен май береді.
B) Аз мөлшердегі органикалық заттар су балансының барлық қызметін алмастыра алмайды.
C) Кейбірі коферментке қатысады, бірақ дәрумендердің бәрі нәруыздық фермент болмайды.
D) Дәрумендер органикалық қосылыстар; минералдық элементтер басқа қоректік заттар тобы. Ишара: Қажетті мөлшер мен атқаратын қызметін бірге бағала.
Дұрыс жауап: A, D, E, K
Жауап нұсқалары
- A.A, C, D, E
- B.K, B12, C, B1
- C.A, D, E, Kдұрыс
- D.B1, B2, B6, C
- E.D, B2, B6, C
Түсіндірме
Ереже: Дәрумендерді ерігіштігі бойынша жіктегенде A, D, E және K майда еритін топқа кіреді. B тобы мен C суда еритін дәрумендер ретінде ажыратылады.
Қолдану: Қатардың дұрыс болуы үшін оның барлық мүшесі талапқа сай келуі керек. A, D, E, K түгел майда ериді; басқа жауаптарда кемінде бір суда еритін дәрумен араласқан.
Қате нұсқалар: A) C суда еритін дәрумен; үш дұрыс мысалдың арасына қосылуы бүкіл қатарды дұрыс етпейді.
B) K майда ериді, бірақ қалған үш дәрумен суда еритіндерге жатады.
D) Бұл қатардағы B тобы мен C дәрумені суда еритіндерге жатады, майда еритін қатар емес.
E) D майда ериді, ал қалғандары суда еритіндер; жіктеу біртекті емес. Ишара: Әр әріпті жеке тексер, бір дұрыс мысалмен шектелме.
Дұрыс жауап: Аскорбин қышқылы
Жауап нұсқалары
- A.Рибофлавин
- B.Аскорбин қышқылыдұрыс
- C.Токоферол
- D.Тиамин
- E.Ретинол
Түсіндірме
Ереже: Дәрумен әріптері тарихи белгі болғанымен, олардың химиялық атаулары әртүрлі қосылыстарды білдіреді. C дәрумені L-аскорбин қышқылы ретінде белгілі және суда еритін топқа жатады.
Қолдану: Сұрақ бір атауды сәйкестендіруді талап етеді: C — аскорбин қышқылы. Қалғандары да дәрумен атаулары, бірақ әрқайсысы өзге топқа тиесілі, сондықтан мағыналары ауыстырылмайды.
Қате нұсқалар: A) Рибофлавин B2 дәруменіне жатады; C дәруменінің химиялық атауы басқа.
C) Токоферол E дәруменімен байланысты; оны C-нің атауымен алмастыруға болмайды.
D) Тиамин — B1 дәруменінің атауы; ол аскорбин қышқылымен бір қосылыс емес.
E) Ретинол A дәруменінің дайын түріне жатады; C суда еритін аскорбин қышқылы. Ишара: C әрпін аскорбин қышқылымен сәйкестендір.
Дұрыс жауап: Дәнекер ұлпаның қалыпты құрылысы мен қалпына келуі
Жауап нұсқалары
- A.Дәнекер ұлпаның қалыпты құрылысы мен қалпына келуідұрыс
- B.ДНҚ-дағы фосфатты толық алмастыру
- C.Инсулинді тікелей полипропиленге айналдыру
- D.Сүйекте кальций атомын көміртекке айналдыру
- E.Барлық қоректік затты энергиясыз сіңіру
Түсіндірме
Ереже: Коллаген дәнекер ұлпаның маңызды құрылымдық нәруызы, ал C дәрумені оның қалыпты биосинтезіне қажет. Сондықтан дәрумен рөлін ұлпа қызметімен байланыстыру орынды.
Қолдану: Құрылымдық нәруыздың түзілуіне қатысу дәнекер ұлпаның қалыптасуы мен қалпына келуін түсіндіреді. Бұл қызметті ядролық өзгеріске немесе барлық алмасуды бір затпен атқаруға айналдырмаймыз.
Қате нұсқалар: B) Аскорбин қышқылы ДНҚ қаңқасындағы фосфат емес; коллаген синтезі бөлек биохимиялық үдеріс.
C) Нәруыздық гормон мен синтетикалық көмірсутекті полимер арасында мұндай физиологиялық айналу жоқ.
D) Биохимиялық реакциялар элементті ядролық жолмен басқа элементке айналдырмайды.
E) Коллаген түзілуіндегі рөл барлық сіңіру үдерісін немесе энергия қажеттілігін жоққа шығармайды. Ишара: Коллаген қандай ұлпалардың құрылымына қатысатынын ойла.
Дұрыс жауап: Құрқұлақ, цинга
Жауап нұсқалары
- A.D тапшылығына тән мешел
- B.B1 тапшылығына тән бери-бери
- C.Йод тапшылығына тән қалқанша без өзгерісі
- D.A тапшылығына тән түнгі көрудің бұзылысы
- E.Құрқұлақ, цингадұрыс
Түсіндірме
Ереже: Дәрумен тапшылығын оның биохимиялық қызметімен байланыстырады. C дәруменінің ұзақ жеткіліксіздігі коллаген түзілуін бұзып, құрқұлақтың классикалық белгілеріне әкелуі мүмкін.
Қолдану: Берілгені — C дәруменінің тапшылығы, сондықтан классикалық сәйкестік цинга болады. Қалған нұсқалар басқа қоректік заттардың тапшылығын сипаттайды, диагноз қою үшін жалғыз белгі жеткілікті деген мағына берілмейді.
Қате нұсқалар: A) Мешелдің классикалық дәрумендік байланысы D мен минералдануға қатысты; C тапшылығы емес.
B) Бери-бери тиамин тапшылығымен байланысты; аскорбин қышқылы басқа дәрумен.
C) Йод минералдық элемент; оның тапшылығы C дәруменінің классикалық ауруымен тең емес.
D) Бұл A дәрумені мен көру қызметінің байланысы; берілген C тапшылығына сәйкес келмейді. Ишара: Әр тапшылықты өз дәруменімен сәйкестендір.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Жасанды және синтетикалық полимерлер
- Пластмассалар, каучуктер, талшықтар
- Пластмассалар мен талшықтарды анықтау
- Қазақстанда өндірілетін полимерлердің түрлері
- Химия және өмір
- Атмосфера, гидросфера және литосфераның ластануы
- Парниктік эффект
- Қазақстанның химия өнеркәсібінің түрлі салаларындағы экологиялық мәселелер
Сұрақтар «Химия, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.